درمان بیماری های کلیوی به وسیله سلول های بنیادی

بیماری های کلیوی از جمله بیماری هایی هستند که با سرعت در حال شیوع در سراسر جهان هستند و حدود 10% از جمعیت جهان را تحت تأثیر خود قرار داده است. اکثر جمعیت درگیر بیماری های مرتبط با کلیه، افراد سالم، بیماران مبتلا به دیابت، بیماری های قلبی و فشار خون بالا هستند. بیماری های کلیوی عمومأ در مراحل اولیه علائمی ندارند تا زمانی که این بیماری پیشرفت کرده باشد. مشکلات و بیماری های کلیه زمانی رخ می دهند که یک عامل یا بیماری باعث ایجاد اختلال در عملکرد آن ها و در نهایت منجر به آسیب دیدن کلیه گردد. در اینجا به معرفی تعدادی از این بیماری ها و شرایطی که باعث ایجاد مشکلات کلیه می شوند می پردازیم:

دیابت نوع 1 و 2؛

فشار خون بالا؛

گلومرولونفریت (التهاب گلومرول های کلیه)؛

نفریت بینابینی (التهاب کلیه و ساختارهای اطراف آن)؛

مبتلا بودن به بیماری کلیه پلی کیستیک یا سایر بیماری های ارثی کلیه؛

انسداد طولانی مدت مجاری ادراری به دلیل عواملی مانند بزرگی پروستات، سنگ کلیه و برخی سرطان ها؛

رفلکس ادرار (برگشت ادرار به کلیه ها)؛

ابتلا به عفونت های مکرر کلیه.


علائم بیماری های کلیوی

معمولأ افرادی که مشکلات کلیه دارند علائم خاصی را در مراحل اولیه بروز نمی دهند و تنها با انجام آزمایش خون و ادرار می توان وجود چنین اختلالاتی را متوجه شد. در مراحل پیشرفته تر علائمی که امکان دارد در فرد بروز پیدا کنند عبارتند از:

احساس خستگی و بیماری؛

ورم کردن مچ پا یا دست؛

احساس تنگی نفس؛

دیده شدن خون در ادرار؛

مشکل در تمرکز کردن؛

کاهش اشتها؛

گرفتگی عضلات.


انواع بیماری های کلیوی

به طور کلی، بیماری های کلیوی بر اساس مدت زمانی که فرد را درگیر خود می کنند به دو دسته طبقه بندی می شوند که عبارتند از:

1) بیماری های کلیوی حاد (کوتاه مدت): این نوع بیماری ها عبارتند از آسیب هایی که باعث از دست رفتن عملکرد کلیه به شکل موقت برای مدت زمان کمتر از 3 ماه می شوند. این حالت معمولاً به دلیل آسیب دیدن کلیه ها، مصرف داروها یا انسداد کلیه، شروع سریعی دارد. برخی از افراد برای کمک به بهبود عملکرد کلیه های خود به یک دوره کوتاه دیالیز نیاز دارند اما پس از مدتی به زندگی عادی خود باز می گردند؛ اما باید به شکل منظمی به پزشک مراجعه نموده و با رعایت سبک زندگی و رژیم غذایی سالم مانع از عود مجدد آن شوند.

2) بیماری های کلیوی مزمن (مادام العمر): بیماری مزمن کلیه زمانی رخ می دهد که آسیب دیدگی ها قابل برگشت و ترمیم نباشد. برای تشخیص بیماری مزمن کلیه، باید مدت ابتلا حداقل مدت سه ماه طول بکشد. این افراد در ابتدا علائم خاصی ندارند اما پس از مدتی عملکرد کلیه های آن ها افت کرده و در نهایت نیاز به انجام پیوند خواهند داشت. در ایجاد این حالت عوامل مختلفی از جمله بیماری های ژنتیکی، فشار خون بالا، دیابت، عفونت و مشکلات سیستم ایمنی می توانند دخیل باشند. 


