معرفی بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease)

بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease) نوعی اختلال ژنتیکی پیشرونده و عصبی است که در آن نورون های سیستم عصبی مرکزی از بین می روند. این بیماری بر تکامل تدریجی حرکات غیرارادی عضلات دست، پا، صورت و تنه تأثیر می گذارد و باعث اختلال در روند شناخت افراد و حافظه (زوال عقل) می شود. ناهنجاری های حرکتی عصبی ممکن است شامل حرکات کنترل نشده، نامنظم، و سریع باشند.

زوال عقل به طور معمول با کاهش توان ذهنی و گیجی تدریجی، فروپاشی شخصیت، اختلال در حافظه، بی قراری و سایر علائم و یافته ها همراه است. در افراد مبتلا به این اختلال، مدت بیماری ممکن است از حدود 10 تا 25 سال یا بیشتر طول بکشد. این افراد ممکن است در اثر ذات الریه یا سایر عفونت ها و صدمات ناشی از زمین خوردن در معرض خطر قرار گیرند. این بیماری قابلیت به ارث رسیدن از والدین بیمار به فرزندان را دارد.

در برخی موارد این بیماری قبل از 20 سالگی بروز پیدا می کند که به آن هانتینگتون نوجوانان (Juvenile Huntington disease, JHD) گفته می شود. این بیماری کمتر شایع بوده و از کودکی یا نوجوانی شروع می شود. بیشتر افراد مبتلا به HD نوجوانان بیش از 10 تا 15 سال پس از شروع علائم زنده نمی مانند.

علت بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease)

علائم بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease) در افراد مختلف بسیار متفاوت است اما معمولاً شامل موارد زیر می باشند:

  • تغییر شخصیت
  • افسردگی و تغییرات خلق و خو
  • فراموشی
  • راه رفتن نامتعادل و حرکات غیر ارادی (chorea)
  • اختلال در گفتار، مشکل در بلع و کاهش وزن قابل توجه


بیشتر افراد مبتلا به بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease) با مشکلات فکری، رفتاری و حرکتی روبرو می شوند. علائم معمولاً طی 10 تا 25 سال بدتر شده و بر توانایی استدلال، راه رفتن و صحبت تأثیر می گذارند. در آنها ممکن است تغییرات خلقی مانند افسردگی، اضطراب، تحریک پذیری و عصبانیت ایجاد شود.

اکثر افراد مبتلا به بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease) دچار بی قراری و حرکاتی در صورت و اندام می شوند که با نام chorea شناخته می شوند و بیماران توانایی کنترل آنها را ندارند. به دلیل همین حرکات کنترل نشده، ممکن است فرد مبتلا به بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease) بدون اینکه قصدی داشته باشد، وزن زیادی از دست دهد و در راه رفتن، تعادل و جابجایی دچار مشکلاتی شود. آنها در نهایت توانایی کار، رانندگی و مدیریت کارها در خانه را از دست می دهند. با گذشت زمان، افراد در گفتار و بلع دچار مشکل می شوند.

 افراد مبتلا به هانتینگتون پیشرفته برای فعالیت های روزمره خود نیاز به کمک و مراقبت تمام وقت دارند و در نهایت بر اثر ذات الریه، نارسایی قلبی یا سایر عوارض فوت می کنند.


شیوع بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease)

میزان شیوع این بیماری در میان جمعیت اروپایی 3 تا 7 نفر در هر 100000 نفر و در جمعیت قفقازی 5 تا 10 نفر در هر 100000 نفر می باشد. این بیماری در برخی جمعیت ها از جمله ژاپن، چین و آفریقا کمتر متداول است.

