فریز کردن سلول های بنیادی خون بند ناف

امروزه از سلول های بنیادی برای درمان تعداد زیادی از بیماری ها و اختلالات استفاده می گردد. به عنوان مثال، سلول ‌های بنیادی خونساز (HSCs)، که در گذشته به طور سنتی برای درمان لوسمی مورد استفاده قرار می‌گرفتند، اکنون برای درمان آسیب قلبی ناشی از انفارکتوس میوکارد، اختلالات خونی ارثی و بیماری ‌های خود ایمنی نیز بکه ار می روند. در مغز استخوان انواع مختلفی از سلول های بنیادی وجود دارد که شامل سلول های بنیادی خونساز (HSCs)، سلول بنیادی مزانشیمی و اندوتلیال می باشد. امروزه سلول های بنیادی خونساز (HSCs) یکی از کاندیدهای مناسب جهت فریز و دفریز کردن سلول های بنیادی در بانک خون بند ناف جهت استفاده در آینده هستند. 


آیا فریز کردن سلول های بنیادی می تواند جان شما را نجات دهد؟

با توجه به پتانسیل های درمانی انواع مختلف سلول بنیادی، حفظ و فریز کردن سلول های بنیادی جهت استفاده های درمانی و تحقیقاتی در آینده از اهمیت بالایی برخوردار خواهد بود. با فریز کردن سلول های بنیادی خون بند ناف می توان به طور تقریبی فرزند خود یا دیگر اعضای خانواده را در برابر بیش از 80 نوع بیماری که با استفاده از تکنیک سلول های بنیادی قابل درمان هستند بیمه کرد که مطمئنأ پتانسیل های درمانی این سلول ها در آینده فراتر از درمان های فعلی نیز پیش خواهد رفت. جهت فریز کردن سلول های بنیادی می توان از خون بند ناف نوزاد و یا سلول های بنیادی مغز استخوان یک فرد بالغ استفاده نمود که امروزه به دلیل توسعه بانک سلول های بنیادی خون بند ناف، این منبع به دیگر منابع ترجیح داده می شود. توجه داشته باشید که دلایل متعددی برای این ارجحیت وجود دارد که در اینجا به معرفی تعدادی از آن ها می پردازیم:


1) جمع آوری آسان سلول بنیادی خون بند ناف

استخراج سلول بنیادی خون بند ناف هیچ گونه درد و خطری برای مادر یا نوزاد نداشته و همزمان با بریدن بند ناف، فرآیند جمع آوری به راحتی انجام می شود. از سوی دیگر، جمع آوری مغز استخوان یک روش تهاجمی است که به جراحی و بیهوشی عمومی نیازمند است و خطرات خود را به همراه دارد.


2) تطبیق بهتر بین گیرنده و دهنده

برای اینکه بتوان سلول های بنیادی را با موفقیت پیوند زد، باید برخی مارکرهای سطح سلولی دهنده با گیرنده همخوانی داشته باشند. ممکن است بتوان سلول ‌های بنیادی همسان را از برخی بانک های سلول های بنیادی خون بند ناف عمومی پیدا کرد، اما احتمال یافتن مواردی که کاملا یکسان هستند بسیار پائین است و ممکن است با تزریق خون نامرتبط عوارض جانبی متعددی در فرد گیرنده ایجاد شود. به همین منظور بهتر است که فریز کردن سلول های بنیادی برای هر نفر به شکل اختصاصی صورت گیرد و اگر فرد قبلا چنین کاری را انجام نداده باشد، اغلب باید برای درمان به سلول بنیادی خود یا یکی از اعضای نزدیک خانواده (در صورت وجود) تکیه کند.


3) کمتر بودن عوارض پس از پیوند

سلول های بنیادی خون بند ناف علاوه بر اینکه بهتر توسط بدن پذیرفته می شوند، خطر ابتلا به بیماری پیوند علیه میزبان (GVHD) پس از پیوند را به میزان قابل توجهی کاهش می دهند که این یکی از عوارض عمده پیوند است. خطر GVHD پس از پیوند سلول های بنیادی بستگی به میزان شباهت مارکرهای سطح سلول های بنیادی بین اهدا کننده و گیرنده دارد.


فرآیند ذخیره سلول های بنیادی

به طور کلی، انجماد روشی است که برای نگه داری سلول های زنده، بافت ها و سایر نمونه های بیولوژیک در دمای 196- درجه سانتی گراد مورد استفاده قرار می گیرد. در این دما معمولا تمام فعالیت بیولوژیک سلول ها متوقف شده اما سلول زنده باقی می ماند. 

خون بند ناف یکی از غنی ترین منابع برای سلول های بنیادی است که پس از زایمان جمع آوری شده و حدود 40 تا 100 میلی لیتر بسته به شرایط فیزیولوژیک بند ناف می باشد. در گذشته خون بند ناف معمولاً بلافاصله پس از زایمان دور ریخته می شد، اما اکنون والدین در سراسر جهان به طور فزاینده ای علاقه مند به حفظ سلول های بنیادی خون بند ناف هستند، زیرا می دانند که تنها پس از تولد فرصتی منحصر به فرد برای تأمین ذخیره سلولی شخصی دارند. 

فرآیند جمع آوری خون بند ناف یک روش آسان و بدون درد است که هم برای مادر و هم برای کودک کاملا بی خطر است. در طول فرآیند جمع آوری خون، خطر ابتلا به عفونت وجود ندارد. جمع آوری خون بند ناف توسط ماماهای آموزش دیده در زمان زایمان طبیعی یا سزارین انجام می شود. یک سوزن خون بند ناف را وارد نوعی کیسه خون استریل که دارای ماده ضد انعقاد خون است فرو برده و سلول بنیادی را جمع آوری و فریز می کنند. کل این فرآیند حدود 2 تا 5 دقیقه طول می کشد و پس از آن اطلاعات بیمار روی کیسه خون نوشته می شود و سپس در بسته مخصوص جمع آوری و نگهداری خون قرار می گیرد.

زمانی که این خون جمع آوری شد، به مراکز ذخیره سازی خون بند ناف تحویل داده می شود که در آنجا سلول های بنیادی آن مورد استخراج قرار می گیرند و نمونه از لحاظ آلودگی به برخی ویروس ها و باکتری ها مورد ارزیابی قرار می گیرد. سپس سلول های بنیادی با کمک یک پروتکل خاص منجمد شده و در نیتروژن مایع در دمای 196- درجه سانتی گراد نگهداری می شوند. ثابت شده است که انجماد طولانی مدت تأثیری کمی بر کیفیت و کمیت سلول های بنیادی دارد.

به طور کلی، فریز کردن سلول های بنیادی خون بند ناف می تواند در صورت ابتلای خود فرد یا خانواده درجه یک او به بیماری های صعب العلاج مورد استفاده گیرد و امکان نگهداری طولانی مدت برای استفاده در آینده را فراهم می کند. 


نویسنده و مترجم : پریسا جاوید زاده

منابع : Ivfrigastemcells NCBI