×
مصرف کلومیفن‌سیترات در زنان

بیش از 40 سال است که کلومیفن سیترات به عنوان اولین خط درمانی تحریک و تقویت تخمک گذاری زنان در سنین باروری که قدرت باروری آن ها کاهش یافته است یا زمینه ناباروری دارنداستفاده می شود.

اختلالات تخمک گذاری از علل شایع باروری و ناباروری در زنان در سنین باروری هستند.

چندین دارو موثربرای تحریک یا تقویت تخمک گذاری با درصد شانس موفقیت مختلف در دسترس هستند اما کلومیفن سیترات به دلایل زیر به عنوان خط اول درمان استفاده می شود:

  • قیمت کم
  • سهولت استفاده
  • عوارض جانبی کمتر نسبت به سایر درمان ها

نحوه اثر کلومیفن سیترات در تحریک تخمک گذاری چگونه است؟

کلومیفن سیترات در گذشته به عنوان یک آنتی استروژن ( ضد استروژن ) در نظر گرفته می شد، امروزه در طبقه بندی گیرنده انتخابی استروژن نیز قرار گرفته است، بنابراین در هر دو گروه آگونیست و آنتاگونیست (رقابتی ) استروژن وجود دارد. با این حال ویژگی آگونیست بودن آن تنها در زمان کاهش شدید سطح استروژن بدن آشکار می شود. به طور کلی اثرات رقابتی با استروژن غالب است.

کلومیفن سیترات باعث کاهش گیرنده های استروژن در سطح هیپوفیز و هیپوتالاموس می شود و اثر خود را از طریق مداخله در بازخورد منفی تولید طبیعی استروژن در بدن اعمال می کند.

در نتیجه ترشح هورمون GnRH باعث تحریک ساخت هورمون محرک فولیکولی ( FSH) از هیپوفیز می شود که به نوبه خود با پیدایش یک یا بیشتر از یک فولیکول غالب در تخمدان، باعث رشد فولیکول و بلوغ آن می شود.

در چه مواردی کلومیفن سیترات تجویز می شود؟

نشانه های بارز نیاز به کلومیفن سیترات عبارتند از:

  • عدم تخمک گذاری
  • کمبود سیکل های با تخمک گذاری
  • نارسایی فاز لوتئال
  • ناباروری با علت ناشناخته

نحوه استفاده از کلومیفن سیترات چگونه است؟

ممکن است کلومیفن سیترات به تنهایی یا به همراه سایر داروها تجویز شود.

سازمان غذا و دارو ایالت متحده دوز اولیه 50 میلی گرم روزانه به مدت 5 روز در هر سیکل ماهانه را تائید کرده است واگر بیمار به دوز 50 میلی گرم روزانه  پاسخ ندهد و تخمک گذاری نداشته باشد ممکن است به 100 میلی گرم در روز (به مدت 5 روز) افزایش یابد.

توصیه می شود، شروع درمان 5 روز پس از شروع طبیعی یا تحریک قاعدگی و یا در هر زمانی که بیمار خونریزی قاعدگی نداشته باشد، صورت گیرد.

انتظار می رود تخمک گذاری 5 تا 10 روز پس از آخرین دوز کلومیفن سیترات صورت گیرد.

زمان مقاربت در رابطه با تخمک گذاری در افزایش شانس لقاح موثر است.

برخی پزشکان توصیه می کنند زوجینی که تمایل به بارداری دارند حداقل دو بار در هفته یا در طی روزهای تخمک گذاری نزدیکی داشته باشند، اما هیچ اطلاعاتی راجع به داشتن برنامه نزدیکی در حین مصرف کلومیفن سیترات وجود ندارد.

برنامه نزدیکی باید مرتبط با زمانی که انتظار می رود تخمک گذاری اتفاق می افتد، باشد.

معمولا در زنان مصرف کننده دوز 50 میلی گرمی تقریبا 46 درصد موارد در حین مصرف و تقریبا 21 درصد پس از مصرف دوز 100 میلی گرمی تخمک گذاری می کنند.

اگر چه دوز بیشتر از 100 میلی گرم روزانه توصیه نمی شود و برخی پزشکان تجویز دوز 50 میلی گرمی را تا رسیدن به تخمک گذاری ادامه می دهند.

