هفته پنجم بارداری

جنین

در هفته‌ی پنجم بارداری، فرزند شما شبیه به نسخه‌ای مینیاتوری و کوچک‌شده از غنچه‌ی تازه‌روئیده‌ی گل مورد علاقه‌ی شماست. این جوانه‌ی کوچک و ظریف در اعماق رحم شما با سرعتی شگفت‌انگیز در حال رشد است و کار تشکیل و تکامل اندام‌های حیاتی خود را آغاز نموده است.

رویان شما که حدود یک هفته از لانه‌گزینی‌اش در رحم می‌گذرد، از سه لایه‌ی اکتودرم (لایه‌ی خارجی)، مزودرم (لایه میانی) و اندودرم (لایه داخلی) تشکیل شده است که هر کدام از این لایه‌ها در آینده مسئول تشکیل و توسعه‌ی بخش‌ها و اندام‌های مختلفی از بدن او هستند.

لایه‌ی اکتودرم مسئول ایجاد کل سیستم عصبی، مغز، چشم، گوش، مینای دندان، پوست، مو، ناخن‌ها، غده‌های سینه و غده‌های عرقی است. مزودرم قلب و سیستم گردش خون، دستگاه تناسلی، غضروف‌ها، استخوان و مفاصل، عضلات و بافت‌های زیرجلدی (زیر پوستی) و هم‌چنین بافت چربی او را تشکیل خواهد داد و در نهایت اندودرم در تشكیل ریه‌ها، حلق، تیروئید، روده‌ها، سیستم اولیه‌ی ادراری و همچنین كبد و لوزالمعده نقش خواهد داشت.

مهم‌ترین و حیاتی‌ترین اتفاق در هفته‌ی پنجم بارداری، شکل‌گیری، توسعه و آغاز به کار سیستم عصبی و قلب کوچک رویان شماست. در این هفته لوله‌ی عصبی‌ای که به زودی به مغز، نخاع، اعصاب و ستون فقرات تمایز خواهد یافت، در لایه‌ی بالایی بدن فرزندتان در حال شکل‌گیری و رشد تدریجی است. هم‌چنین قلب و سیستم گردش خون در لایه‌ی میانی شکل گرفته و کار پمپاژ خون را آغاز می‌کنند. قلب فرزند شما که در حال حاضر تنها از دو کانال بسیار کوچک به نام لوله‌های قلب ساخته شده، در طی این هفته و چند هفته‌ی آتی چهار حفره‌ای شده و با ریتمی منظم می‌تپد.

حتماً اشتیاق زیادی برای شنیدن صدای ضربان قلب فرزند کوچک‌تان دارید، اما هنوز خیلی زود است. اگر چه شاید برخی از دستگاه‌های سونوگرافی واژینال بتوانند ضربان قلب رویان را در پنج هفتگی تشخیص دهند، اما به طور معمول این اتفاق در هفته‌های بعدی امکان‌پذیر است. علاوه بر این از هفته‌ی پنجم حاملگی، استخوان‌ها، عضلات و اسکلت هم کم کم شروع به شکل‌گیری می‌کنند. البته به یاد داشته باشید که این فرآیندها به آرامی و در طی مدت زمانی ۲ تا ۳ هفته‌ای صورت می‌گیرند و این‌ طور نیست که حتماً در آخر هر هفته یک مرحله از رشد به پایان رسیده و رویان وارد مرحله‌ی بعدی شود. بلکه این مراحل به هم پیوسته بوده و نمی‌توان برای هر کدام به طور جداگانه زمان دقیقی را معین کرد.

در این مقطع از بارداری فرزند شما هنوز هم از طریق کیسه‌ی زرده مواد مورد نیاز خود را دریافت می‌کند، اما جفت هم به طور هم‌زمان به رشد و توسعه‌ی خود ادامه می‌دهد تا بتواند به وظیفه‌اش که تبادل مواد غذایی، دفعی و اکسیژن بین مادر و جنین است، عمل کند. در همین راستا در روزهای پایانی هفته 5 بارداری، یک رشته از رگ‌های خونی که به زودی به بند ناف تبدیل خواهند شد، شما و فرزندتان را به هم متصل می‌کند.

کوچولوی شما در این هفته شبیه به حرف C است و اندازه‌ی او از بالای سر تا باسنش در حدود 2 تا 4 میلی‌متر یعنی دقیقاً هم‌اندازه‌ی دانه‌ی سیب یا دانه‌ی پرتقال می‌باشد. شاید برایتان جالب باشد که بدانید قد جنین تا قبل از هفته‌ی سیزدهم، به روش CRL (یعنی از بالای سر تا باسن) اندازه‌گیری می‌شود و از هفته‌ی سیزدهم به بعد، روش اندازه‌گیری قد جنین به CHL (از سر تا نوک پاها) تغییر می‌کند.

