نقش جهش در ژن های BRCA در ناباروری

سرطان پستان یا سرطان سینه، یکی از شایع ترین انواع سرطان در بین زنان در سنین باروری است. تا به امروز فاکتورهای مختلفی برای سرطان پستان شناسایی شده است که از آن جمله می توان عوامل هورمونی، قاعدگی در سنین پایین و حاملگی در سنین بالا را نام برد. اما در این بین، فاکتورهای ژنتیکی نقشی پررنگ و غیرقابل انکار دارند. دو مورد از ژن هایی که جهش در آنها بیشترین ارتباط را با ابتلا به سرطان پستان یا سرطان سینه نشان داده است، ژن های BRCA1 و BRCA2 هستند. این دو ژن، اجزای سیستم ترمیم DNA هستند و بنابراین جهش در این ژن ها، سلول را در معرض آسیب بیشتر به DNA و سرطانی شدن آن قرار می دهد. مطالعات نشان داده است که زنانی که جهش های BRCA1 و BRCA2 دارند، 40 تا 85% احتمال بیشتری برای ابتلا به سرطان پستان یا سرطان سینه و 16 تا 64% احتمال بیشتری برای ابتلا به سرطان تخمدان در طول عمر خود دارند.


با این حال، مطالعات جدید نشان داده است که جهش در این ژن ها می تواند با میزان باروری و ناباروری افراد نیز ارتباط داشته باشد. مشخص شده است که جهش در ژن های BRCA1 و BRCA2 می تواند در فرآیند تشکیل جنین اختلال ایجاد کند که نتیجه آن محدودیت باروری در زنان است. همچنین، مطالعات نشان داده است که جهش در ژن BRCA2 موجب می شود که ذخیره تخمدان فرد مؤنث تا حد زیادی کاهش یابد که این کاهش ذخیره تخمدان میزان باروری زنان را تا حد زیادی محدود می کند. دانشمندان پیشنهاد کرده اند که جهش در این ژن موجب تجمع جهش های مضر در تخمک فرد می شود که در نتیجه آن مرگ تخمک هایی که در مقیاس وسیع جهش یافته اند رخ می دهد و در نتیجه تعداد کمی تخمک سالم یا کمتر جهش یافته باقی می ماند. نتیجه این امر، کاهش میزان ذخیره تخمدان تا حد ناباروری است. از سوی دیگر، مشاهده شده است که جهش در ژن BRCA1 باعث بروز ناهنجاری های ژنتیکی بیشتر در جنین و در نهایت سقط مکرر جنین در نتیجه اختلال در تکوین مناسب آن می شود. مطالعات انجام گرفته نشان داده است که فراوانی جهش در ژن BRCA1 در زنان دارای سابقه سه سقط مکرر یا بیشتر حدود 30% است که رقم قابل توجهی می باشد. اما این تاثیر تنها معطوف به زنان نیست. برخی مطالعات نشان داده اند که جهش در این ژن ها میتواند با کاهش باروری مردان به دلیل کاهش کیفت اسپرم و تجمع جهش در آنها نیز مرتبط باشد.
از سوی دیگر، به نظر می رسد که افراد دارای جهش در این ژن ها، پاسخ تخمدانی ضعیف تری نسبت به محرک های تخمک گذاری که در سیکل های IVF مورد استفاده قرار می گیرند، نشان می دهند. این مسأله در کنار کیفیت پایین تر تخمک های این افراد می تواند، احتمال شکست های مکرر در IVFرا بیشتر کند. همچنین، دیده شده است که چنین زنانی سطح هورمون AMH پایین تری هم نسبت به سایر زنان دارند.
با در نظر گرفتن همه این موارد و همچنین این نکته که بسیاری از موارد شکست های مکرر در IVF ممکن است ناشی از اثرات جهش در این ژن ها باشد، مطالعات جدید توصیه کرده اند که در موارد سقط مکرر و شکست های مکرر IVF جهش در این ژن ها نیز مدنظر قرار گرد. با این حال، مطالعات در این زمینه هنوز ادامه دارد و نتایج آینده نشان خواهد داد که آیا لازم است غربالگری ژن های BRCA هم وارد غربالگری های روتین در موارد ناباروری و سقط مکرر شود یا خیر.

نویسنده و مترجم : فرزانه رامی

منابع : ncbi ncbi2 fertstert