تشخیص بیماری هموفیلی A با استفاده از آزمایش اگزوم

هموفیلی از جمله بیماری های نادر ژنتیکی است که افراد مبتلا به این بیماری دچار اختلالات خونریزی شده و در صورت خونریزی، خون آنها لخته نمی شود. در بدن ما پروتئین هایی با نام فاکتورهای انعقادی وجود دارند که با کمک پلاکت ها در انعقاد خون مشارکت می کنند. در حال حاضر حدود 20000 نفر در ایالات متحده به این بیماری مبتلا هستند. 

این بیماری انواع مختلفی دارد که متداول ترین آنها عبارتند از هموفیلی A که به عنوان هموفیلی کلاسیک نیز شناخته می شود، در اثر کمبود فاکتور انعقادی VIII ایجاد می گردد. این نوع از بیماری هموفیلی شایع ترین نوع آن می باشد. اما تشخیص مولکولی هموفیلی A به دلیل تعداد زیاد جهش هایی که در ژن F8 که رخ می دهند چالش برانگیز است. ژن F8 یک ژن بزرگ و پیچیده است که کد کننده فاکتور انعقادی VIII می باشد. این فاکتور همراه با پلاک ها در فرآیند انتقاد خون دخیل هستند، این ژن بر کروموزوم X (Xq28) واقع شده است. بسته به نوع جهش و سطح فاکتور VIII انعقادی پلاسمایی، شدت این بیماری متفاوت خواهد بود. 

نوع دیگر، هموفیلی B یا بیماری کریسمس است که در اثر کمبود فاکتور انعقادی IX ایجاد می گردد. توجه داشته باشید که این دو نوع هموفیلی از لحاظ علائم شبیه هم هستند و تفاوت آنها مربوط به ژنی است که دچار جهش شده است. نوع دیگر هموفیلی B لیدن است که کودکان مبتلا دچار اختلالات خونریزی های شدیدی می شوند اما بعد از بلوغ این مشکلات کاهش پیدا می کنند. 

جهش های زیادی در ایجاد انواع بیماری های هموفیلی دخالت دارند که طیف گسترده این جهش ها یکی از مشکلات عمده پیش روی تشخیص برای بیماران مبتلا به هموفیلی است. این جهش ها ممکن است انواعی از جهش های حذفی و تک نوکلئوتیدی را شامل شوند و یا به صورت جهش های وارونه شدگی ژنی خود را نشان دهند. اگر عامل بیماری جهش های Inversion یا واژگونی باشد (که معمولا جهش های هموفیلی A از این نوع هستند) می توان از مشتقاتی از روش FISH برای شناسایی آن استفاده کرد. اما اگر جهش ها از انواع دیگری باشند که فراوانی آن ها هم کم نیست، مسیر تشخیص بیماری عمدتاً با دشواری هایی مواجه می شود که یکی از راهکارهای حل این مشکل، استفاده از روش های قدرتمندی مانند آزمایش توالی یابی کل اگزوم (WES) است. 

در آزمایش اگزوم، تنها نواحی کد کننده پروتئین در ژن ها بررسی می شوند که حدود 2% از کل ژنوم ما را تشکیل داده اند. این روش حدود 95% از اگزون ها را پوشش می دهد که اکثر واریانت های ژنتیکی بیماری زا در این ناحیه قرار دارند. بنابراین این امر بسیار منطقی خواهد بود که در زمان تشخیص بیماری ها، ابتدا نواحی اگزونی مورد بررسی قرار گیرند تا هم از لحاظ زمانی و هم از لحاظ اقتصادی به صرفه تر باشد.


نویسنده و مترجم : پریسا جاوید زاده

منابع : cdc medlineplus mayoclinic