معرفی سندرم مکل (Meckel Syndrome)

سندرم مکل (Meckel Syndrome) یک بیماری نادر ژنتیکی است که از طریق ناهنجاری هایی که بر چندین عضو بدن اثر می گذارند، مشخص می شود. سه نشانه کلاسیک این سندرم عبارتند از:

1: بیرون زدگی قسمتی از مغز و غشای آن (مننژ) از طریق نقص در پشت جمجمه (انسفالوسل پس سری)

2: کیست های متعدد در کلیه ها (کلیه های کیستیک)

3: داشتن انگشت اضافه در دست و پا (پلی داکتیلی)


در نوزادان و کودکان مبتلا ممکن است ناهنجاری هایی در نواحی سر و صورت (craniofacial area)، کبد، کلیه، قلب و مجاری تناسلی و ادراری خود را نشان دهند. به دلیل کمبود مایع آمنیوتیک در اطراف جنین (الیگوهیدرامنیوز)، تکامل ریه ها (pulmonary hypoplasia) ناقص است.

به دلیل این مشکلات حاد، اکثر نوزادان مبتلا به سندرم مکل (Meckel Syndrome) بیش از چند روز تا چند هفته زنده نخواهند ماند. بیشتر نوزادان مبتلا به دلیل نارسایی کلیوی یا مشکلات تنفسی می میرند. والدین گاهی اوقات با تشخیص داشتن یک جنین مبتلا به سندرم مکل در دوران بارداری، تصمیم می گیرند بارداری را خاتمه دهند.


علائم

علائم سندرم مکل (Meckel Syndrome) از فردی به فرد دیگر متفاوت است. در این بیماری ناهنجاری های سیستم عصبی مرکزی، ریه و کلیه اغلب عامل مرگ و میر نوزادان هستند. باید توجه شود که یک نوزاد مبتلا همه علائم را باهم ندارد.
شایع ترین اختلال سیستم عصبی مرکزی که مرتبط با این بیماری است انسفالوسل پس سری (occipital encephalocele) می باشد، حالتی که در آن نوزاد با شکاف در جمجمه متولد می شود. در این نوزادان غشای مغز (مننژ) و بافت مغز از این شکاف بیرون می زند و ممکن است منجر به تجمع مایع مغزی نخاعی بیش از حد در جمجمه شود که باعث فشار بر بافت های مغز (هیدروسفالی) خواهد شد.
نوزادان مبتلا ممکن است ویژگی های خاصی در صورت خود داشته باشند که شامل موارد زیر می باشد:
  • فک کوچک و غیر طبیعی (micrognathia)
  • گوش های بزرگ و دچار بدشکلی (malforormation)، که پایین تر از حالت نرمال قرار گرفته اند
  • شکلاف کام و لب
  • پیشانی شیب دار
  • گردن کوتاه


این نوزادان در چشم هایشان امکان وجود طیفی از علائم وجود دارد که عبارتند از:

  • چشم هایی با کوچکی غیر طبیعی (microphthalmia)
  • رشد نکردن عصب چشم ها (optic nerve hypoplasia or coloboma)

مشخصه اصلی سندرم مکل (Meckel Syndrome) وجود کیست های متعدد روی کلیه ها (multicystic kidney dysplasia) می باشد که با پیشرفت بیماری منجر به نارسایی کلیه خواهد شد.

مبتلایان به سندرم مکل (Meckel Syndrome) می توانند علامت انگشت اضافی در دست ها و پاها (پلی داکتیلی) را نشان دهند. ناهنجاری های اسکلتی دیگر شامل خم شدن استخوان های بلند در نواحی بازوها و پاها، انحنای انگشت پنجم (clinodactyly) و تورم انگشتان می باشد.

