نوروپاتی (Neuropathy)

نوروپاتی (Neuropathy) آسیب یا اختلال در عملکرد یک یا چند عصب است که به طور معمول منجر به بی حسی، احساس گزگز، ضعف عضلانی و درد در ناحیه آسیب دیده می شود. علائم نوروپاتی ها (Neuropathy) اغلب در دست ها و پاهای فرد بیمار شروع می شود، اما سایر قسمت های بدن نیز می توانند تحت تأثیر قرار گیرند. گاهی اوقات به بیماری نوروپاتی، نوروپاتی محیطی (peripheral neuropathy) گفته می شود که نشان دهنده اختلال در سیستم عصبی محیطی است. سیستم عصبی مرکزی شامل مغز و نخاع و سیستم عصبی محیطی شامل اعصاب خارج شده از مغز و نخاع است. اگر سلول های عصبی آسیب دیده یا از بین بروند، بیماری نوروپاتی (Neuropathy) ایجاد می شود.


انواع نوروپاتی (Neuropathy)

بر اساس ناحیه ای که عصب آن آسیب دیده است، انواع مختلفی از نوروپاتی ایجاد می شود که عبارتند از:


1: مونونوروپاتی (Mononeuropathy)

این نوع در واقع نوعی از آسیب به اعصاب است که خارج از مغز و نخاع قرار دارند. در واقع نوعی نوروپاتی محیطی است که اغلب در نتیجه آسیب و جراحت ایجاد می شود. البته گاهی اوقات بیماری هایی که همه بدن را هم تحت تاثیر قرار می دهند می توانند منجر به آسیب تنها یک عضله شوند. زمانی که تنها یک عصب آسیب ببیند یا از بین برود، این نوع ایجاد می شود.


2: پلی نوروپاتی (Polyneuropathy)

این حالت زمانی ایجاد می شود که چندین عصب تحت تاثیر قرار گرفته باشند که بسته به نوع عصب علائم متفاوتی بروز می یابد. اگر عصب آسیب دیده، عصب ارادی (autonomic) باشد می تواند بر عملکردهای بدن، فشار خون و حتی دستگاه گوارش اثر گذار باشد. آسیب به اعصاب حسی باعث اختلال در احساس لمس می شود. آسیب به اعصاب حرکتی نیز منجر به اختلال در حرکت و اختلال در واکنش به محرک ها می شود.


3: پلی نوروپاتی متقارن دیستال (Distal symmetric polyneuropathy)

این حالت متداول ترین نوع پلی نوروپاتی(polyneuropathy) است که دربین افراد دیابتی رایج تر می باشد. در این شکل از پلی نوروپاتی، اولین رشته های عصبی که از کار می افتند بیشترین فاصله را با دستگاه عصبی مرکزی دارند. در این وضعیت علائمی از قبیل درد و بی حسی که به طور قرینه در پاها احساس می شود و بعد با پیشرفت بیماری، علائم در قسمت های بالای پاها هم دیده می شود. در نهایت اندام های فوقانی درگیر خواهند شد و بیماری پیشرفته تر خواهد بود.


علائم

علائم نوروپاتی (Neuropathy) بر اساس نوع عصبی که آسیب می بیند و محل قرار گیری آن در بدن متفاوت می باشد. ممکن است علائم به شکل ناگهانی بروز پیدا کنند (نوروپاتی حاد) و یا اینکه به شکلی آهسته و در گذر زمان ایجاد شوند (نوروپاتی مزمن). شایع ترین علائم عبارتند از:

  • احساس سوزن سوزن شدن و بی حسی به خصوص در دست و پا
  • درد شدید بخصوص در شب
  • عدم احساس درد، فشار، دما یا لمس
  • حساسیت بالا به لمس
  • احساس دردهای شدید، سوزاننده و ضربان دار
  • بهم خوردن تعادل
  • قادر به احساس چیزهایی در پا و دست خود نیستند، اغلب حس می کنند که جوراب یا دستکش پوشیده اند در حالی که نپوشیده اند.
  • ضعف عضلانی
  • گرفتگی عضلات یا اسپاسم
  • فلج ناحیه ای از بدن، از دست دادن کنترل عضلات، افتادن وسایل از دست فرد مبتلا
  • فشار خون پایین یا ضربان قلب غیر نرمال که منجر به سرگیجه در زمان ایستادن و یا غش کردن می شود.
  • مشکلات جنسی
  • کاهش وزن ناگهانی

علت بیماری

عوامل متعددی در ایجاد نوروپاتی (Neuropathy) دخیل هستد که عبارتند از:

1: دیابت: اصلی ترین عامل ایجاد نوروپاتی است که حدود 60 تا 70 درصد افرادی که دیابت دارند نوروپاتی (Neuropathy) را تجربه می کنند.

2: ضربه: صدماتی که فرد در اثر افتادن، تصادف کردن، فعالیت های ورزشی و ... می بیند می تواند منجر به نوروپاتی(Neuropathy) شود.