در افراد مبتلا به بیماری های مرتبط با کلیه، روش های اولیه درمانی شامل مصرف برخی داروها و انجام منظم دیالیز می باشد که به دلیل هزینه بالا و اثرات نامطلوبی که بر کیفیت زندگی بیماران دارند، باعث شده تا به عنوان روش های درمانی ایده آل در نظر گرفته نشوند. از دیگر روش های متداول برای درمان بیماری های کلیوی، پیوند کلیه است که بدن بیمار را را قادر می سازد تا عملکرد اصلی کلیه خود را بازیابند. با این حال، عواملی مانند کمبود شدید اهداکنندگان عضو و رد احتمالی پیوند عضو، استفاده از این روش را محدود کرده است. در نتیجه، بررسی گزینه‌های درمانی جدید و بهتر برای کاهش، درمان یا پیشگیری از بیماری‌های کلیوی و بهبود بقا و کیفیت زندگی بیماران الزامی است.

استفاده از سلول های بنیادی، از جمله جدیدترین روش های درمانی برای بیماری های کلیوی به شمار می رود که به دلیل توانایی‌های خود نوسازی و توانایی تبدیل شدن به سلول‌های عملکردی مختلف تحت شرایط خاص مورد توجه قرار گرفتند. امروزه استفاده از انواع مختلف سلول بنیادی برای درمان بیماری هایی از جمله بیماری های ایمنی، قلبی و عروقی و کلیوی به طور گسترده مورد بررسی قرار گرفته و از روش های درمانی امیدوار کننده به شمار می رود. 

به طور کلی، سلول های بنیادی از جمله سلول هایی هستند که بیشترین پتانسیل تمایز را داشته و می توانند به انواع متعددی از سلول ها و بافت های تخصص یافته تبدیل شوند. سلول های بنیادی انواع مختلفی داشته و بر اساس توانایی تمایز به 4 گروه عمده طبقه بندی می شوند که عبارتند از:

سلول های همه توان (pluripotent): این دسته از سلول های بنیادی توانایی تمایز به انواع مختلفی از سلول ها را دارند.

سلول های پرتوان (totipotent): این دسته از سلول های بنیادی نیز تقریبا می توانند به همه انواع سلول ها تمایز پیدا کنند؛ از جمله سلول های بنیادی جنینی.

سلول های چند توان (multipotent): این گروه توانایی تبدیل به تعداد محدودی از سلول ها را دارند.

سلول های تک توان (unipotent): سلول های بنیادی هستند که تنها به سلول های خود تبدیل می شوند از جمله سلول های بنیادی بالغ.

از سوی دیگر سلول های بنیادی بر اساس منبعشان به دو گروه سلول های بنیادی جنینی (Embryonic stem cells) و بالغ (Adult stem cells) طبقه بندی می شوند. سلول های بنیادی جنینی (Embryonic stem cells) توانایی تمایز به انواع مختلفی از سلول های بدن را دارند که یکی از منابع آن خون بند ناف می باشد. امروزه به دلیل توانایی بالای این سلول ها در تمایز به انواع بافت ها و سلول ها، به شکل گسترده ای در زمینه درمان بیماری ها مورد توجه و استفاده قرار گرفته اند.

سلول های بنیادی بالغ (Adult stem cells) به سلول های تمایز نیافته ای گفته می شود که در بافت های تمایز یافته یک فرد بالغ یافت می گردند که یکی از آن ها سلول بنیادی مزانشیمی (MSCs) هستند که می توان آن ها را از بافت های مختلفی از جمله مغز استخوان، چربی، پالپ دندان و بند ناف تأمین کرد. 

در بررسی های مختلف مشخص شده است که وضعیت درمان بیماری های کلیوی با سلول های بنیادی مزانشیمی (MSCs) هنوز در مرحله تحقیقاتی است؛ اما مشخص شده که مکانیسم عمل این سلول ها به شکل استقرار در ناحیه آسیب دیده و درمان آن می باشد. در مجموع با مقایسه دو روش درمانی پیوند کلیه با سلول های بنیادی می توان متوجه شد که این روش های نوین و استفاده از سلول بنیادی کمتر تهاجمی بوده و نیاز به طی کردن فرآیند های پیوند کلیه و پیدا کردن اهدا کننده عضو نمی باشد. 

نویسنده و مترجم : پریسا جاوید زاده

منابع : kidney stemcellres