چگونه ویروس هپاتیت B باعث بروز سرطان کبد می شود؟

هپاتیت B چیست؟ سرطان کبد پنجمین سرطان شایع در مردان و نهمین سرطان در زنان سراسر جهان است. همچنین دومین علت شایع مرگ و میر ناشی از سرطان نیز می باشد. سرطان کبد انواع مختلفی دارد که کارسینوم هپاتوسلولار  (HCC) شایع ترین نوع آن می باشد. بیماری هپاتیت B اصلی ترین عامل ابتلا به سرطان کبد می باشد که علت بروز آن آلوده شدن فرد به ویروس هپاتیت B (HBV) می باشد. در برخی افراد این بیماری مزمن بوده و بیش از 6 ماه طول می کشد، در اکثر افراد بزرگسال در صورت ابتلا به ویروس هپاتیت ب (HBV) حتی اگر علائم حادی را نشان دهند، به طور کامل بهبود پیدا می کنند اما اکثر نوزادان و کودکان به انواع مزمن آن مبتلا می شوند. به طور کلی، هرچقدر سن ابتلای فرد به هپاتیت ب کمتر باشد، احتمال مزمن شدن آن بیشتر خواهد بود. از هر 10 نوزاد مبتلا به این بیماری، 9 نفر آنها به عفونت مزمن و مادام العمر مبتلا می گردند.

بهترین راه جلوگیری از ابتلا به ویروس هپاتیت ب (HBV)، دریافت واکسن آن می باشد اما گر فردی به این بیماری مبتلا شده باشد، دیگر تزریق واکسن تأثیری نخواهد داشت. بر اساس آمارهای سازمان بهداشت جهانی تا سال 2019، حدود 296 میلیون نفر مبتلا به هپاتیت ب (HBV) در سراسر دنیا شناسایی شده اند و سالانه 5/1 میلیون مورد جدید نیز ثبت می گردد. در سال 2019، هپاتیت B منجر به مرگ 820000 نفر شد که شایع ترین علت مرگ آنها ابتلا به سیروز و کارسینوم هپاتوسلولار (HCC) بود. از عوارض ابتلا به انواع مزمن بیماری هپاتیت B می توان به سیروز کبدی، سرطان کبد، نارسایی کبد، بیماری های کلیوی یا التهابات عروق خونی اشاره نمود. 


علائم کلی هپاتیت B

در اکثر افراد مبتلا به بیماری هپاتیت B (HBV) علائم خاصی مشاهده نمی شود اما ممکن است برخی نشانه های کلی را بروز دهند که عبارتند از:

زردی چشم و پوست

ادرار تیره رنگ

خستگی مفرط

حالت تهوع و استفراغ

درد در ناحیه شکم

تب


انواع هپاتیت B

بیماری هپاتیت B براساس مدت زمانی که فرد را درگیر می کند به دو گروه طبقه بندی شده که در اینجا به معرفی آنها می پردازیم.

هپاتیت B حاد (کوتاه مدت): 

در این حالت فرد تا حدود 6 ماه بدون علامت بوده و می تواند بیماری را به افراد دیگری منتقل کند البته دقت داشته باشید که در این مرحله با انجام یک آزمایش خون به راحتی می توان متوجه وجود این ویروس در بدن شد. اکثر افراد در این نوع هپاتیت B علائم خاصی را بروز نمی دهند اما به طور کلی در حدود 60 تا 150 روز پس از ابتلا نشانه هایی ممکن است مشاهده شوند که عبارتند از:

بی اشتهایی

درد مفاصل و عضلات

تب خفیف

درد یا نفخ معده

استفراغ


هپاتیت B مزمن (طولانی مدت): 

این نوع هپاتیت ب معمولا شش ماه یا مدت بیشتری طول می کشد چون سیستم ایمنی بدن نمی تواند با عفونت مقابله کند. عفونت مزمن هپاتیت B ممکن است تا آخر عمر فرد ادامه داشته و احتمالاً منجر به بیماری های جدی مانند سیروز و سرطان کبد خواهد شد. در این بیماران ممکن است فرد تا چندین دهه علائمی را بروز ندهد و ناقل آن باشد. 


