×
تشخیص و درمان سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)

سندرم تخمدان پلی کیستیک، ابتلا به تخمدان پُرکیست یا تنبلی تخمدان، یک ناهنجاری رایج دستگاه هورمونی بدن در بین زنان در سنین باروری است. زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک دارای تخمدان های بزرگی هستند که در سونوگرافی هر کدام از تخمدان هایشان کیست های کوچک و حاوی مایع به نام فولیکول دیده می شوند. در خبر قبلی علائم و علل بیماری را بررسی کردیم. اکنون به روش های تشخیص و درمان بیماری می پردازیم.

تست و تشخیص سندرم تخمدان پلی کیستیک

تست یا آزمایش های خاصی وجود ندارد که به طور قطع سندرم تخمدان پلی کیستیک را تشخیص دهد. برای تشخیص این سندرم پزشک همه علائم شما را در نظر می گیرد و ناهنجاری های احتمالی دیگر را با توجه به علائم کنار می گذارد تا در نهایت به تشخیص سندرم تخمدان پلی کیستیک برسد. در این فرآیند، به همراه پزشکتان، سابقه پزشکی خود را که شامل دوره های قاعدگی، تغییرات وزن و دیگر علائم است را بررسی می کنید و درباره این مسائل گفتگو می کنید. در نهایت پزشک ممکن است تست ها و معاینات زیر را نیز توصیه کند:

  • معاینه جسمانی. طی معاینه جسمانی، پزشک اطلاعات مهمی مانند وزن، قد و فشار خون شما را یادداشت می کند.
  • معاینه لگن. در هنگام معاینه لگن، پزشک به صورت بصری و دستی اندام های تولید مثلی شما را برای وجود هرگونه توده ای، رشد غیرطبیعی یا دیگر ناهنجاری ها بررسی می کند.
  • آزمایش خون. تهیه نمونه خون برای تعیین سطوح تعدادی هورمون است تا دلایل احتمالی ناهنجاری های قاعدگی یا ازدیاد آندروژن ها که وضعیت سندرم تخمدان پلی کیستیک را تقلید می کند کنار گذاشته شوند. آزمایش های دیگر شامل سنجش کلسترول ناشتا و سطوح تری گلیسرید و آزمایش تحمل گلوکز است که درآن سطوح گلوکز در حالت ناشتا و بعد از نوشیدن مایعات حاوی گلوکز سنجیده می شود.
  • سونوگرافی. معاینه اولتراسوند ظاهر تخمدان های شما و ضخامت لایه داخلی رحم را نشان می دهد. هنگام انجام تست، شما روی تخت یا میز معاینه دراز می کشید و دستگاهی شبیه عصا یا گرز (مبدل) داخل واژن (سونوگرافی از طریق واژن) شما می شود. مبدل امواج صوتی غیرقابل شنیدن را ساطع می کند که شکل تصویری روی صفحه کامپیوتر نشان داده می شود.

درمان سندرم تخمدان پلی کیستیک

درمان سندرم تخمدان پلی کیستیک معمولا روی کنترل نگرانی های اصلی شما مانند ناباروری، آکنه، چاقی و پر مویی تمرکز دارد.

تغییرات سبک زندگی

در اولین قدم، پزشک کاهش وزن از طریق یک رژیم کم کالری در کنار فعالیت های ورزشی ملایم را توصیه می کند. حتی کاهش وزن اندک؛ مثلا در حدود 5درصد وزن بدنتان، شرایط را بهتر می کند.

دارو

پزشک ممکن است برای موارد زیر دارو تجویز کند:

  • تنظیم چرخه قاعدگی شما. برای تنظیم دوره های قاعدگی قرص هایی که حاوی هر دو هورمون استروژن و پروژستین هستند توصیه می شوند. این قرص های ضدبارداری تولید آندروژن را کاهش می دهند و به بدن شما اجازه می دهد تا از اثرات تولید مداوم استروژن استراحت کند، خطر سرطان بافت اندومتر را کاهش می دهند و خون ریزی غیرطبیعی را اصلاح می کنند. به عنوان جایگزینی برای قرص های پیشگیری از بارداری، شما می توانید از چسب های پوستی یا حلقه واژن استفاده کنید که دارای ترکیبی از استروژن و پروژستین هستند. تا زمانی که برای رهایی از علائم سندرم از این قرص ها استفاده می کنید، قادر به باردار شدن نیستید.

اگر قرص های پیشگیری از بارداری گزینه مناسبی برای شما نیست، راه حل دیگر استفاده از پروژسترون برای 10 تا 14 روز هر یک یا دو ماه است. این شیوه پروژسترون درمانی چرخه قاعدگی شما را تنظیم می کند در برابر سرطان بافت اندومتر شما را حفظ می کند ولی سطوح آندروژن را بهبود نمی بخشد و مانع بارداری نمی شود. اگر قصد باردار شدن ندارید قرص های حاوی پروژستین (مینی پیل) یا ابزارهای داخل رحمی حاوی پروژستین انتخاب های بهتری هستند.