بدن مادر

در هفته‌های آغازین بارداری، تغییرات داخل بدن بسیار چشم‌گیرتر از تغییرات ظاهری هستند. در این روزها تمام سیستم‌های بدن شما، به سرعت در حال تغییر و تحول‌اند تا بتوانند خود را با این رخداد بزرگ هماهنگ کرده و به رشد هرچه بهتر فرزندتان کمک کنند. البته با وجود این تغییرات، اطرافیان شما هیچ علامت ظاهری مبنی بر بارداری در شما تشخیص نمی‌دهند.

در هفته پنجم بارداری، سطح هورمون HCG (هورمون بارداری) در بدن و ادرار شما به اندازه‌ی کافی بالاست و یک تست حاملگی خانگی می‌تواند آن‌چه را که در انتظارش بوده‌اید، تأیید کند. البته در مواردی هم ممکن است جواب تست در این هفته منفی باشد، در صورت شک به بارداری می‌توانید تست را در هفته‌ی بعد تکرار کرده و یا با دادن یک آزمایش خون مطمئن شوید که باردار هستید.

در این هفته از بارداری به جز قطع عادت ماهیانه، ممکن است هیچ تغییر خاص دیگری را حس نکرده و احساسی درست شبیه به آن‌چه در هفته‌های گذشته داشتید را تجربه کنید و یا این‌که ممکن است برای اولین بار برخی از علایم ناخوشایند بارداری مانند خستگی، احساس کمبود انرژی، سردرد، تغییرات در سینه‌ها و افزایش حساسیت به لمس، احساس ناخوشایند نسبت به بوها، تمایل بیش از حد و یا بیزاری ناگهانی از غذاها و یا حتی به طور زودهنگام تهوع و استفراغ را احساس نمایید. نگران نباشید، اگر چه این علایم ممکن است آزاردهنده باشند، اما تجربه‌ی آن‌ها بخشی از روند طبیعی بارداری است. به یاد داشته باشید که شدت این علایم در افراد مختلف متفاوت بوده و همه‌ی مادران تمامی این حالات را تجربه نمی‌کنند. زیرا هر زنی نسبت به زن دیگر متفاوت است و می‌تواند تجربه‌ی منحصر به فرد خود را از دوران بارداری داشته باشد.

در این هفته با دانستن این نکته که شما دیگر یک مادر هستید، طیف وسیعی از احساسات را همزمان تجربه خواهید کرد. ممکن است در آنِ واحد دچار احساساتی هم‌چون هیجان، شادی، ترس و یا حتی احساس گناه شوید. تجربه‌ی این نوسانات خلقی طبیعی است، زیرا تغییر عمده‌ای در زندگی شما در حال رخداد است. نگران نشوید و به خاطر داشته باشید بدون توجه به احساسی که دارید، خواب کافی تقویت‌کننده‌ی مطمئن خلق و خوی شماست. حتی بستن چشم‌ها برای مدتی کوتاه می‌تواند کمک‌کننده باشد. همچنین فراموش نکنید که شما تنها نیستید. احساسات خود را با شریک زندگی، خانواده و دوستانتان به اشتراک بگذارید تا حمایت عاطفی مورد نیازتان را دریافت نمایید. اگر هنوز همسرتان از بارداری شما اطلاع ندارد می‌توانید با ایده‌ای جالب مانند خریدن لباس و کفش نوزادی و گذاشتن آن‌ها در معرضِ دید همسرتان او را مطلع سازید.

فعالیت‌ها

بهره‌مندی از مراقبت زودهنگام و منظم در دوران بارداری برای تأمین سلامت شما و فرزندتان ضروری است. پس هرچه سریع‌تر یک ماما و یا متخصص را انتخاب نموده و با او قرار ملاقات بگذارید. برای آماده شدن جهت نخستین ویزیت، اولین روز از آخرین دوره‌ی قاعدگی خود را (این كار برای تعیین سن حاملگی و زمان تقریبی تولد لازم است)، یادداشت نموده و فهرستی از سؤال‌هایتان تهیه کنید. هم‌چنین آمادگی این را داشته باشید که پزشك‌تان در رابطه با وجود بیماری‌های مزمن یا ژنتیكی در هر دو خانواده از شما سؤالاتی بپرسد. به یاد داشته باشید برقراری یک ارتباط خوب با ارائه‌دهنده‌ی مراقبت‌های بهداشتی، کلید موفقیت شماست. اگر بخشی از سخنان پزشک‌تان را متوجه نشدید، برای روشن شدن و دانستن جزئیات بیشتر، حتماً از او سؤال کنید. هر چه اطلاعات شما بیشتر باشد، می‌توانید این دوران را بهتر سپری کنید.

نگران نباشید

در این هفته ممکن است متوجه شوید حجم آب دهان‌تان (بزاق) بدون هیچ دلیلی افزایش یافته است، تا حدی که گاهی ناچار می‌شوید به صورت مرتب آب دهان خود را در لیوان یا دستمال خالی کنید. اما نگران نباشید، این اتفاق به دلیل وجود هورمون‌های بارداری رخ می‌دهد. جویدن آدامس بدون قند، افزایش مصرف آب و کاهش دادن حجم مواد نشاسته‌ای می‌تواند در کنترل این مشکل مؤثر باشد.