3: بیماری های خود ایمنی و عفونت ها: سندرم Guillain-Barre  ، لوپوس، سندرم  Sjogren، روماتیسم مفصلی و chronic inflammatory demyelinating polyneuropathy از جمله بیماری های خودایمنی هستند که باعث ایجاد نوروپاتی می شوند. عفونت هایی از جمله آبله مرغان، زونا، ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV) ، تبخال، سفلیس، بیماری لایم (Lyme ) ، جذام، ویروس West Nile، ویروس اپشتین بار و هپاتیت C نیز می توانند باعث نوروپاتی شوند.

4: اختلات دیگر: نوروپاتی می تواند ناشی از اختلالات کلیوی، کبدی، کم کاری تیروئید و تومورها (سرطان زا یا خوش خیم) باشد.

5: داروها و سموم: برخی آنتی بیوتیک ها، تعدادی از داروهای ضد صرع، برخی داروهای HIV، شیمی درمانی، قرار گرفتن در معرض مواد سمی و فلزات سنگین مانند سرب و جیوه می توانند باعث ایجاد نوروپاتی (Neuropathy) شوند.


داروهایی که ممکن است خطر نوروپاتی را افزایش دهند عبارتند از:

  • ترکیبات Platinum
  • Taxanes
  • آلکالوئیدهای وینکا (Vinca alkaloids)
  • تالیدومید
  • ولکاد
  • سیتوزین آرابینوزید
  • میسونیدازول
  • اینترفرون

6: اختلالات در عروق: زمانی که جریان خون در ناحیه بازوها و پاها به علت لخته شدن خون یا التهاب کاهش پیدا می کند، میزان اکسیژنی که به سلول های عصبی می رسد کاهش یافته و در نهایت منجر به آسیب سلول های عصبی و از بین رفتن آنها می شود.

7: سطح غیرطبیعی ویتامین ها و الکل در بدن: سطح مناسب ویتامینE ، B1، B6، B12 و نیاسین برای عملکرد درست عصب مهم است. اعتیاد به الکل، باعث از بین رفتن تیامین و سایر مواد مغذی ضروری بدن که برای عملکرد عصب لازم هستند، می شود.  الکل همچنین ممکن است برای اعصاب محیطی سمی باشد.

8: بیماری های ارثی: بیماری شارکوت-ماری-توث (CMT) شایع ترین نوروپاتی ارثی می باشد. آمیلوئیدوز خانوادگی (Familial amyloidosis) ، بیماری فابری و لکودیستروفی متاکروماتیک (metachromatic leukodystrophy) نمونه های دیگری از اختلالات ارثی هستند که می توانند باعث نوروپاتی (Neuropathy) شوند.

9: بدون علت: برای برخی از انواع نوروپاتی (Neuropathy) علت خاصی وجود ندارد.

تشخیص

در ابتدا پزشک به بررسی سابقه فرد و انجام معاینات فیزیکی می پردازد و ممکن است درخواست یکسری آزمایشات داشته باشد.


تست عصب

در این آزمایش پزشک رفلکس ها، هماهنگی و تعادل، قدرت عضلات و توانایی احساس کردن (مانند لمس های کوچک یا سرما) را بررسی می کند.


آزمایش خون و عکسبرداری

آزمایش خون برای بررسی سطح ویتامین ها و مواد معدنی، مشکلات تیروئید و ... را نشان می دهد. آزمایش MRI برای بررسی احتمال وجود تومور و عصب ها استفاده می شود.


آزمایش ژنتیک

بررسی جهش های ژنتیکی در ژن های مرتبط با بروز بیماری نوروپاتی (Neuropathy)


ارزیابی الکترودیاگنوستیک (Electrodiagnostic assessment)


(EDX) پزشک ممکن است شما را برای یافتن محل و درجه آسیب عصبی به یک متخصص مغز و اعصاب ارجاع دهد تا تست EDX را انجام دهد. EDX شامل دو تست است:


1: مطالعه هدایت عصبی (NCS)

در این آزمایش با استفاده از ابزاری به نام الکترود به بررسی سرعت انتقال سیگنال های عصبی می پردازند.


2: الکترومیوگرافی سوزنی  (EMG)

این آزمایش برای بررسی سلامت عضلات و تشخیص عدم ارتباط بین عصب و عضله از طریق اندازه گیری فعالیت الکتریکی می باشد.


بیوپسی بافت

در برخی موارد نمونه برداری از عصب، عضله و یا پوست برای تائید تشخیص بیماری نوروپاتی (Neuropathy) مورد نیاز است.


درمان

با تشخیص علت نوروپاتی (Neuropathy) می توان یک روش درمانی مناسب را آغاز کرد. روش های درمانی مورد استفاده عبارتند از:​
  • استفاده از برخی دارو ها برای کنترل درد بیماران
  • فیزیوتراپی
  • کاردرمانی
  • جراحی
  • کمک های مکانیکی
  • تغذیه مناسب
  • ایجاد عادات زندگی سالم از جمله ورزش برای بهبود قدرت عضلات، ترک سیگار، حفظ وزن سالم و محدود کردن مصرف الکل

نویسنده و مترجم : پریسا جاوید زاده

منابع : clevelandclinic everydayhealth healthdirect