آزمایش اگزوم و تشخیص بیماری های متابولیک

متابولیسم فرآیندی است که برای دریافت یا تولید انرژی از غذایی که می خورید انجام می شود. غذا از پروتئین، کربوهیدرات و چربی تشکیل شده است. مواد شیمیایی موجود در سیستم گوارشی شما مواد غذایی را به قندها و اسیدهای آمینه، چربی و سوخت بدن تقسیم می کنند. بدن شما می تواند بلافاصله از این سوخت استفاده کند، یا می تواند انرژی را در بافت های بدن مانند عضلات و چربی ذخیره کند. یک اختلال متابولیک هنگامی اتفاق می افتد که واکنش های شیمیایی غیر طبیعی در بدن شما این روند را مختل کند ، بنابراین تشخیص بیماری های متابولیک از اهمیت بالایی برخوردار است.

در اکثر اختلالات متابولیک ارثی، یا یک آنزیم به هیچ عنوان توسط بدن تولید نمی شود و یا اگر تولید شود عملکرد درستی نخواهد داشت. عدم کارکرد این آنزیم معیوب بر اساس نقشی که در بدن دارد می تواند منجر به تولید و تجمع یک ماده سمی در سلول ها و یا عدم تولید یک محصول مهم در بدن شود.

از جمله بیماری های متابولیک ژنتیکی می توان به بیماری ادرار شربت افرا (MSUD)، آلبینیسم، آلکاپتونوریا، فنیل کتونوریا، عدم تحمل فروکتوز و ... اشاره کرد. به عنوان مثال در بیماری ادرار شربت افرا(MSUD) جهش در ژن های BCKDHA، BCKDHB، DBT و DLD در بروز این بیماری دخیل هستند. یکی از متداول ترین روش های تشخیص بیماری های متابولیک، آزمایش اگزوم می باشد.



علت اصلی بیشتر اختلالات متابولیکی ژنتیکی، جهش در ژنی است که در نسل های پیشین رخ داده است و ممکن است در نسل های آینده نیز بروز کند. جهش ژنتیکی از طریق نسل های متمادی منتقل می شود و بدین ترتیب در جمعیت حفظ می شود. به طورکلی اختلال متابولیک ارثی در جمعیت نادر بوده و ممکن است حدود 1 از 1000 تا 2500 نوزاد را تحت تأثیر قرار دهد. در برخی از جمعیت های قومی خاص، مانند یهودیان اشکنازی (یهودیان از نژاد اروپای مرکزی و شرقی)، میزان اختلالات متابولیکی ارثی بیشتر است.

طی سال های اخیر استفاده از آزمایش تعیین توالی اگزوم(WES) در تشخیص بیماری های متابولیک افزایش یافته است. با توجه به کاهش هزینه های این روش و افزایش کارایی آن، امروزه استفاده از تعیین توالی اگزوم یک مرحله معمول در رویکردهای تشخیصی برای هر گونه مشکل بالینی حل نشده است. این روند در استفاده از WES در کلینیک ها هم فرصت ها و هم چالش هایی را ایجاد می کند. بنابراین، برای پزشکان و بیماران آگاهی از جنبه های مختلف استفاده از WES به عنوان یک ابزار تشخیصی و اطلاعاتی در مورد عواملی که در اثربخشی تعیین توالی اگزوم موثرند، اهمیت بالایی دارد.

ازسوی دیگر، حدود 80% واریانت های بیماری زا در نواحی اگزونی (قسمت های کد کننده پروتئین) و یا اطراف آن قرار دارند. بنابراین، تعیین توالی اگزون ها و نواحی اطراف آنها برای اهداف بالینی یک انتخاب بسیار منطقی به نظر می رسد. این روش همچنین از طریق شناسایی جهش عامل بیماری امیدواری به ژن درمانی های آینده را نیز زنده نگه داشته است.

نویسنده و مترجم : پریسا جاوید زاده

منابع : ncbi1 medlineplus ncbi2 tokushukai