علت ایجاد بیماری هپاتیت B 

عامل ایجاد بیماری هپاتیت B و بروز سرطان کبد، ویروس هپاتیت B است که از طریق مایعات بدن مانند خون و مایع منی از فردی به فرد دیگر منتقل می گردد. از شایع ترین راه های انتقال این ویروس می توان به تماس جنسی محافظت نشده با فرد مبتلا اشاره نمود. باید دقت کرد که این ویروس می تواند تا 7 روز خارج از بدن زنده بماند که در این مدت قدرت بیماری زایی و عفونت خود را حفظ کرده است. از دیگر راه های انتقال بیماری ای که منجر به سرطان کبد می شود می توان به موارد زیر اشاره نمود که عبارتند از:

خون آلوده

بزاق

مایع منی و ترشحات واژن

استفاده از سرنگ های مشترک آلوده به ویروس

انتقال از مادر به فرزند در زمان زایمان

تاتو کردن بدن با سوزن های آلوده


فاکتورهای خطر 

عوامل سرطان زا کدامند؟ برخی رفتارها و عوامل که می توان به آنها عوامل سرطان زا هم گفته شود، باعث بالا رفتن شانس ابتلا به بیماری هپاتیت ب و در نهایت بروز سرطان کبد می گردند که در اینجا به معرفی آنها می پردازیم.

رابطه جنسی پرخطر با فرد مبتلا به HBV

رابطه جنسی بین دو مرد

مبتلا بودن یکی از افراد خانواده به HBV مزمن

استفاده از سرنگ آلوده

زندگی در مناطقی از کره زمین که خطر ابتلای بالایی دارند مانند آسیا، جزایر اقیانوس آرام، آفریقا و اروپای شرقی

آلوده بودن مادر باردار و انتقال آن به نوزاد بعد از زایمان


جلوگیری از ابتلا به هپاتیت B

بر اساس دستورالعمل سازمان بهداشت جهانی (WHO) همه افراد باید واکسن هپاتیت B را به صورت 3 تا 4 دوز در مدت 6 ماه دریافت نمایند، این روش بهترین راه برای جلوگیری از ابتلا به بیماری هپاتیت B می باشد. از دیگر راه های جلوگیری از ابتلا می توان به استفاده از کاندوم اشاره نمود (کاندوم باعث کاهش خطر ابتلا می گردد اما احتمال خطر از بین نمی رود)، البته توصیه می شود که از سلامت شریک جنسی خود و عدم ابتلای وی به بیماری هایی نظیر هپاتیت ب آگاه باشید. در صورت تمایل به انجام خالکوبی یا تاتو و پیرسینگ به مراکز معتبر مراجعه نموده و دقت کنید از وسایل جدید و استریل برای شما استفاده کنند. 


تشخیص و درمان بیماری هپاتیت B

اولین کار برای تشخیص بیماری هپاتیت ب توسط پزشک انجام معاینات فیزیکی و بررسی علائم فرد مراجعه کننده مانند زردی پوست می باشد. در مرحله بعد پزشک جهت تشخیص قطعی می تواند درخواست آزمایش خون دهد که با کمک آن علاوه بر تشخیص بیماری، نوع آن هم مشخص خواهد شد. از دیگر روش های تشخیص می توان به سونوگرافی کبد و انجام بیوپسی کبد برای بررسی سطح آسیب دیدگی اشاره نمود. 

در زمینه درمان، اگر فردی متوجه شد که به هپاتیت B مبتلا شده است بهتر است که در کمتر از 12 ساعت به مراکز درمانی مراجعه نموده و برای او آنتی بادی تزریق شود، گاهی اوقات ممکن است پزشک به طور همزمان واکسن هپاتیت ب را هم برای فرد مراجعه کننده تزریق کند. در صورتی که پزشک تشخیص دهد عفونت از نوع حاد بوده و سیستم ایمنی به طور خود به خودی آن را از بین می برد، ممکن است درمان خاصی را تجویز نکرده و تنها مصرف مایعات زیاد، تغذیه مناسب و استراحت به بیمار توصیه شود. 

در خصوص افرادی که به نوع مزمن این بیماری مبتلا می شوند، تا آخر عمر خود درگیر این بیماری بوده و نیاز به مصرف دارو دارند. از جمله این داروها می توان به انواع داروهای خوراکی ضد ویروسی اشاره نمود که باعث به حداقل رساندن آسیب های کبدی می گردد. از دیگر روش های درمانی در این نوع هپاتیت، تزریق اینترفرون آلفا و پیوند کبد است که بسته به شرایط بیمار، هر یک از این روش ها توصیه می شود. 


نویسنده و مترجم : پریسا جاوید زاده

منابع : WHO Hepb Mayoclinic