پانسمان بیولوژیک چیست؟

پانسمان بیولوژیک در اصطلاح به استفاده از هرگونه فرآورده های زیستی برای پوشاندن سطوح بدن گفته می شود. این پانسمان ممکن است که در زمان بروز ضایعات پوستی مانند زخم های پوستی بزرگ یا بسیار عمیق (مانند زخم های دیابتی)، محل سوختگی ها و هرگونه زخمی که درمان آن زمان بر بوده و یا احتمال بروز عفونت های میکروبی بر سطح آن بسیار زیاد است، مورد استفاده قرار گیرد. علاوه بر این، این پانسمان نه تنها به عنوان پوششی برای زخم عمل می کند، بلکه با دارا بودن فرآورده های زیستی و سلول های بنیادی مختلف می تواند در ترمیم سریع تر زخم های پوستی نیز تاثیرگذار باشد. اگرچه عمده کاربرد پانسمان بیولوژیک در درمان زخم های پوستی است، اما مطالعات اخیر نشان داده است که این پانسمان ممکن است در درمان ضایعات سایر سطوح بدن مانند ضایعات سطح چشم نیز مورد استفاده قرار گیرد. در این مطلب، قصد داریم به این سؤال بپردازیم که انواع پانسمان چیست و چه کاربردهایی در درمان زخم های پوستی دارد. 


1. پانسمان بیولوژیک برپایه تار عنکبوت

تار عنکبوت دارای پتانسیل بسیار بالایی در ترمیم زخم های پوستی است. مطالعات نشان داده است که پوشاندن زخم با تارهای عنکبوت می تواند باعث تحریک ساخته شدن لایه پوستی بر روی زخم با سرعتی چشمگیر شود. این مساله به خصوص در مورد ترمیم زخم های پوستی ناشی از سوختگی اهمیت خود را بیش از پیش نشان داده است. زیرا ترکیبات موجود در تار عنکبوت نه تنها مانع از بروز التهاب و عفونت در ناحیه شده، بلکه به دلیل جذب این پانسمان در بافت زخم، نیازی به فرآیند دردناک تعویض پانسمان قبلی با پانسمان جدید نیست. 

2. پانسمان بیولوژیک بر پایه ابریشم 

ابریشم، قوی ترین و انعطاف پذیر ترین نوع از فیبرهای طبیعی است. ساختار فیبرهای ابریشم حاوی دو نوع پروتئین سریشین و فیبروئین است که در تسریع روند ترمیم زخم نقش فعالی دارد. مشخص شده است که پانسمان های بر پایه ابریشم نه تنها موجب تحریک تکثیر سلولی می شوند، بلکه منجر به فراخوانی سلول های کمکی به بستر زخم برای کمک به تسهیل ترمیم زخم نیز می شوند. این نوع پانسمان به خصوص در زمینه ترمیم زخم های دیابتی کاربرد فراوانی دارد.

3. پانسمان بیولوژیک با استفاده از پرده آمنیوتیک

پرده آمنیوتیک یکی از منابع در دسترس سلول های بنیادی چندتوان و نیز فاکتورهای رشدی مانند فاکتور رشد اپیدرمی (EGF)، فاکتور رشد فیبروبلاستی (FGF) و فاکتور رشد مشتق از پلاکت (PDGF) است. این پرده از لایه داخلی جفت منشأ می گیرد و فرآیند جمع آوری آن هیچ خطری برای مادر و جنین ندارد. در طی سال های اخیر، استفاده های فراوانی از این پرده انجام گرفته است که یکی از کاربردهای برجسته آن ترمیم زخم است. پرده آمنیوتیک نه تنها حاوی حجم زیادی از فاکتورهای رشد و فراخوانی سلول های مجاور جهت ترمیم زخم است، بلکه باعث افزایش سرعت تکثیر سلول ها از طریق تکثیر سلول های بنیادی موجود در آن است. 

مقایسه پانسمان بیولوژیک با پرده آمنیوتیک با سایر روش های پانسمان بیولوژیک نشان دهنده ارجحیت استفاده از پرده آمنیوتیک به دلیل سازگاری بافتی بیشتر با بافت پوست و احتمال ایمنی زایی کمتر است. علاوه براین، تحقیقات جهت استفاده از پرده آمنیوتیک جهت ترمیم پارگی های تاندون و عصبی نیز همچنان ادامه دارد.

نویسنده و مترجم : فرزانه رامی

منابع : news-medical ncbi tandfonline