آزمایش اگزوم و شناسایی سرطان رحم

سرطان رحم زمانی ایجاد می شود که سلول های غیر نرمال شروع به رشد کنترل نشده در رحم می کنند. این سرطان دو نوع عمده دارد: سرطان لایه داخلی رحم (اندومتریوم) که حدود 95 درصد موارد سرطان رحم را شامل می شود، و سارکومای رحم که بافت عضلانی رحم را درگیر می کند (میومتریوم) و فرم مهاجم و صعب العلاج تر بیماری است. این سرطان در برخی نقاط دنیا (مانند استرالیا) رایج ترین سرطان در زنان بوده و نرخ کلی ابتلا به آن یکی از هر 40 زن بالای 85 سال است. تخمین زده میشود که سالانه حدود 3000 مورد جدید از این سرطان شناسایی شوند و شانس بقای سرطان به مدت بالای 5 سال، حدود 83% است.

مانند سایر سرطان ها، سرطان رحم نیز تحت تاثیر عوامل ژنتیکی و محیطی بروز پیدا می کند. عوامل محیطی دخیل در سرطان رحم شامل برهم خوردن تعادل هورمونی زنان، قاعدگی در سنین پایین، یائسگی در سنین بالا، نداشتن فرزند، سن بالا، چاقی، و هورمون درمانی برای سرطان پستان می باشند. علل ژنتیکی ایجاد سرطان رحم بسیار ناهمگن هستند. درگیری تعداد قابل توجهی از ژن های مستقل و یا سندرم های خانوادگی در ایجاد این سرطان به اثبات رسیده است.

سرطان رحم

در اغلب سندرم های خانوادگی، سرطان رحم همراه با سایر سرطان ها مشاهده می شود. این سرطان در بین اعضای یک خانواده بیشتر از جمعیت عمومی مشاهده می شود و الگوی وراثت واضح مندلی دارند (اغلب با الگوی اتوزوم غالب به ارث می رسند). نمونه چنین سندرم هایی، سندرم لینچ (با افزایش خطر ابتلا به سرطان روده و رحم که گاهی تحت عنوان HNPCC نیز نامیده می شود، و سندرم پوتز-جگر ( با افزایش خطر ابتلا به سرطان پستان، روده، رحم، و بیضه) هستند.

در مقابل، جهش در ژن های مستقل اغلب تنها باعث ایجاد سرطان به صورت تک گیر می شوند. در این موارد، اغلب تنها یک فرد مبتلا و بدون داشتن سابقه خانوادگی از بروز سرطان رحم، دچار بیماری میشود. نمونه ای از چنین ژن هایی PIK3CA (دخالت در 53% از موارد تک گیر)، CTNNB1 (دخالت در 36% از موارد تک گیر)، و K-RAS (دخالت در 24% از موارد تک گیر) هستند. سایر ژن های دخیل در ایجاد سرطان رحم CTCF، RPL22، FGFR2، و ARID5B هستند.

با توجه به ناهمگنی علل ژنتیکی بروز سرطان رحم، تشخیص وجود ژن عامل بیماری حتی در موارد خانوادگی بسیار دشوار است. یکی از راهکارهای حل این مشکل، استفاده از روش توالی یابی اگزوم (WES) برای بررسی جهش های دخیل در این بیماری است. مزیت این روش توانایی بررسی همزمان تعداد زیادی از ژنهاست که آن را تبدیل به روشی با پتانسیل بالا برای شناسایی جهش های نادر و ناشناخته، در ژن های متعدد می کند. این روش کاملترین تست ژنتیکی مورد استفاده در آزمایشگاه های تشخیصی ژنتیک است و پتانسل بالایی در بررسی ژنهای متعدد به شکل همزمان دارد.

تعیین توالی اگزوم (WES) یکی از روش های موثر برای تشخیص بیماری ها با اتکا بر توالی یابی نواحی کد کننده ژنوم می باشد. این تکنیک همچنین در تشخیص اختلالات ژنتیکی ناشناخته نیز بسیار کارآمد می باشد. این دو ویژگی، توالی یابی اگزوم را تبدیل به یکی از بهترین گزینه ها برای تشخیص جهش های متنوع دخیل در سرطان کرده است. با استفاده از توالی یابی اگزوم می توان طیف گسترده ای از جهش های دخیل در این بیماری را مورد مطالعه قرار داد و حتی جهش های نادر ناشناخته در خانواده های خاص را شناسایی نمود. مطالعات نشان داده است که توالی یابی اگزوم قادر است تا 28% جهش های دخیل در سرطان رحم را شناسایی کند. این رقم برای بیماری که عوامل محیطی نقش پر رنگی در آن دارد قابل توجه است و بدین ترتیب استفاده از این روش را به یک گزینه امیدوار کننده تبدیل کرده است.

در روش WES تمامی ژن های شناخته شده مرتبط با بیماری بررسی شده و از میان آنها ژن هایی که جهش های آنها در ایجاد سرطان رحم گزارش شده است به طور ویژه بررسی می گردند. در نهایت و با شناسایی جهش ژنی عامل بیماری در یک خانواده، می توان گزینه های متعددی را در راستای تشکیل خانواده و فرزندآوری پیشنهاد داد. در صورت داشتن سابقه خانوادگی سرطان رحم می توانید موضوع خود را با مشاوران ژنتیک مرکز درمان ناباروری مام در میان گذاشته و در صورت لزوم از پتانسیل آزمایش اگزوم در راستای تشخیص علل ژنتیکی بیماری استفاده نمایید.

نویسنده و مترجم : فرزانه رامی

منابع : mayoclinic ncbi pubmed