آیا امکان بازسازی عضلات آسیب دیده وجود دارد؟

ماهیچه های اسکلتی یکی از وسیع ترین بافت های بدن انسان هستند که حدود 40 تا 45 درصد از کل توده بدن را تشکیل داده اند. عضلات اسکلتی توسط دسته ای از فیبرهای عضلانی چند هسته ای انقباضی در نتیجه ادغام میوبلاست ها ایجاد شده اند و نقش مهمی در ایجاد نیروی لازم جهت حرکت کردن فرد را بر عهده دارند. انسان به طور روزانه ممکن است در اثر وقایع طبیعی مانند ضربه دیدن، تصادف کردن، انجام تمرینات ورزشی غیر اصولی و ... دچار انواع مختلفی از آسیب عضلانی شود. بنابراین احتمال رخ دادن آسیب های عضلانی هم در افراد ورزشکار و هم غیر ورزشکار وجود دارد. از سوی دیگر ابتلا به برخی بیماری ها هم در بروز آسیب عضلانی یا فیبرهای عضلانی دخیلند، در برخی موارد نیز این بیماری ها منجر به از دست دادن بافت عضلانی در فرد خواهند شد. 

از دست دادن پیشرونده عضله می تواند ناشی از اختلالات متابولیک یا بیماری های ژنتیکی ماننددیستروفی عضلانی دوشن، اسکلروز جانبی آمیوتروفیک و بیماری شارکوت ماری توث در کودکان باشد. آتروفی عضلانی همچنین می تواند نتیجه آسیب های عصبی محیطی، بیماری مزمن کلیوی، دیابت و نارسایی قلبی بروز یابد.

باید توجه داشته باشید زمانی که در بدن یک فرد عضلاتی آسیب دیده وجود داشته باشد، تا آستانه مشخصی عضلات آسیب دیده توانایی بازسازی خودشان را دارند که این کار به کمک سلول های بنیادی عضلانی بالغ که با نام سلول های ماهواره ای (SC) شناخته می شوند، انجام می گیرد اما سیستم ترمیمی عضلات آسیب دیده در صدمات شدید ناقص بوده و عملکرد درستی ندارد. این از دست دادن عضله اسکلتی و عدم ترمیم آن ها با نوعی اختلال عملکردی پایدار به عنوان "از دست دادن حجمی عضلات" (volumetric muscle loss, VML) تعریف می شود، این امر می تواند به طرز قابل توجهی بر کیفیت زندگی بیماران با کاهش قابل توجه عملکرد سیستم حرکتی تأثیر گذار باشد. 


عضله سازی، درمان عضلات آسیب دیده و ریکاوری

ترمیم فیبرهای عضلانی یا عضلات آسیب دیده به طور کلی در 3 مرحله انجام می شود که عبارتند از:

1) فاز تخریب / التهاب: این مرحله هزمان با آسیب عضلانی آغاز می گردد که یک سلول آسیب دیده و شکافی در زنجیره طولانی از سلول ها ایجاد می شود. این سلول های دیگر توانایی انقباض ندارند. در آسیب دیدگی های شدید چندین سلول، بافت های همبند و رگ های خونی اطراف ناحیه آسیب دیده دچار آسیب یا پارگی می شوند که این امر باعث تجمع سلول های ایمنی در محل و ایجاد لخته خون می گردد. به طور کلی این مرحله با پارگی و نکروز میوفیبرها، تشکیل هماتوم (تجمع غیرطبیعی خون) و یک واکنش التهابی مهم مشخص می شود.

2) فاز ترمیم: در این مرحله سلول های سیستم ایمنی شروع به پاکسازی ناحیه ای که دارای عضلاتی آسیب است، می نمایند. سپس سلول های بنیادی می توانند فعالیت خود را آغاز کرده و باعث به بلوغ رسیدن سلول های ماهیچه ای می شوند. 

3) فاز بازسازی: این مرحله شامل بلوغ نهایی فیبرهای عضلانی تازه تولید شده و منظم شدن آن ها می باشد. سپس ظرفیت عملکردی بافت عضلانی بازیابی شده و بافت اسکار شروع به از بین رفتن می کند. 


روش های درمانی از دست دادن بافت عضلانی

امروزه روش های درمانی متعددی در زمینه ترمیم عضلات آسیب دیده یا بافت عضلانی از دست رفته در دسترس است که در اینجا به معرفی آن ها می پردازیم:

1) جراحی : گاهی اوقات یکی از گزینه های درمانی شامل حذف بافت اسکار از طریق عمل جراحی است. در برخی موارد فرد به دلیل ابتلا به تومور، با برداشتن آن دچار آسیب عضلانی و عصبی شده و نیاز به پیوند عضله اهدایی خواهد داشت که جراحان عضله سالم را از یک محل اهدایی که تحت تأثیر آسیب قرار نگرفته را به ناحیه دارای عضلاتی آسیب دیده پیوند می زنند تا عملکرد از دست رفته یا مختل شده را بازیابی کنند.

2) فیزیوتراپی: انجام تمرینات اصولی یکی از راه های جلوگیری از کاهش توده عضلانی است که به عنوان روش غیرتهاجمی به منظور ترمیم و بازسازی عضلات آسیب دیده در نظر گرفته می شود. البته دقت داشته باشید در افرادی که سطح آسیب دیدگی بالاست، قادر به انجام تمرینات ورزشی نبوده و فیزیوتراپی موثر نخواهد بود.

3) طب سوزنی: طب سوزنی همانند تمرینات بدنی، ترمیم عملکرد عضلانی را بهبود می بخشد و بازسازی عضلات آسیب دیده را به ویژه در بیماران مبتلا به آتروفی عضلانی پس از بیماری های مزمن تحریک می کند. با این حال، موفقیت محدودی برای بازسازی نقایص عضلانی با حجم زیاد پس از تروما یا برداشتن تومور دارد.

4) استفاده از داربست های بیولوژیک: داربست‌ های بیولوژیکی، ساختارهایی متشکل از پروتئین‌ های ماتریکس خارج سلولی(ECM)  هستند که معمولاً در پزشکی احیا کننده و در روش ‌های جراحی برای بازسازی و بازسازی بافت استفاده می ‌شوند. داربست ها می توانند با ارائه یک چارچوب ساختاری و بیوشیمیایی، ترمیم VML را ارتقا دهند.

5) استفاده از سلول های بنیادی: استفاده از سلول های بنیادی جهت ترمیم عضلات آسیب دیده، یکی از روش های درمانی نوین است. سلول های بنیادی انواع مختلفی دارند که در زمینه ترمیم عضلات آسیب دیده، از میوبلاست ها، سلول های ماهواره ای (SCs)، مزوآنژیوبلاست ها، پری سیت ها و سلول های بنیادی مزانشیمی (MSCs) استفاده می شود اما شاخص ترین آن ها سلول های ماهواره ای (SCs) هستند.

داشتن عضلاتی آسیب دیده در افراد می تواند در هر سنی رخ دهد اما به طور کلی در افراد ورزشکار، افراد مسن و افرادی که سابقه خانوادگی بیماری های عضلانی را دارند بیشتر مشاهده خواهد شد. امروزه استفاده از سلول های بنیادی، امیدهای زیادی را به منظور درمان بیماری ها و آسیب دیدگی های مزمن در جامعه ایجاد کرده است. 

نویسنده و مترجم : پریسا جاوید زاده

منابع : NCBI mend.me hindawi