سلول های بنیادی پریناتال چه سلول هایی هستند؟

دوره پریناتال به فاصله زمانی بین هفته 20 تا 28 بارداری و هفته های 1 تا 4 پس از تولد اطلاق می شود و یکی از دوره های تکوین جنین می باشد. بافت های پریناتال حاوی انواع مختلفی از سلول های بنیادی هستند که به عنوان کاندیدهای موثری در زمینه سلول درمانی مطرح شده اند. ویژگی ممتاز این بافت ها این است که هر دو نوع سلول بنیادی جنینی و بزرگسال در آن وجود دارد و به همین جهت، مطالعات اخیر بر استفاده از این سلول ها جهت درمان بیماری ها تأکید ویژه ای دارند. 

به رغم پتانسیل بالایی که در بافت های پریناتال وجود دارد، این بافت ها اغلب تحت عنوان زباله های زیستی تلقی شده و پس از تولد جنین، دور ریخته می شوند. این بافت ها شامل پرده آمنیون، پرده کوریون، بند ناف و نیز مایع آمنیوتیک و خون بند ناف می باشند که در اینجا به صورت تک به تک مورد بحث قرار می گیرند:


1. خون بند ناف

خون بند ناف منبعی غنی از سلول های بنیادی بزرگسال است که عمده شهرت خود را به عنوان جایگزینی برای سلول های بنیادی حاصل از مغز استخوان به دست آورده است. تحقیقات در زمینه استفاده از این سلول ها جهت درمان اختلالات هماتولوژیک و غیر هماتولوژیک و نیز بیماری های نقص ایمنی در حال انجام است.


2. بند ناف

بافت بند ناف منبعی غنی از سلول های بنیادی مزانشیمی است. این سلول ها انواعی از سلول های بنیادی بزرگسال هستند که در بافت های مختلف بدن انسان وجود دارند. سلول های بنیادی مزانشیمی می توانند به طیف گسترده ای از سلول های بالغ مانند سلول های استخوان، چربی و غضروف تبدیل شوند که برای درمان بیماری های تخریب استخوان و غضروف بسیار ارزشمند است.


3. پرده آمنیوتیک

جفت که یکی از اصلی ترین اندام های پریناتال است، توسط پرده ای ضخیم به قطر 10 تا 15 میکرومتر در جای خود تثبیت شده است. این پرده از دو غشای داخلی و خارجی تشکیل شده است که غشای داخلی تحت عنوان آمنیون و غشای خارجی تحت عنوان کوریون نامیده می شود. پرده آمنیوتیک یک غشای نازک فاقد عروق خونی است که از سه لایه از جنس سلول های اپی تلیال تشکیل شده است. این لایه نه تنها حاوی سلول های بنیادی اپی تلیال است، بلکه حاوی مقادیر زیادی از فاکتورهای رشد نیز هست که می توانند باعث تکثیر و تمایز سلول های اپی تلیال شوند. به دلیل این ویژگی ها، امروزه پرده آمنیوتیک به عنوان لایه ای جهت پانسمان و پوشاندن زخم های عمیق (مثلا در زخم پای دیابتی) و بزرگ (مثل زخم بستر) و نیز سوختگی ها پیشنهاد شده و تحقیقات در این زمینه در حال انجام است. 


4. مایع آمنیوتیک

مایع آمنیوتیک مایعی است که کل فضای اطراف جنین را پر کرده است و در داخل پرده آمنیوتیک قرار دارد. این مایع غنی از هورمون های رشد مختلف است اما مطالعات اخیر نشان داده است انواعی از سلول های بنیادی مزانشیمی (AF-MSC) نیز در این مایع وجود دارند که قدرت ترمیم انواع بافت های مختلف را دارند. این سلول ها جدیدترین انواع سلول های بنیادی پریناتال شناسایی شده هستند و تحقیقات بر روی کاربردهای بالینی و قدرت ترمیم آن ها در حال انجام است. 


5. غشای کوریونی

این غشا منشأ اکثر بافت های خارج جنینی مانند جفت است و مطالعات اخیر نشان داده است که این غشا غنی از سلول های بنیادی مزانشیمی است. اثرات درمانی این سلول ها تا امروز درباره بیماری های کبدی و اختلالات عصبی مورد بررسی قرار گرفته است، اما این سلول ها نسبت به سلول های حاصل از پرده آمنیون، توجهات کمتری را به خود جلب کرده اند.

با توجه به آنچه که گفته شد، اهمیت نگهداری از منابع سلول بنیادی نهفته در بافت های پریناتال بیش از پیش نمایان می شود. در حال حاضر، تنها امکان ذخیره خون و بافت بند ناف، در بانک های عمومی و خصوصی سلول های بنیادی وجود دارد. این ذخیره گرچه اندک به نظر می رسد اما می تواند ضمانتی بر سلامت آینده خانواده باشد.

نویسنده و مترجم : فرزانه رامی

منابع : futuremedicine NCBI