هنگامی که حداقل دوز موثر تعیین شد بیمار 6 تا 9 سیکل باید در حال تلاش برای بارداری باشد.

اگر بیمار با مصرف دوز 150 میلی گرمی کلومیفن سیترات، تخمک گذاری نداشت روش جایگزین برای تحریک تخمک گذاری باید در نظر گرفتهشود زیرا افزایش دوز بیشتر از 150 میلی گرم در طی 5 روز احتمال تخمک گذاری را بیشتر نمی کند.

برخی زنان که نسبت به تجویز کلومیفن سیترات در تحریک تخمک گذاری مقاومت نشان می دهند ممکن است نیاز به دوز بیشتر از 200-250 میلی گرم به مدت طولانی تر، 8 تا 10 روز داشته باشند اما ممکن است تخمک گذاری و لقاح با تاخیر صورت گیرد.

این نکته را هم باید در نظر داشت که عوارض جانبی در تجویز دوزهای بالا بیشتر است.

پس از شروع درمان، ارزیابی پاسخ به درمان توسط اندازه گیری BBT و ترشح ادراری LH یا توسط سونوگرافی واژینال متعدد صورت می گیرد. اطلاعات کمی در مورد ارزیابی احتمال لقاح وجود دارد.

استفاده از فناوری های ارزیابی مثل سونوگرافی واژینال در تلاش های اولیه تخمک گذاری با تجویز کلومیفن سیترات، تنها هزینه را افزایش داده و بنظر نمی رسد نسبت به آزمایشات ارزیابی مفیدتر باشد.

عوارض جانبی مرتبط با مصرف کلومیفن سیترات چیست؟

بطور کلی کلومیفن سیترات دارویی است که به خوبی تحمل می شود. اما مصرف آن بدون عوارض جانبی هم نیست، مصرف این دارو عوارضی به همراه دارد که شایع ترین آنها عبارتند از:

  • گرگرفتگی ( شیوع 13.6 درصد)
  • ناراحتی شکمی مانند نفخ (5.5 درصد )
  • تهوع و استفراغ ( 2.2 در صد )
  • سردرد ( 1.3 درصد)
  • مشکلات چشمی مانند تاری دید ( کمتر از 1 درصد)

از آنجا که نیمه عمر کلومیفن سیترات 5 روز است این عوارض ممکن است تا چند روز پس از آخرین دوز استفاده شده در بدن باقی بماند. با این حال معمولا این عوارض پس از پایان دوره درمان بهبود می یابند.

زنانی که با مصرف این دارو دچار مشکلات بینایی می شوند باید سریعا دارو را قطع کنند و یا داروی تحریک تخمک گذاری دیگری را جایگزین کنند.

موارد ممنوعیت مصرف کلومیفن سیترات:

  • بارداری
  • حساسیت دارویی
  • کیست تخمدان قابل توجه

 

اثرات آنتی استروژن کلومیفن سیترات بر اندومتر(پوشش داخلی رحم) و سرویکس ( دهانه رحم) تاثیر گذاشته و ممکن است در بقای اسپرم و انتقال آن و لانه گزینی مداخله کند.

خطرات استفاده از کلومیفن سیترات چیست؟

خطر متوسطی در ایجاد حاملگی های چندقلویی وجود دارد که بیشتر آنها دوقلو و تعداد معدودی سه قلو می شوند.

هیچ مدرکی دال بر افزایش خطر سقط ناگهانی در نتیجه استفاده از کلومیفن سیترات پیدا نشده است.

سندرم تحریک بیش از حد تخمدان یک عارضه شناخته شده مصرف کلومیفن سیترات است، با این حال اغلب موارد معمولا خفیف هستند و بیماران به ندرت تظاهرات شدید، که شامل درد شکمی، هیپوولمی (وضعیتی که در آن حجم مایعات بدن به دلایل مختلفی کاهش می یابد و جریان خون به اندام ها و سلول ها کاهش می یابد واکسیژن و غذا به اندازه کافی در اختیار سلول ها قرار نمی گیرد)، تهوع، استفراغ، و کم ادراری است را دارند.

در مطالعات کمی این نتیجه حاصل شده که درمان ناباروری به کمک این نوع داروها با افزایش خطر سرطان به خصوص توده های تخمدان همراه است.

 

هر آنچه که باید بدانید