تشخیص بیماری کاداسیل (CADASIL) توسط آزمایش اگزوم

بیماری کاداسیل (CADASIL) که با نام سندروم کاداسیل نیز شناخته میشود یکی از بیماری های ژنتیکی مغزی است که عروق خونی ریز موجود در مغز را درگیر می کند. نام سندروم کاداسیل (CADASIL) مخفف نام اصلی این بیماری لکوانسفالوپاتی و نارسایی آرتریوپاتی مغزی با الگوی اتوزومال غالب می باشد. سن آغاز، شدت، علائم بالینی و سیر پیشرفت بیماری کاداسیل از فردی به فرد دیگر متفاوت هست و حتی ممکن است که اعضای یک خانواده نیز علائم کاملاً متفاوت و با شدت های متفاوتی را بروز دهند. در ادامه قصد داریم که به بررسی علل بروز و علائم بالینی این بیماری ژنتیکی بپردازیم.


سندروم کاداسیل چیست و باعث بروز چه اختلالاتی می شود؟

نشانه های بارز سندروم کاداسیل شامل سکته های مغزی پی در پی، نقایص شناختی، میگرن همراه با آئورا و اختلالات روانشناختی است. در این بیماری، جداره عروق خونی ریز موجود در مغز دچار آسیب و تخریب میشوند که علت آن جهش در ژن NOTCH3 می باشد. در نتیجه این جهش، جدار عروق در نتیجه رسوب پروتئین حاصل از تخریب سلول ها ضخیم تر شده و در عوض فضای داخلی رگ که محل عبور خون است، باریک تر میشود. حاصل این فرآیند، جریان خون به داخل مغز کاهش یافته و باعث ایجاد سکته های مغزی کوچک اما متمادی، خونریزی های کوچک مغزی و از بین رفتن بافت های سطحی و عمقی مغز میشود. بیماری کاداسیل با الگوی اتوزوم غالب به ارث می رسد بنابراین، در صورت ابتلای والدین به این بیماری، تا 50 درصد احتمال وجود دارد که فرزندان نیز به سندروم کاداسیل مبتلا شوند که در علم ژنتیک ریسک بسیار بالایی است. 

تشخیص بیماری کاداسیل با مشاهده ضایعات مغزی در توده سفید مغز و با استفاده از روش MRI قطعیت می یابد و زنان و مردان هر دو به یک اندازه در خطر ابتلا به این بیماری هستند. این بیماری در حدود 5 نفر از هر 100000 نفر مشاهده می شود و معمولا علت مراجعه بیماری میگرن و سردردهای مزمن است که به تشخیص بیماری کاداسیل می انجامد. با این حال، مطالعات نشان داده است که این اختلال اغلب به درستی تشخیص داده نمیشود و یا تشخیص داده نشده باقی می ماند. به همین دلیل، توصیه می شود که کلیه افرادی که با علائم شبیه بیماری کاداسیل به متخصص مراجعه می کنند، جهت انجام آزمایش ژنتیک به آزمایشگاه ژنتیک ارجاع داده شوند. 


کاربرد آزمایش اگزوم در تشخیص سندروم کاداسیل

یکی از پرکاربردترین تست ها برای شناسایی جهش عامل بیماری کاداسیل، آزمایش اگزوم است. آزمایش اگزوم تستی است که میتواند کل محتوای ژنتیکی یک فرد (و یا در مورد کاداسیل، کل طول ژن NOTCH3) را مورد بررسی قرار دهد و هرگونه تغییر یا جهشی را در ژنتیک افراد شناسایی کند. شباهت بالینی بیماری CADASIL با برخی از بیماری های مشابه مانند MELAS به قدری زیاد است که در بسیاری از موارد براساس شواهد بالینی از هم قادر افتراق نیستند. در چنین مواردی، تنها بررسی کل محتوای ژنتیکی و شناسایی جهش های موجود است که میتواند منشأ ایجاد این علائم را مشخص کند.

همچنین، در برخی موارد، والدین علائم خفیف این بیماری مانند سردردهای مزمن را نشان می دهند، اما اطلاع ندارند که ناقل جهش NOTCH3 هستند و فرزند آنها ممکن است که به این بیماری مبتلا باشد. در این مورد، در صورتی که فرد وجود این علائم را جدی گرفته و درصدد شناسایی علت ایجاد آنها باشد، انجام آزمایش اگزوم میتواند افراد را از خطری که در کمین فرزندان آنهاست آگاه کند. 

به طور کلی، آزمایش اگزوم میتواند در هر دو حوزه پیشگیری از ایجاد بیماری کاداسیل در فرزندان افراد مبتلا و همچنین در شناسایی مبتلایان دارای علائم خفیف و افتراق بیماری از سایر بیماری های مشابه با تشخیص جهش عامل بیماری، عملکرد قدرتمندی داشته باشد. به این منظور، خدمات مشاوره ژنتیک و همچنین آزمایشات ژنتیک آزمایشگاه های مرکز مام در خدمت شما هستند.

نویسنده و مترجم : فرزانه رامی

منابع : rarediseases