بیماری گرانولوماتوز مزمن  (Chronic-granulomatous-disease) چیست؟

بیماری گرانولوماتوز مزمن (CGD)، یک اختلال نادر ژنتیکی است که به دلیل نقص در سیستم ایمنی ایجاد می شود. این بیماری بر دسته ای از سلول های سفید خون، به نام فاگوسیت ها اثر می گذارد که باعث می شود سیستم ایمنی در افرادی که به این بیماری مبتلا هستند، عملکرد مناسب را نداشته باشد. این امر بدن را در برابر التهاب مزمن و عفونت های مکرر باکتریایی و قارچی آسیب پذیر می کند. چرا که وظیفه فاگوسیت ها مبارزه با عفونت ها و عوامل بیماری زا است. علائم این بیماری معمولا در نوزادی یا اوایل کودکی بروز می یابد اما ممکن است شکل های خفیف تر آن در نوجوانی یا بزرگسالی مشاهده شوند. در افرادی که مبتلا به بیماری گرانولوماتوز مزمن (CGD) هستند، عفونت می تواند بافت ها و اندام هایی از جمله ریه، پوست، غدد لنفاوی، کبد، معده و روده ها را تحت تأثیر خود قرار دهد. 



علائم بیماری گرانولوماتوز مزمن

از جمله علائم بیماری گرانولوماتوز مزمن (CGD) می توان به این موضوع اشاره کرد که افراد مبتلا هر چند وقت یکبار دچار عفونت های جدی می شوند، که این عفونت ها ممکن است قارچی یا باکتریایی باشد. از شایع ترین علائم بیماری گرانولوماتوز مزمن (CGD) می توان به عفونت ریه ها مانند ذات الریه اشاره کرد.

سایر علائم بیماری گرانولوماتوز مزمن (CGD) عبارتند از:

تب؛

احساس درد در قفسه سینه در زمان دم و بازدم؛

آبریزش بینی مداوم؛

تورم غدد لنفاوی و دردناک بود آن ها؛

التهاب پوستی؛

مشکلات گوارشی از جمله استفراغ، اسهال، جوش های چرکی دردناک نزدیک مقعد، درد معده و مدفوع خونی؛

قرمز شدن یا ورم در ناحیه دهانی.


شیوع بیماری گرانولوماتوز مزمن

میزان شیوع این بیماری در حدود 1 نفر در هر 200000 تا 250000 هزار نوزاد متولد شده در سراسر جهان می باشد. 


نام های دیگر بیماری گرانولوماتوز مزمن

Autosomal recessive chronic granulomatous disease؛

CGD؛

Granulomatous disease, chronic؛

X-linked chronic granulomatous disease.

علت بیماری گرانولوماتوز مزمن

کمپلکس آنزیمی NADPH اکسیداز که دارای چندین زیر واحد می باشد، در صورت بروز جهش در ژن هایی که کد کننده پروتئین های آن هستند باعث بروز بیماری گرانولوماتوز مزمن (CGD) می شود. این ژن های دخیل در بیماری عبارتند از CYBA، CYBB، NCF1، NCF2 یا NCF4.

کمپلکس آنزیمی NADPH اکسیداز در نوعی از سلول های سیستم ایمنی به نام فاگوسیت ها فعال می باشد. این کمپلکس در تولید نوعی ملکول سمی به نام سوپراکسید دخیل است، خود ملکول سوپراکسید هم در تولید دیگر ملکول های سمی استفاده می شود. این امر در کشتن مهاجمان خارجی و جلوگیری از تکثیر آن ها در بدن و ایجاد بیماری نقش دارند. 

جهش در این ژن ها باعث می شود که یا پروتئینی تولید نشود یا اگر تولید هم شود عملکرد درست و مناسب را نداشته باشد. در صورتی که یکی از پروتئین های زیر واحدهای کمپلکس آنزیمی NADPH اکسیداز دچار جهش شود، این کمپلکس عملکرد درستی نخواهد داشت و در نتیجه فاگوسیت ها نمی توانند عفونت ها و عوامل خارجی را از بین ببرند. کمبود NADPH اکسیداز باعث آسیب پذیری افراد در برابر انواع مختلف عفونت و التهاب بیش از حد می شود.

برخی از افراد مبتلا به بیماری گرانولوماتوز مزمن جهش مشخصی در هیچ یک از این ژن ها ندارند. علت این بیماری در این افراد مشخص نیست.



توارث در بیماری گرانولوماتوز مزمن

هنگامی که بیماری گرانولوماتوز مزمن ناشی از جهش در ژن CYBB باشد، این بیماری به صورت الگوی توارث وابسته به جنس مغلوب به ارث می رسد.

اما هنگامی که این بیماری سیستم ایمنی به دلیل جهش در ژن های CYBA ، NCF1 ، NCF2 یا NCF4 ایجاد گردد، به صورت اتوزومال مغلوب به نسل بعد منتقل می شود.


راه تشخیص بیماری گرانولوماتوز مزمن

برای تشخیص بیماری گرانولوماتوز مزمن پزشک ممکن است در ابتدا به بررسی سابقه خانوادگی و پزشکی فرد بیمار و همچنین انجام معاینات فیزیکی بپردازد. سپس برای تائید تشخیص اولیه خود درخواست انجام برخی تست های تشخیصی را دهد که عبارتند از:


آزمایش های تشخیص عملکرد نوتروفیل: پزشک شما ممکن است درخواست انجام آزمایش دی هیدرو رودامین 123(DHR) یا سایر آزمایشات را برای تشخیص بیماری گرانولوماتوز مزمن داشته باشد تا میزان عملکرد نوترفیل در خون فرد مشخص گردد؛

آزمایش ژنتیک: جهت تعیین نوع جهش ژنی که باعث بروز بیماری شده است ممکن است به انجام آزمایشات ژنتیک نیاز باشد؛

انجام آزمایش پیش از تولد: اگر یکی از فرزندان یک خانواده قبلا مبتلا به CGD تشخیص داده شده باشد، پزشکان ممکن است آزمایشات قبل از تولد را برای تشخیص CGD برای فرزند بعدی انجام دهند.


درمان بیماری گرانولوماتوز مزمن

عموما برای درمان بیماری گرانولوماتوز مزمن در ابتدا سعی می شود که با استفاده از آنتی بیوتیک ها و داروهای ضد قارچ، مانع از ایجاد عفونت شوند یا عفونت های موجود را درمان کنند. ممکن است برای درمان بیماری گرانولوماتوز مزمن از کورتیکواستروئیدها استفاده شود که عملکرد آن ها کوچک کردن گرانولوم ها یا بافت های ملتهب است؛

تزریق اینترفرون گاما یکی دیگر از روش ها جهت درمان بیماری گرانولوماتوز مزمن است که می تواند باعث تقویت سیستم ایمنی برای مقابله با عفونت ها شود؛

از دیگر راههای درمانی می توان به استفاده از سلول های بنیادی مغز استخوان اشاره کرد اما باید توجه داشت پیوند مغز استخوان خطرات خاص خود را داشته و حتی می تواند منجر به ناتوانی فرد یا مرگ او شود، بنابراین این روش تنها برای افرادی که مبتلا به نوع مزمن این بیماری هستند پیشنهاد می گردد.

نویسنده و مترجم : پریسا جاوید زاده

منابع : rarediseases mayoclinic medlineplus