کاربرد تست اگزوم در تشخیص سرطان کولون

سرطان کلورکتال یکی از شایع ترین سرطان های انسانی و چهارمین علت مرگ و میر ناشی از سرطان در زنان و مردان است که سالانه منجر به 694000 مرگ ناشی از سرطان می شود. احتمال بروز سرطان کلورکتال در افراد ارتباط محکمی با سن بالا، جنسیت مذکر، سیگار کشیدن، مصرف الکل، بی تحرکی، چاقی، مصرف بیش از حد گوشت قرمز، و سابقه ابتلا به دیابت دارد. با این حال، جنبه ژنتیکی ابتلا به این سرطان بسیار پررنگ بوده و بسیاری از انواع سرطان های کولون تجمع خانوادگی نشان داده و جنبه وراثتی دارند. 

طی سال های اخیر، مشخص شده است که بسیاری از ژن ها از جمله MLH1، MSH2، APC، MSH6، EGFR، SMAD4، MYH می توانند در بروز سرطان کولون دخالت داشته باشند و جهش های مختلف در این ژن ها می توانند باعث بروز سندرم های ژنتیکی شوند که یکی از نشانه های آنها، بروز تومور در روده هاست. از جمله این سندرم ها میتوان به سندرم پوتز-جگر (با افزایش احتمال ابتلا به سرطان های گوارشی، بیضه و تخمدان)، بیماری کاودن (با افزایش احتمال ابتلا به سرطان های گوارشی و تیروئید)، بیماری پولیپوز جوانی، بیماری پولیپوز ارثی (FAP) و بیماری سرطان کولون غیر پولیپی ارثی (HNPCC) اشاره کرد. این جهش ها ممکن است که اختصاص به یک خانواده داشته باشند و با وجود شباهت علائم (که عموماً سرطان روده است)، ژن ایجاد کننده بیماری در خانواده های مختلف متفاوت باشد.

به دلیل تنوع ژن های دخیل در ایجاد سندرم های خانوادگی ایجاد کننده سرطان کولون، و نیز تنوع جهش های عامل ایجاد این بیماری در خانواده های مختلف، در صورتی که تجمع خانوادگی سرطان کلورکتال در یک خانواده مشاهده شود، لازم است که در اولین قدم جهش عامل بیماری در آن خانواده مشخص شود. برای اینکار می توان از تست های تخصصی و قدرتمندی مانند تست اگزوم استفاده کرد. در این تست، قسمتی از مولکول DNA (که ممکن است یک ژن، چند ژن، و یا قسمتی از یک ژن باشد) به طور کامل توالی یابی شده و سپس با مولکول DNA یک فرد طبیعی مقایسه می شود. نتیجه این است که هر نوع جهش در یک ژن خاص (حتی در حد بسیار کوچک) با این روش قابل شناسایی است. بنابراین، با شناسایی جهش در فرد بیمار، می توان پیش بینی کرد که احتمال انتقال جهش به فرزند فرد بیمار و یا سایر اقوام نزدیک وی چگونه خواهد بود و در صورت نیاز فرد را به سمت استفاده از روش PGD هدایت کرد. با کمک تست اگزوم می توان افراد ناقل ناشناخته را نیز در یک خانواده شناسایی کرد و راهکارهای مناسب برای جلوگیری از ابتلای فرزند آنان به سرطان کولون را ارائه داد.

در نهایت، تست اگزوم روش بسیار قدرتمندی برای شناسایی انواع مختلف جهش های موجود در یک فرد و حتی جهش های احتمالی ناشناخته است. با این روش میتوان حتی افراد ناقل جهش و بدون علامت را در یک خانواده مورد بررسی قرار داده و احتمال ابتلای فرزند آنها به سرطان کولون را تخمین زد. توانایی این تست حتی در خصوص شناسایی جهش های ژنتیکی منجر به سرطان که درصد کمی از سلول ها واجد آن هستند نیز بالاست و راهکارهای هیجان انگیزی با استفاده از تکنولوژی توالی یابی نسل بعد و استفاده از خون به عنوان نمونه مورد استفاده در حال بررسی هستند تا در آینده نزدیک شاهد حضور آنها در امر تشخیص باشیم. قابلیت بررسی چندین ژن به طور همزمان کمک کرده است که توالی یابی اگزوم و استفاده از تکنیک توالی یابی نسل بعد حتی به بررسی ژنهای مربوط به سرطان محدود شده و اصطلاحا پنل سرطان برای فرد بررسی گردد. در صورتی که در خانواده شما هم سرطان کولون به صورت وراثتی وجود دارد و چندین عضو مبتلا به این سرطان یا سرطان های مرتبط به دستگاه گوارش داشته باشید، برای انجام تست اگزوم و شناسایی ژن عامل بیماری می توانید به مرکز مام مراجعه کرده و از خدمات این مرکز در زمینه انجام تست و مشاوره ژنتیک قبل و بعد از آن بهره مند شوید. 


نویسنده و مترجم : فرزانه رامی

منابع : ncbi