پزشک شما ممکن است متفورمین (گلوکوفاژ، فورتامات،...) را نیز تجویز کند که دارویی است برای دیابت نوع دو که مقاومت به انسولین را بهبود می بخشد و سطوح انسولین را کاهش می دهد. این دارو به تخمک گذاری نیز کمک می کند و باعث تنظیم شدن چرخه های قاعدگی شما می شود. متفورمین پیشرفت دیابت نوع دو را در صورتی که شما مبتلا به پیش دیابت هستید نیز کاهش می دهد و در صورت رعایت یک رژیم و برنامه ورزشی به کاهش وزن نیز کمک می کند.

  • کمک به تخمک گذاری. اگر شما قصد بارداری دارید، نیاز به دارو برای کمک به تخمک گذاری دارید. کلومیفن (کلومید، سروفن) یک داروی ضد استروژن خوراکی است که در بخش اول چرخه قاعدگی باید آن را مصرف کنید. اگر کلومیفن به تنهایی موثر نباشد، پزشک برای کمک به القای تخمک گذاری متفورمین را نیز اضافه می کند.

اگر با این داروها باردار نشوید، پزشک استفاده از گنادوتروپین ها مانند هورمون تحریک کننده فولیکول (FSH) و هورمون لوتئینی کننده (LH) را به صورت تزریقی تجویز می کند. داروی دیگری که ممکن است تجویز شود لتروزول (فمارا) است. اینکه این دارو چگونه باعث تحریک تخمک گذاری می شود هنوز مشخص نیست ولی زمانی که باقی داروها اثری نداشته باشند، این گزینه استفاده می شود.

زمانی که از هرگونه دارویی برای کمک به تخمک گذاری خود استفاده می کنید، مهم است که تحت نظر متخصص باشید و سونوگرافی های منظم را انجام دهید تا پیشرفتتان کنترل شود و مانع بروز هرگونه مشکلی شوید.

  • کاهش رشد بیش از حد مو. پزشک برای کاهش تولید آندروژن قرص های پیشگیری از بارداری یا داروی دیگری به نام اسپیرونولاکتون (آلداکتون) را توصیه می کند که اثر آندروژن ها روی پوست را مهار می کند. اسپیرونولاکتون منجر به نقص های مادرزادی می شود بنابراین هنگام استفاده از این دارو باید از یک روش پیشگیری از بارداری موثر استفاده کنید و در صورت بارداری یا تصمیم به باردارشدن، استفاده از آن توصیه نمی شود. افلورنیتین (وانیکا) یک داروری دیگر است. این کرم رشد موهای صورت در زنان را کاهش می دهد.

سبک زندگی و درمان های خانگی

برای کنترل اثرات سندرم تخمدان پلی کیستیک موارد زیر توصیه می شود:

  • وزن خود را کنترل کنید. چاقی مقاومت به انسولین را بدتر می کند. کاهش وزن سبب کم شدن سطح انسولین و آندروژن می شود و تخمک گذاری را به حالت عادی بر می گرداند. رژیم غذایی خاصی که بهترین باشد وجود ندارد اما کاهش وزن با کاهش میزان کالری دریافتی در هر روز به کنترل سندرم تخمدان پلی کیستیک کمک می کند مخصوصا اگر اضافه وزن داشته باشید. بشقاب خود را کوچکتر کنید، حجم غذا را کم تر کنید. به متخصص تغذیه رجوع کنید تا به وزن ایده آل خود برسید.
  • تغییرات رژیم غذایی را در نظر بگیرید. رژیم غذایی که در آن مصرف چربی کم و مصرف کربوهیدرات ها زیاد باشد سطح انسولین را افزایش می دهد؛ در نتیجه در صورت ابتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک مصرف کربوهیدرات ها بهتر است کاهش یابد. البته نباید به طور کل کربوهیدرات ها را کنار گذاشت بلکه بهتر است از کربوهیدرات های پیچیده که غنی از فیبر هستند استفاده کنید. هرچه فیبر وعده های خوراکی بیشتر باشد دیرتر هضم می شود و سطح انسولین خود آهسته افزایش می یابد. کربوهیدرات های غنی از فیبر عبارتند از سرلاک، نان های سبوس دار، پاستای غنی از گندم، برنج قهوه ای، لوبیا، بلغور گندم و جو. مصرف کربوهیدرات های ناسالم مانند سودا، آب میوه بیش از حد، شکلات، بستنی، شیرینی و... را کاهش دهید.
  • فعال باشید. ورزش به کاهش سطح خون کمک می کند. اگر شما مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک هستید، فعالیت روزمره خود را افزایش دهید و در برنامه های ورزش منظم شرکت کنید تا مقاومت به انسولین را کنترل کنید یا از ابتلا به آن جلوگیری کنید. همچنین با ورزش وزن خود را نیز در کنترل دارید.
هر آنچه که باید بدانید