نقش اگزوم در شناسایی علل سرطان تخمدان

سرطان تخمدان شامل گروهی از سرطان ها است که بافت های تخمدان و یا لوله های فالوپ را درگیر می کنند. این سرطان نسبت به سایر سرطان های زنان شیوع زیادی ندارد، اما به دلیل اینکه در مراحل اولیه قابل تشخیص نبوده و تنها در فرم های پیشرفته خود را نشان می دهد تا حد زیادی کشنده است. مراحل پیشرفته بیماری معمولاً حفره لگن و شکم را درگیر کرده و درمان آن بسیار دشوار است.

سرطان تخمدان بر اساس محل شروع عارضه به سه نوع مختلف طبقه بندی می شود:

  1. تومورهای رده زایا که از سلول های تولید کننده تخمک منشأ می گیرند و بیشتر در زنان جوان دیده می شوند.
  2. تومورهای استرومال که از بافت تخمدان منشا می گیرند. برای این تومورها امکان تشخیص در مراحل اولیه وجود دارد، زیرا این تومورها مستقیماً بر سطح هورمون های بدن تاثیر گذار هستند. حدود 7 درصد سرطان های تخمدان از این نوع هستند.
  3. تومورهای رده زایا که از سلول های تولید کننده تخمک منشأ می گیرند و بیشتر در زنان جوان دیده می شوند


علت اصلی بروز سرطان تخمدان مشخص نیست اما نقش برخی فاکتورها در بروز سرطان فوق به خوبی مشخص شده است. به طور مثال، سن بالا یکی از فاکتورهای خطر ابتلا به این بیماری است چون بروز سرطان تخمدان در زنان 50 تا 60 ساله شیوع بالاتری دارد. استفاده طولانی مدت از داروهای برپایه هورمون استروژن، و قاعدگی در سنین پایین و یائسگی در سنین بالا، فاکتورهای دیگری هستند که می توانند خطر ابتلا به سرطان تخمدان را تحت تاثیر قرار دهند. در این بین، نقش فاکتورهای ژنتیکی و داشتن سابقه خانوادگی، در بروز این سرطان به خوبی به اثبات رسیده است. جهش در برخی از ژن ها مانند BRCA1 و BRCA2 می تواند احتمال بروز سرطان تخمدان را افزایش دهد. علاوه براین، به دلیل ماهیت ژنتیکی این جهش ها، امکان وراثتی بودن جهش های آنها نیز وجود دارد. بنابراین در خانواده هایی که دارای جهش در ژن های BRCA1 و BRCA2 هستند، عموما چندین عضو مبتلا به سرطان های نسبتا نادری مانند سرطان تخمدان دیده می شود. به همین دلیل توصیه می شود افرادی که دو یا چند عضو از خویشاوندان نزدیک آنها به این بیماری مبتلا هستند، از سنین پایین تری نسبت به سن ابتلای جوانترین مبتلای خانواده، غربالگری سرطان را آغاز کنند. میزان وراثت پذیری این بیماری در خانواده های دارای جهش 40 درصد است. این بدان معناست که فرزند یک فرد مبتلا به سرطان تخمدان تا 40 درصد احتمال دارد که جهش مادر خود را به ارث ببرد.

بنابرآنچه که گفته شد، وجود سابقه خانوادگی ابتلا به این بیماری یکی از قوی ترین فاکتورهای خطر ابتلا به این بیماری است. علاوه بر BRCA1 و BRCA، تا بحال تعداد زیادی از ژن ها شناسایی شده اند که جهش در آنها ممکن است خطر ابتلای یک فرد به سرطان تخمدان را افزایش دهد که BRIP1، MLH1، MSH2، MSH6، RAD51 و PMS2 نمونه هایی از این ژن ها هستند. بنابراین، به دلیل ناهمگنی ژنتیکی سرطان تخمدان و نیز اهمیت تشخیص زودهنگام این بیماری، وجود یک تست قدرتمند برای غربالگری جمعیت مبتلا و نیز تشخیص زودهنگام جهش مستعد کننده در افراد در معرض خطر اهمیت ویژه ای دارد. یکی از راهکارهای حل این مشکل استفاده از روش توالی یابی اگزوم (WES) برای بررسی جهش های دخیل در این بیماری است. مزیت این روش توانایی بررسی همزمان تعداد زیادی از ژنهاست که آن را تبدیل به روشی با پتانسیل بالا برای شناسایی جهش های نادر و ناشناخته در ژن های متعدد می کند.

تعیین توالی اگزوم (WES) یکی از روش های موثر برای تشخیص بیماری ها با اتکا بر توالی یابی نواحی کد کننده ژنوم می باشد. این تکنیک همچنین در تشخیص اختلالات ژنتیکی ناشناخته نیز بسیار کارآمد می باشد. این دو ویژگی، توالی یابی اگزوم را تبدیل به یکی از بهترین گزینه ها برای تشخیص جهش های متنوع دخیل در سرطان کرده است. با استفاده از توالی یابی اگزوم می توان طیف گسترده ای از جهش های دخیل در این بیماری را مورد مطالعه قرار داد و حتی جهش های نادر ناشناخته در خانواده های خاص را شناسایی نمود. مطالعات نشان داده است که توالی یابی اگزوم قادر است تا 21% جهش های دخیل در سرطان تخمدان شناسایی کند که این رقم برای بیماری که عوامل محیطی نقش پر رنگی در آن دارد قابل توجه است.

 در صورت تمایل به انجام آزمایش اگزوم می توانید از خدمات آزمایشگاه های مرکز مام بهره مند شوید و گام بلندی در راستای ارزیابی سلامت خود و خانواده خود و همچنین آغاز اقدامات درمانی به هنگام برداشته باشید.

نویسنده و مترجم : فرزانه رامی

منابع : ncbi mayoclinic nature