نام های دیگر بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease)

  • Chronic Progressive Chorea
  • Degenerative Chorea
  • HD
  • Hereditary Chorea
  • Hereditary Chronic Progressive Chorea
  • Huntington's Chorea
  • VEOHD
  • Very Early Onset Huntington's Disease
  • Woody Guthrie's Disease


علت بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease)

بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease) بیماری است که در اثر یک جهش ژنتیکی پویا شامل تکرار توالی های سه نوکلئوتیدی CAG در کروموزوم 4p16.3 در ژن هانتینگتین (HTT) ایجاد می شود. این ژن پروتئین هانتینگتین را کد می کند، که عملکرد دقیق آن مشخص نیست اما به نظر می رسد نقش مهمی را در سلول های عصبی مغز بازی می کند. افزایش تکرارهای سه نوکلئوتیدی منجر به شکل گیری پروتئین هانتینگتین بزرگتری می شود که برای سلول ها سمی است. با تجمع این پروتئین در مغز، به سلول های خاصی از مغز از جمله سلول های مرتبط با حرکت، فکر و حافظه آسیب وارد شده، عملکرد آنها را تضعیف و در نهایت از بین می برد. تعداد تکرارهای توالی سه نوکلئوتیدی CAG در ارتباط با سن بروز بیماری می باشد. هرچه تعداد تکرارها بیشتر باشد، سن بروز کاهش می یابد.

اگر تعداد این تکرار ها در محدوده 6 تا 26 عدد باشد، پروتئین هانتینگتین به شکل نرمال ساخته خواهد شد. بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease) با 36 تکرار یا تکرارهای بیشتر همراه است. در صورتی که تعداد تکرارها به بیش از 40 عدد برسد، تظاهرات بالینی مشخصی رخ خواهد داد. محدوده 36-39 منجر به نفوذ ناقص بیماری یا شروع بسیار دیر هنگام آن می شود. دامنه بین 29 تا 35 بار تکرار، به اصطلاح آلل های میانی گفته می شود که ناپایدار هستند و عموماً در مردان مشاهده می شود.



وقتی بیماری قبل از 20 سالگی شروع شود، اصطلاحاً بیماری از نوع هانتینگتون نوجوانان (JHD) است، که تعداد تکرارهای آن اغلب بیش از 55 عدد می باشد. پدیده پیش بینی (Anticipation) در خانواده های دارای وراثت پدری هانتینگتون دیده می شود  که نشان دهنده احتمال کاهش سن بروز یا افزایش شدت بیماری در فرزندان است.

توارث بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease)

بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease) با الگوی توارث غالب اتوزومی به ارث می رسد.



تشخیص بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease)

تشخیص اولیه بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease) به طور کلی بر اساس پاسخ شما به سوالات، معاینه فیزیکی بدن، بررسی سابقه پزشکی خانواده و تشخیص بیماری های عصبی و روانپزشکی است.


معاینات عصبی

متخصص مغز و اعصاب از شما سوالاتی می پرسد و آزمایش های نسبتاً ساده ای انجام می دهد:
•     متخصص مغز و اعصاب از شما سوالاتی می پرسد و آزمایش های نسبتاً ساده ای انجام می دهد:
•    علائم حرکتی: مانند رفلکس، قدرت عضلات و تعادل
•    علائم حسی: شامل حس لامسه، بینایی و شنوایی
•    علائم روانپزشکی: مانند خلق و خو و وضعیت روحی


آزمایش های اعصاب و روان

پزشکان اعصاب و روان ممکن است از تست های استانداری جهت چک کردن مواردی استفاده کنند از جمله:
•    حافظه
•    استدلال کردن
•    چابکی ذهنی
•    مهارت های زبانی


ارزیابی روانپزشکی

بدین منظور، به احتمال زیاد فرد بیمار برای بررسی فاکتور هایی که ممکن است به تشخیص کمک کنند به روانپزشک ارجاع داده می شود، از جمله:
•    حالت عاطفی
•    الگوهای رفتاری
•    کیفیت قضاوت
•    توانایی در تقلید کردن
•    علائم اختلالات فکری
•    علائم اعتیاد

تصویربرداری و بررسی عملکرد مغز

پزشک شما ممکن است جهت ارزیابی ساختار یا عملکرد مغز، آزمایشات تصویربرداری از مغز را تجویز کند. فناوری های تصویربرداری ممکن است شامل ام آر آی یا سی تی اسکن باشد که تصاویر دقیقی از مغز را نشان می دهد. این تصاویر ممکن است تغییرات مغزی در نواحی که متاثر از بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease) هستند، را نشان دهد. این تغییرات ممکن است در اوایل بیماری نشان داده نشوند. این آزمایشات همچنین می تواند برای رد سایر شرایطی که ممکن است علائم مشابه ایجاد کنند، استفاده شود.


