استفاده از سلول های بنیادی برای درمان اختلالات قشر مغز

قشر مغز یا در اصطلاح کورتکس مغز، برای فعالیت های پیچیده حسی و همچنین رفتارهای انسانی (مانند تفکر یا حل مسأله) بسیار ضروری است. اینکه این ساختار که از میلیون ها سلول عصبی درهم پیچیده تشکیل شده است، چطور کار می کند؟ یکی از معماهایی است که هنوز دانش پزشکی قادر به پاسخگویی به آن نیست. با این حال، مشاهده شده است که عامل ایجاد بسیاری از اختلالات مغزی، آسیب به سلول های قشر مغز است که بیشتر این اطلاعات از مطالعه ساختار مغزی در جوندگان به دست آمده است. بسیاری از انواع بیماری های ژنتیکی مانند سندرم سکل، سندرم میلر-دیکر و انواع فلج های مغزی ممکن است که نتیجه اختلال در تکوین قشر مغز باشند. علاوه براین، بسیاری از مشکلات حاصل از سکته های مغزی می تواند نتیجه آسیب به سلول های قشر مغز باشد و بنابراین، درمان اختلالات قشر مغز میتواند یکی از راه های غلبه بر هزینه های سنگین اقتصادی، جسمی و روحی باشد که سالیانه توسط سکته های مغزی به افراد و جوامع وارد می شود. به همین دلیل است که درمان اختلالات قشر مغز یکی از اهدافی بوده است که پزشکی نوین به دنبال دستیابی به آن است. 


توانایی سلول های بنیادی در درمان بیماری های سیستم عصبی

از زمانی که روش های درمان بیماری ها با استفاده از سلول های بنیادی مطرح شده است، تلاش های زیادی برای درمان اختلالات قشر مغز با استفاده از پیوند سلول بنیادی انجام گرفته است. به طور مثال، اثر بخشی درمان فلج مغزی با استفاده از سلول های بنیادی بافت بند ناف، سلول های عصبی نوزاد و سلول های بنیادی خون بند ناف پس از تزریق آن به داخل بافت آسیب دیده، موضوع بسیاری از مطالعات در حیطه سلول درمانی بوده است. در این درمان ها، از پتانسیل درمانی انواع سلول های بنیادی برای ترمیم بافت آسیب دیده قشر مغز استفاده شده است و مشاهده شده است که مدل های آزمایشگاهی و حیوانی چنین درمانی موفقیت آمیز بوده است. با این حال، درمان اختلالات قشر مغز با سلول بنیادی هنوز درگیر موانع بسیار زیادی است که بیشتر آن به دلیل ناشناخته بودن ماهیت و عملکرد سلول های مختلف در بخش های مختلف مغز می باشد. همچنین، علت ایجاد بسیاری از اختلالات هنوز به طور دقیق شناخته نشده است و سلول های قشر مغز تنها به عنوان کاندیدهای احتمالی درمانی مطرح شده اند. بنابراین، نمی توان با اطمینان مشخص کرد که آیا درمان سلول های بنیادی برای جایگزینی انواع خاصی از سلول های عصبی باعث درمان اختلال خواهد شد یا اینکه عدم عملکرد این سلول ها خود نتیجه اختلال در انواع دیگری از سلول ها است. 

مشکلات تکنیکی برای استفاده از سلول بنیادی در درمان اختلالات عصبی نیز کم نیستند. به طور مثال، کشت سلول های عصبی در محیط کشت بسیار دشوار است و بسیاری از انواع سلول های عصبی هنوز قابل نگهداری در محیط کشت نیستند و یا تمایز دادن سلول های بنیادی به آن ها امکان پذیر نیست. از طرف دیگر، به دلیل اینکه عروق خونی مغزی و به خصوص قشر مغز بسیار ظریف هستند، دستیابی به همه قسمت های مغز برای سلول های بنیادی تزریق شده امکان پذیر نبوده و تزریق این سلول ها حتی ممکن است که با انسداد عروق ریز منجر به سکته مغزی در فرد بیمار شود. امکان تزریق مستقیم سلول ها به بافت مغز نیز به دلیل حساسیت بالای این بافت وجود ندارد. 

بنابراین، پیش از ورود تکنولوژی سلول بنیادی به درمان اختلالات قشر مغز و به طور کل اختلالات عصبی، لازم است که موانع بی شماری از سر راه برداشته شود که پزشکی امروز در پی یافتن راهی برای غلبه براین مشکلات است. 

نویسنده و مترجم : فرزانه رامی

منابع : NCBI frontiersin