سرطان پانکراس، تشخیص و راه های درمانی آن

پانکراس یا لوزالمعده، یک غده کوچک است که در پشت معده قرار گرفته و عملکرد آن در بدن شامل هضم غذا و تنظیم سطح قند خون می باشد. برخی سلول های خاص در پانکراس هورمون های انسولین و گلوکاگون را ساخته و ترشح می کنند که این هورمون ها در تنظیم سطح قند خون دخیل هستند. سرطان پانکراس یا سرطان لوزالمعده زمانی رخ می دهد که تغییرات (جهش) در سلول های لوزالمعده منجر به تکثیر خارج از کنترل آنها شده و توده ای از سلول ها را ایجاد کند. گاهی اوقات، این توده می تواند خوش خیم (غیر سرطانی) باشد اما در اکثر موارد سرطان لوزالمعده (پانکراس)، توده بدخیم و سرطانی است. سرطان پانکراس به ندرت در مراحل اولیه که قابل درمان است، تشخیص داده می شود و علت این است که تا زمانی که سرطان لوزالمعده به دیگر نقاط بدن متاستاز نکند، علائمی از خود بروز نمی دهد. 

به طور کلی سرطان پانکراس یکی از انواع رایج سرطان بوده که سابقه خانوادگی ابتلا به این بیماری نقش مهمی در بروز آن دارد. انواع مختلفی از تومورها در پانکراس ایجاد می شوند که به طور کلی در دو گروه اصلی قابلیت طبقه بندی دارند، این دو گروه عبارتند از:

تومورهای برون ریز یا اگزوکرین (exocrine)

شایع ترین نوع تومورهای پانکراس بوده که شامل 93% موارد می باشد. آدنوکارسینوما شایع ترین نوع سرطان لوزالمعده است که در اغلب موارد از مجاری پانکراس آغاز می گردد؛

نورواندوکرین (neuroendocrine) 

حدود 7% از تومورهای پانکراس را این گروه تشکیل داده و به اختصار به آنها NETs گفته می شود. برخی از NETs ها به تولید بیش از حد یک هورمون می پردازند به عنوان مثال در انسولینوم، سرطان در سلول هایی رخ می دهد که وظیفه تولید و ترشح انسولین را برعهده دارند و حال با سرطانی شدن آنها، میزان تولید این هورمون افزایش می یابد؛


علائم سرطان لوزالمعده (پانکراس)

یکی از معضلات سرطان لوزالمعده این است که احتمال بروز علائم اولیه سرطان پانکراس در آن بسیار پائین می باشد. اما به طور کلی علائمی که در اثر ابتلا به این نوع بیماری ممکن است در فرد مبتلا مشاهده شوند عبارتند از:

ادرار تیره رنگ؛

زرد شدن رنگ پوست و سفید شدن چشم ها؛

کاهش وزن بدون علت؛

روشن شدن رنگ مدفوع؛

از دست رفتن اشتها؛

احساس خستگی؛

احساس درد در ناحیه بالایی یا میانی شکم و پشت؛


فاکتورهای خطر سرطان پانکراس

به هر عاملی که باعث افزایش احتمال ابتلا به یک بیماری گردد، فاکتور یا عامل خطر گفته می شود. البته دقت داشته باشید که داشتن این فاکتورها به معنی ابتلای حتمی نیست، فقط شانس مبتلا شدن را بالا می برد. فاکتورهای خطر سرطان لوزالمعده عبارتند از:

استعمال دخانیات و سیگار کشیدن؛

داشتن اضافه وزن؛

داشتن سابقه خانوادگی ابتلا به سرطان لوزالمعده یا التهاب پانکراس؛

مبتلا بودن به برخی بیماری های ژنتیکی مانند آتاکسی تلانژکتازی، سندرم سرطان ارثی سینه و تخمدان، سندرم پتز-جگر و سرطان روده بزرگ غیر پولیپوز ارثی (HNPCC)؛


تشخیص و درمان سرطان پانکراس (لوزالمعده)

سرطان لوزالمعده از جمله سرطان هایی است که تشخیص آن به دلایلی بسیار مشکل می باشد، این علل عبارتند از:

عدم نمایش علائم در مراحل اولیه سرطان؛

شبیه بودن علائم سرطان پانکراس به سایر بیماری ها؛

پنهان بودن پانکراس در پشت سایر اندام ها مانند معده، روده کوچک، کبد، کیسه صفرا، طحال و مجاری صفراوی؛

متداول ترین راه تشخیص سرطان لوزالمعده (پانکراس)، استفاده از آزمایشات و روش های تشخیصی است که تصویری از پانکراس را ارائه می دهند. به منظور انتخاب روش درمانی مناسب این بیماری لازم است که مرحله یا گرید سرطان مشخص شود. از جمله آزمایشاتی که در این مسیر می تواند به تشخیص سرطان لوزالمعده کمک کند می توان به موارد زیر اشاره نمود:

معاینه فیزیکی و بررسی سابقه خانوادگی؛

آزمایش خون ؛

آزمایش نشانگر تومور (Tumor Marker)؛

MRI و سی تی اسکن؛

اسکن PET: روشی برای یافتن تومورهای بدخیم در بدن؛

سونوگرافی شکم؛

سونوگرافی آندوسکوپی (EUS)؛

کلانژیوپانکراتوگرافی رتروگراد آندوسکوپی (ERCP) : روشی برای عکسبرداری با اشعه ایکس به منظور بررسی مجاری (لوله ها) که صفرا را از کبد به کیسه صفرا و از کیسه صفرا به روده کوچک می برند. چون گاهی اوقات سرطان لوزالمعده باعث باریک شدن این مجاری و انسداد یا کاهش جریان صفرا شده و عامل زردی خواهد بود؛

کلانژیوگرافی ترانس کبدی از راه پوست (PTC): روشی که با استفاده از اشعه X به بررسی کبد و مجاری صفراوی پرداخته می شود؛

زمانی که بحث درمان سرطان پانکراس مطرح می شود، عوامل متعددی بر آن اثر گذار هستند که پیش از شروع روند درمان باید مشخص شده باشند. این فاکتورها عبارتند از:

مشخص کردن محل دقیق تومور؛

تعیین گرید یا استیج سرطان؛

آیا سرطان به دیگر اندام ها گسترش پیدا کرده است یا خیر؛

پس از مشخص شدن این فاکتورها، با توجه به وضعیت بیمار روش های درمانی مختلفی در دسترس هستند که شامل موارد زیر می باشد:

برداشتن ناحیه سرطانی با جراحی؛

پرتو درمانی؛

شیمی درمانی؛

ایمنوتراپی؛

درمان هدفمند؛

در مجموع سرطان پانکراس علائم خاصی را در مراحل اولیه بروز نمی دهد و این امر باعث بالا رفتن احتمال فوت فرد بیمار، در اثر عدم تشخیص به موقع آن می گردد. با این حال می توان با داشتن یک سبک زندگی سالم، عدم مصرف سیگار و الکل، کاهش وزن و کنترل سطح قند خون خود، مانع از بروز چنین بیماری هایی شد. 

نویسنده و مترجم : پریسا جاوید زاده

منابع : cancer my.clevelandclinic