آزمایشات ژنتیکی

آزمایش ژنتیک می تواند یک مورد ژنتیکی مشکوک را تأیید یا رد کند یا به تعیین احتمال ابتلای فرد یا انتقال آن به یک اختلال ژنتیکی کمک کند. آزمایش ژنتیک امکان پیش بینی با اطمینان از درجه بالاتری را در مورد ابتلای فرد به بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease) فراهم می کند.
موثرترین و دقیق ترین روش آزمایش برای بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease)، آزمایش مستقیم ژنتیکی (direct genetic test) با استفاده از DNA گرفته شده از نمونه خون است که در این روش تعداد تکرارهای CAG  در ژن HD محاسبه می گردد. اگر تعداد تکرار ها از 36 بیشتر باشد، احتمال داشتن بیماری هانتینگتون وجود دارد. اگر تعداد تکرار ها 26 عدد یا کمتر باشد، فرد بیمار نیست.
یک آزمایش ژنتیکی قدیمی به نام آنالیز پیوستگی برای شناسایی مارکرهای نزدیک به ژن HD و تعیین اینکه آیا جنین کروموزوم 4 را به ارث برده است یا خیر استفاده می شود. در این آزمایش نیاز به نمونه DNA  نزدیکان مبتلا، ترجیحاً والدین فرد وجود دارد.


درمان بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease)

هیچ دارویی نمی تواند بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease) را درمان کند یا مانع از پیشرفت آن گردد اما تعدادی از داروها جهت کمک به کاهش برخی علائم حرکتی و روانی برای بیماران تجویز می شوند.
بیشتر داروهای در دسترس برای کاهش علائم بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease) از طریق تعدیل نوروترنسمیترها (پیام های شیمیایی بین سلول های عصبی) کار می کنند.
به عنوان مثال داروی تترابنازین (Tetrabenazine) مانند دوترابنازین (Deutetrabenazine)، باعث تخلیه نوروترنسمیتر دوپامین می شود و برای درمان حرکات غیر ارادی مرتبط با هانتینگتون تجویز می گردد.
داروهای ضد روان پریشی مانند ریسپریدون (Risperidone)، اولانزاپین (Olanzapine)، هالوپریدول (Haloperidol) و یا داروهایی مانند کلونازپام (Clonazepam) می توانند باعث کاهش علائمی از جمله حرکت chorea شوند.
 داروهای ضد روان پریشی به طور معمول به انقباضات عضلانی غیرارادی کمک نمی کنند و حتی گاهی ممکن است شرایط را بدتر کنند و باعث سفتی عضلات شوند. برای افسردگی، پزشکان ممکن است سیتالوپرام (citalopram)، فلوکستین (fluoxetine)، سرترالین (sertraline)، نورتریپتیلین (nortriptyline) یا سایر ترکیبات را تجویز کنند. داروهای آرام بخش می توانند به کنترل اضطراب کمک کنند و ممکن است لیتیوم (lithium) برای مقابله با هیجانات و تغییرات شدید خلقی تجویز شود.
 داروهایی که برای درمان علائم بیماری هانتینگتون (Huntington's Disease) استفاده می شوند ممکن است عوارضی مانند خستگی، کاهش تمرکز، بی قراری یا تحریک پذیری بیش از حد داشته باشند و فقط در مواردی که علائم بیماری برای فرد مشکل زا باشند، باید استفاده شوند.


نویسنده و مترجم : پریسا جاوید زاده

منابع : medlineplus rarediseases hdsa.org ncbi mayoclinic ninds