اگزوم و بیماری نوروفیبروماتوز

بیماری نوروفیبروماتوز یک اختلال ژنتیکی درگیرکننده سیستم عصبی است. در نتیجه این بیماری توده هایی در سیستم عصبی رشد می کنند که مانع از رشد طبیعی سلول های عصبی و شکل گیری صحیح آنها می شوند. این توده ها معمولا خوش خیم هستند اما ممکن است سرطانی شوند. این بیماری دارای دو شکل عمده است: نوروفیبروماتوز نوع 1 می تواند باعث لکه های پوستی و بدشکلی های استخوانی شود. این شکل معمولا در کودکی ظاهر شده و حتی گاهی علائم آن در زمان تولد هم قابل مشاهده است. نوروفیبروماتوز نوع 2 با درگیری عصب شنوایی در مغز همراه بوده و علائم آن معمولا در سنین نوجوانی بروز پیدا می کند. مشکلات یادگیری نیز ممکن است در برخی از بیماران مشاهده شود.

نوروفیبروزماتوز حاصل نقص ژنتیکی در ژن های NF1، و یا NF2 است. جهش های مختلفی ممکن است این بیماری را ایجاد کنند که اثرات آنها باعث از کار افتادن محصول ژن ها می شود. محصول این ژن ها پروتئین هایی هستند که در سلول نقش بازدارنده تومور دارند و بنابراین از کار افتادن این پروتئین ها باعث مستعد شدن سلول های عصبی به سرطانی شدن می شوند. علاوه براین، جهش در برخی از ژن های دیگر نیز می تواند اثرات جهش در ژن های NF را تعدیل کنند و علائم بیماری را در برخی افراد کاهش دهند.

این بیماری ممکن است که نتیجه یک جهش خودبخودی در فرد مبتلا باشد یا از والدین فرد مبتلا به وی به ارث برسد. فردی که حامل ژن بیماری است ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد ولی قادر است که ژن معیوب را به فرزندان خود منتقل کرده و باعث بروز بیماری در آنها شود. به همین دلیل، یافتن افراد حامل ژن بیماری به خصوص در افراد دارای سابقه خانوادگی ابتلا به بیماری بسیار اهمیت دارد.

اهمیت شناسایی افراد حامل جهش، ناهمگنی ژنتیکی بیماری، وجود جهش های تعدیل کننده اثرات جهش اولیه و نیز اهمیت توانایی در افتراق نوروفیبروماتوز نوع 1 و 2 (به دلیل تفاوت در ژن های عامل بیماری و مدیریت متفاوت دو نوع مختلف بیماری)، نیاز به وجود یک تست تشخیصی دقیق و قدرتمند را بیش از پیش نمایان می کند. یکی از راهکارهای حل این مشکل استفاده از روش توالی یابی اگزوم (WES) برای بررسی جهش های دخیل در این بیماری است.

تعیین توالی اگزوم (WES) یکی از روش های موثر برای تشخیص بیماری ها با اتکا بر توالی یابی نواحی کد کننده ژنوم می باشد. با استفاده از توالی یابی اگزوم می توان جهش های دخیل در این بیماری را مورد مطالعه قرار داد و حتی جهش های نادر در خانواده های خاص را شناسایی نمود. با این روش می توان تا 11 جهش مختلف را در ژن های دخیل در بروز علائم نوروفیبروزماتوز در یک فرد شناسایی کرد.

در روش WES تمامی ژن های مرتبط با بیماری بررسی شده و در نهایت و با شناسایی جهش ژنی عامل بیماری در یک خانواده، و وجود یا عدم وجود جهش های تعدیل کننده بیماری می توان در راستای تشخیص پیش از تولد، شناسایی سایر افراد حامل جهش در خانواده و پیشگیری از بروز بیماری در فرزندان گام برداشت. در صورت تمایل به انجام آزمایش اگزوم می توانید از خدمات آزمایشگاه های مرکز مام بهره مند شوید. 

نویسنده و مترجم : فرزانه رامی

منابع : mayoclinic pmc