دژنراسیون ماکولا وابسته به سن (AMD)

بیماری دژنسیون ماکولا چیست؟ تخریب یا دژنراسیون ماکولا وابسته به سن (AMD) یکی از بیماری چشمی یا شبکیه چشم است که با گذشت زمان و بالا رفتن سن بدتر خواهد شد. این بیماری یکی از اصلی ترین علل نابینایی کامل در افراد بالای 60 سال می باشد. این بیماری زمانی اتفاق می افتد که یک ناحیه کوچک از بخش مرکزی شبکیه که به نور حساس بوده و عملکرد آن دید مستقیم و وضوح است و به آن ماکولا گفته می شود، تخریب شود. چون این بیماری چشمی بیشتر بر ناحیه مرکزی چشم تاثیر می گذارد باعث می شود که فرد بیمار در خواندن مطالب، رانندگی و دیدن چهره افراد دچار مشکل شود. در برخی افراد سرعت پیشرفت بیماری چشمی آهسته و در برخی دیگر سریع است و زمانی که در مراحل اولیه باشد فرد اصلا متوجه کاهش قدرت بینایی خود نخواهد شد. 


انواع دژنراسیون ماکولا

بیماری چشمی دژنراسیون ماکولا (تباهی یا تخریب لکه زرد چشم) دارای 2 نوع است که عبارتند از:


AMD خشک

 اکثر (حدود 90%) افرادی که مبتلا به بیماری دژنراسیون ماکولا هستند از نوع AMD خشک آن است (که AMD آتروفیک هم نامیده می شود). این حالت زمانی اتفاق می افتد که با گذشت زمان و بالا رفتن سن، ماکولا نازک می شود. این نوع دژنراسیون ماکولا در سه مرحله اولیه، میانی و نهایی اتفاق می افتد. افرادی که در مرحله نهایی AMD خشک هستند دیگر درمانی برای آنها وجود ندارد اما اگر تنها یک چشم درگیر باشد، می توان مانع از دست رفتن چشم دیگر شد.


AMD مرطوب

 این حالت میزان شیوع کمتری داشته و شامل 10% از افراد مبتلا به AMD می شود اما شدت آن بسیار بالاتر است. این حالت زمانی اتفاق می افتد که عروق خونی غیر معمول در زیر شبکیه چشم شروع به رشد و گسترش می کنند. از این رگ ها خون و مایع نشت کرده (به همین دلیل به آن AMD مرطوب گفته می شود) که باعث ایجاد یک نقطه کور بزرگ در مرکز میدادن دید می گردد.


علائم دژنراسیون ماکولا

علائم دژنراسیون ماکولا (تباهی لکه زرد) بستگی به مرحله بیماری دارد. 

در مراحل اولیه این بیماری علائم خاصی ندارد.

در مراحل میانی تعدادی از افراد هنوز هم علائم خاصی مشاهده نکرده اما برخی دیگر ممکن است علائم ملایمی از جمله تاری خفیف در بخش مرکزی میدان دید یا مشکل در دیدن در نور کم خواهند داشت.

در مراحل پایانی این بیماری بسیاری از افراد خطوط صاف را به شکل مواج مشاهده کرده و همچنین یک ناحیه تار در نزدیکی مرکز میدان دید می بینند که با گذشت زمان بزرگ تر می شود. همچنین ممکن است رنگها نسبت به قبل روشنایی کمتری داشته باشند و در نور کم نیز ممکن است با مشکل بیشتری روبرو شوند. توجه داشته باشید که دیدن خطوط صاف به شکل موج دار یک علامت هشدار برای مرحله نهایی است و باید سریعا به پزشک مراجعه شود.


علت دژنراسیون ماکولا

علت دقیق بیماری دژنراسیون ماکولا (تباهی لکه زرد) مشخص نیست اما برخی عوامل می توانند شانس ابتلا به این بیماری را بالا ببرند. فاکتورهای خطر این بیماری عبارتند از:

داشتن سن بالای 50 سال

مصرف چربی های اشباع در رژیم غذایی

سیگار کشیدن

فشار خون بالا

اضافه وزن بالا

داشتن سابقه خانوادگی بیماری AMD


تشخیص دژنراسیون ماکولا

در زمان بروز مشکلات بینایی، مراجعه به پزشک بسیار مهم است. پزشک پس از بررسی شبکیه و ماکولا در خواست یکسری آزمایش های تکمیلی برای اطمینان از تشخیص دژنراسیون ماکولا خود می دهد که عبارتند از: 

  • تست آمسلر گرید: در این آزمایش بیمار به صفحه شطرنجی خاصی نگاه می کند. در صورتی که فرد مبتلا به AMD باشد این خطوط را مواج یا شکسته شده می بینند.
  • آنژیوگرافی فلورسئین: در این روش رنگ خاصی به بازوی بیمار تزریق می شود، سپس پزشک با دستگاه به چشم بیمار نگاه می کند. سپس عکس هایی از چشم بیمار گرفته می شود که با کمک آنها پزشک می تواند تشخیص دهد که رگ های خونی پشت ماکولا نشتی دارند یا خیر.
  • توموگرافی انسجام نوری (Optical coherence tomography): در این روش با یک اشعه نوری مخصوص شبکیه را اسکن کرده و از آن عکس می گیرند تا اطلاعات کاملی از ماکولا به دست آورند.


درمان دژنراسیون ماکولا

 در بحث درمان دژنراسیون ماکولا (تخریب شبکیه)، پزشک بر اساس فاکتورهای مختلفی می تواند روش درمانی مناسب را انتخاب کند که عبارتند از:

سن بیمار، وضعیت کلی سلامت و سابقه پزشکی بیمار

شدت بیماری

قدرت تحمل شما برای برخی داروهای خاص یا روش های درمانی

نظر یا ترجیح شما


برای AMD خشک تاکنون روشی جهت درمان این نوع دژنراسیون ماکولا گزارش نشده است اما روش درمانی برای AMD مرطوب تزریق دارویی با عنوان anti-VEGF agents است. سطح بالای VEGF در چشم با تشکیل عروق خونی غیرطبیعی مرتبط است که بیشترین آسیب را در AMD مرطوب ایجاد می کند. از عوامل ضد VEGF برای مبارزه با روند بیماری و کاهش اثرات مخرب نشت این رگ های خونی غیر طبیعی استفاده می شود. آنها همچنین قادرند بینایی را در بسیاری از بیماران به طور موثر تثبیت کنند. این دارو به شکل مستقیم به چشم تزریق می شود.


نویسنده و مترجم : پریسا جاوید زاده

منابع : healthline medicalnewstoday hopkinsmedicine nei