در بعضی از افراد، ممکن است ناهنجاری های دستگاه ادراری تناسلی از جمله نارسایی در یک یا هر دو بیضه، عدم نزول بیضه به کیسه بیضه (cryptorchidism)، عدم رشد مثانه و تکامل ناقص دستگاه تناسلی وجود داشته باشد. برخی از نوزادان مبتلا ممکن است دارای ناهنجاری هایی باشند که سایر اعضای بدن از جمله کبد، ریه ها یا قلب را تحت تأثیر قرار می دهند. ناهنجاری های قلبی ممکن است شامل نقص دیواره دهلیزی و بطن و مجرای شریانی یا سایر ناهنجاری های پیچیده تر باشد.


شیوع

میزان شیوع سندرم مکل (Meckel Syndrome) در دنیا بین 1 نفر در هر 13250 نفر تا 1 نفر در 140000 نفر می باشد. میزان شیوع این بیماری در برخی جمعیت ها بیش از سایرین است. به عنوان مثال در جمعیت فنلاند 1 نفر در 9000 نفر و در بلژیک 1 مورد در 3000 نفر می باشد. در هندوستان به دلیل ازدواج های فامیلی این میزان به 1 مورد در 1300 تولد رسیده است.


نام های دیگر این بیماری

  • dysencephalia splanchnocystica
  • Gruber syndrome
  • Meckel-Gruber syndrome
  • MES
  • MKS


علت

سندرم مکل (Meckel Syndrome) به دلیل جهش در 13 ژن مختلف ایجاد می شود که عبارتند از:

  • B9D1
  • B9D2
  • CC2D2A
  • CEP290
  • MKS1
  • RPGRIP1L
  • TCTN2
  • TCTN3
  • TMEM67
  • TMEM107
  • TMEM216
  • TMEM231
  • TMEM237

این 13 ژن مسئول تقریبا 75 درصد از موارد ابتلا هستند و هنوز برای 25 درصد باقی مانده علت ژنتیکی خاصی مشخص نشده است. اکثر این ژن ها مرتبط با ایجاد یک اختلال عصبی دیگر به نام سندرم ژوبرت هم می باشند که این منجر به این مفهوم می شود که سندرم مکل (Meckel Syndrome) شکل کشنده سندرم ژوبرت می باشد. پروتئینی که این ژن ها کد می کنند بر ساختار و عملکرد مژک ها تاثیر گذار است. مژک ها بر روی سطح سلول قرار گرفته و به انتقال اطلاعات در مسیر سیگنالینگ کمک می کنند. این مژک ها در اندام هایی از جمله کلیه، کبد، چشم و مغز نقش مهمی را ایفا می کنند و اختلال در آنها ناهنجاری هایی را در این اندام ها ایجاد می کند.


الگوی توارث

سندرم مکل (Meckel Syndrome) با الگوی توارث اتوزوم مغلوب به ارث می رسد.



تشخیص

در حال حاضر انجام سونوگرافی قبل از تولد، بهترین روش برای تشخیص سندرم مکل است. ناهنجاری مغزی مانند انسفالوسل پس سری اغلب در اواخر سه ماهه اول دیده می شود. کیست های بزرگ روی کلیه ها با سونوگرافی قابل تشخیص هستند، اگر میزان مایع آمنیوتیک کم باشد تشخیص مشکلات کلیه ها را دشوار خواهد کرد وتنها سونوگرافیست های باتجربه می توانند وجود پلی داکتیلی را در سه ماهه دوم تشخیص دهند.

روش های آمنیوسنتز و CVS هم ممکن است برای تائید قطعی توسط پزشک متخصص درخواست شود که به دنبال آن تست ژنتیکی روی جنین انجام می شود. آزمایشCVS می تواند بعد از هفته 11 ام و آزمایش آمنیوسنتز بعد از هفته 14 ام انجام شوند. اگر مایع آمنیوتیک به اندازه کافی وجود نداشته باشد، از روش CVS استفاده می شود.


درمان

در حال حاضر درمان خاصی برای سندرم مکل (Meckel Syndrome) وجود ندارد.

نویسنده و مترجم : پریسا جاوید زاده

منابع : rarediseases medlineplus rarediseases2