پیوند خون بند ناف از کجا شروع شد؟

خون بند ناف منبعی غنی از سلول های بنیادی ارزشمند جنینی است. به دلیل پتانسل درمانی بسیار بالای سلول های بنیادی خون بند ناف برای فرد اهدا کننده یا بستگان نزدیک وی (مانند پدر/مادر و یا خواهر/برادر)، بسیاری از موسسات پزشکی جهان امکاناتی را برای ذخیره خون بند ناف به صورت صحیح و علمی این سلول ها در نظر گرفته اند. این سلول ها در قالب بانک خون بند ناف و با استانداردهای بسیار بالایی نگهداری می شوند تا کیفیت سلول ها در طولانی مدت حفظ شود. 


تاریخچه تأسیس بانک خون بند ناف

در سال 1974، اولین بار ایده وجود سلول های بنیادی در خون بند ناف نوزادان مطرح شد، اما در سال 1983 بود که استفاده از سلول های بنیادی خون بند ناف به عنوان جایگزین بافت مغز استخوان برای پیوند سلول های بنیادی معرفی شد. در سال 1988، اولین پیوند خون بند ناف برای درمان یک پسربچه 6 ساله مبتلا به آنمی فانکونی، در کشور فرانسه (شهر پاریس) انجام گرفت. در این زمان بود که اهمیت راه اندازی بانک خون بند ناف جهت ذخیره منابع ارزشمند خون بند ناف بیش از پیش در جوامع علمی قدرت گرفت.

ایده ساخت یک مرکز برای ذخیره خون بند ناف اولین بار در سال 1989 در فلوریدای آمریکا مطرح شد اما شروع به کار و راه اندازی این مرکز تا سال 1992 انجام نگرفت. این بتک خون بند ناف از نوع بانک های عمومی بود اما در همان سال، اولین بانک خصوص ذخیره خون بند ناف نیز توسط دانشگاه آریزونای آمریکا تأسیس شد. از آن زمان تا به حال، بانک های ذخیره سلول های بنیادی خون بند ناف عمومی و خصوص زیادی در سطح جهان ایجاد شده است و این مراکز به طور مداوم بر اهمیت اهدا خون بند ناف در کنار مواردی چون اهدای خون و اهدای عضو تأکید می کنند. 

با افزایش آگاهی افراد نسبت به مزایای ذخیره خون بند ناف و تمایل آنها به ذخیره خون بند ناف، بانک های ذخیره خون بند ناف در ایران نیز تأسیس شدند. تاریخچه سلول های بنیادی خون بند ناف در ایران، اگرچه با اختلافی چند دهه نسبت به کشورهای پیشرفته جهان آغاز شده است، اما در طی سال های اخیر پیشرفت چشمگیری داشته است؛ به طوریکه در سالهای اخیر، تحقیقات در زمینه امکان ذخیره سایر منابع سلول بنیادی و نیز سایر محصولات حاملگی به جز خون بند ناف مانند بافت بند ناف، بافت پرده آمنیوتیک و دندان شیری نیز در حال انجام است. همچنین، سلول های بنیادی که از بافت چربی استخراج می شوند (به طور مثال در افرادی که با روش لیپوساکشن قصد لاغری دارند) نیز یکی از منابعی است که امروز توجه محققان را به خود معطوف کرده است و ممکن است که در آینده بخشی از بانک ذخیره سلول بنیادی را به خود اختصاص دهد.

بانک بافت بند ناف برای اولین بار در سال 2008 و در قاره آسیا (کشور تایوان) تاسیس شد و بنابراین، آسیا به عنوان اولین مرکز برای نگهداری بافت بند ناف شناسایی می شود و تنها دو سال بعد بود که اولین بانک بافت بند ناف در خارج از قاره آسیا (در ایالات متحده) تأسیس شد. در حال حاضر، این خدمت نیز در کنار ذخیره خون بند ناف در تمامی بانک های خون بند ناف عمومی و خصوصی ارائه می شود. 

جدیدترین نوع از انواع بانک های ذخیره سلول بنیادی مربوط به بانک ذخیره خون قاعدگی است که در سال 2008 و در کشور هند برای اولین بار به وجود آمد. در حال حاضر نیز بزرگ ترین بانک نگهداری خون قاعدگی در هند است که در کنار ذخیره خون و بافت بند ناف، به ذخیره خون قاعدگی به عنوان یکی از منابع جمع آوری سلول بنیادی می پردازد. یکی از مزایای این خون نسبت به خون بند ناف این است که در دسترس بوده و در مورد تمامی زنانی که در سن قاعدگی قرار دارند قابل استفاده است. اما میزان سلول های بنیادی در این خون بسیار کمتر از خون موجود در بند ناف است. 

در نهایت، هدف از تاسیس تمامی این بانک ها این است که سلول های بنیادی در زمان مناسب به دست بیماران نیازمند برسد. امید است که با افزایش گرایش به ذخیره خون بند ناف در بانک های خون بند ناف و نیز افزایش بانک های ذخیره خون بند ناف، امکان استفاده از این منبع ارزشمند درمانی برای همه بیماران و نیازمندان پیوند سلول بنیادی فراهم آید. 


نویسنده و مترجم : فرزانه رامی

منابع : bioinformant