نبایدها

  • از تمیز کردن محل خواب گربه و یا نزدیک شدن به شخصی که این کار را انجام می‌دهد اجتناب ورزید. زیرا ممکن است حاوی انگلی به نام توکسوپلاسموز باشد که می‌تواند عوارض بسیار بد و وخیمی را برای فرزند شما به همراه داشته باشد.
  • اگر چه خوردن غذاهای دریایی حاوی منافع زیادی برای شما و فرزندتان است، اما از خوردن مواد غذایی دریایی خام یا خوب پخته نشده در دوران بارداری خودداری کنید.
  • خوردن ماهی اسید چرب امگا 3 را برای رشد سیستم عصبی و مغز فرزند شما فراهم می‌کند. همچنین ماهی منبع بسیار خوبی از مواد مغذی مانند پروتئین، مواد معدنی، ویتامینB12  و ید است که برای سلامتی شما و فرزندتان بسیار لازم هستند، اما به دلیل وجود مقادیری از جیوه، مصرف ماهی را در دوران بارداری به دو تا سه بار در هفته محدود ساخته و هم‌چنین از خوردن کوسه، کنسرو ماهی تن، ماهی کولی، شمشیر ماهی، شاه ماهی، ماهی خال‌مخالی، ماهی‌های براق و درخشان، ماهی‌های نارنجی و قرمز رنگ و نیز صدف‌ها که مقدار بالایی جیوه دارند، خودداری کنید، زیرا برای فرزندتان مضر است.
  • از نگرانی بیهوده خودداری کنید. بسیاری از مادران باردار، در مورد مسائل بی‌اهمیت نگرانی بیش از حدی به خرج می‌دهند و در مورد مسائلی که می‌توانند واقعاً به سلامت آنان و فرزندشان صدمه بزند، ناآگاه و بی‌تفاوتند.
  • در این دوران خصوصاً در سه‌ماهه‌ی اول بارداری از لوازم آرایش، لاک‌ها و ضدآفتاب‌های چرب نیز استفاده نکنید. البته برخی از برندها محصولات آرایشی مخصوص و ایمن برای دوران بارداری را تولید کرده‌اند که می‌توانید از آن‌ها استفاده کنید.

بایدها

  • در صورتی که قبل از بارداری از داروی خاصی استفاده می‌کردید، حتماً در مورد ادامه‌ی مصرف آن از پزشک خود سؤال کنید، زیرا مصرف بسیاری از داروها حتی مکمل‌ها، داروهای پوستی و داروهای گیاهی در دوران بارداری بی‌خطر نیست، به خصوص آسپرین و ایبوپروفن را در این زمان مصرف ننمایید. البته اگر بیماری خاصی دارید، نیازی به قطع خودسرانه‌ی دارو نیست، اما در اولین فرصت با پزشک خود مشورت کنید تا راه‌حلی مناسب برای آن انتخاب کند.
  • به محض اطلاع از بارداری، مصرف اسید  فولیک را که نوعی ویتامین B می‌باشد و برای جلوگیری از نقایص لوله‌ی عصبی و تأمین سلامت جنین بسیار ضروری است، شروع کنید.
  • جهت حفظ سلامتی و تأمین مواد غذایی مورد نیاز برای رشد فرزندتان، رژیم غذایی متعادلی را در پیش گیرید. داشتن یک رژیم غذایی متعادل به این معنی نیست که به اندازه‌ی دو نفر و یا حتی بیشتر غذا بخورید. بلکه باید رژیمی حاوی غذاهای متفاوت، سالم و تازه داشته باشید. برای داشتن یک برنامه‌ی غذایی مناسب بهتر است به یک مشاور تغذیه مراجعه نمایید.

پیشنهادها

  • اگر شما هم جزو کسانی هستید که فکر می‌کنید به محض باردار شدن باید مرتباً بنشینید و هیچ حرکتی نکنید، سخت در اشتباهید. داشتن فعالیت مناسب و ورزش کردن در دوران بارداری برای سلامت شما و فرزندتان لازم است. اگر تا قبل از بارداری ورزش می‌کردید با سبک کردن برنامه‌ی ورزشی خود، به آن ادامه دهید و در صورتی كه تا قبل از بارداری ورزش نمی‌کردید، برنامه‌ی منظمی را شروع کنید. درصورتی که بیماری خاصی دارید یا در بارداری فعلی یا قبلی خود سابقه‌ی مشکلی داشته‌اید، پیش از شروع به ورزش با پزشک خود مشورت کنید. ورزش کردن سطح انرژی شما را (که قطعاً در 13 هفته‌ی اول بارداری به آن نیاز مبرمی دارید) افزایش می‌دهد، استرس شما را کم کرده و حتی کمک می‌کند زایمان راحت‌تری داشته باشید.