درمان نابینایی با استفاده از سلول های بنیادی 

چشم اندامی است که به ما اجازه می دهد که جهان اطراف را ببینیم و اگر اغراق نکرده باشیم، مهم ترین حس ما حس بینایی ماست. ساختار چشم به گونه ای است که نور را از محیط اطراف گرفته و آن را به صورت پالس های عصبی به مغز می فرستد. این اندام ساختار بسیار پیچیده ای داشته و از چندین دسته سلول های تخصصی تشکیل یافته است. اختلالات و بیماری های چشمی ممکن است نتیجه تغییرات بسیار کوچک در این سلول های تخصصی باشند؛ بنابراین جای تعجب نیست که بیماری های چشمی تا این حد در سطح جهان رواج داشته و بسیاری از گروه های تحقیقاتی در سطح جهان به طور تخصصی بر درمان نابینایی و یا حتی شناخت علل بروز انواع نابینایی می پردازند. با این حال، درمان نابینایی کار ساده ای نیست. این دشواری از سویی نتیجه ناشناخته بودن علل ایجاد نابینایی است و از سوی دیگر نتیجه عدم دسترسی به جایگزین مناسب برای ساختارهای تخریب شده چشم می باشد. اینجا، دقیقا جایی است که تکنولوژی سلول های بنیادی به کمک ما می آیند. سلول بنیادی منبع سازنده انواعی از سلول های جدید و سالم است که به عنوان جایگزینی برای سلول های آسیب دیده انواع اندام ها مطرح شده است. اما درمان نابینایی با سلول های بنیادی روشی است که هنوز در ابتدای راه است.


آیا پیوند سلول های بنیادی میتواند راهی برای درمان نابینایی باشد؟

همانطور که گفته شده، هرگونه تغییری در ساختار پیچیده چشم می تواند باعث بروز نابینایی در فرد شود و درمان نابینایی تنها با جایگزینی سلول های آسیب دیده امکان پذیر نیست. با خواندن این جملات شاید به نظر برسد که سلول درمانی نمی تواند برای درمان بیماری های چشمی کاربردی باشد اما این تفکر اشتباه بوده و در حال حاضر، سلول درمانی برای ترمیم قرنیه آسیب دیده و از طریق پیوند سلول بنیادی لیمبال در فاز بالینی در حال انجام است و نتایج آن موفقیت آمیز بوده است. با این حال، هنوز دسترسی به قسمت های داخلی تر چشم و بازسازی انواع دلخواه سلول های چشمی از میان انواع مختلف سلول ها به طور کامل امکان پذیر نیست.

یکی دیگر از مشکلاتی که سد راه درمان بیماری های چشمی با تکنولوژی سلول بنیادی است، در دسترس نبودن مقادیر کافی از سلول های بنیادی لیمبال است که در بازسازی بافت چشم مورد استفاده قرار می گیرد. یکی از راهکارهای غلبه بر این مشکل، استفاده از سلول های بنیادی افراد مبتلا به مرگ مغزی برای درمان نابینایی است. اگر چه این کار راه حلی موقت برای حل مشکلات مربوط به محدودیت منابع در دسترس برای پیوند سلول های بنیادی چشم است، اما نمی تواند پاسخگوی حجم زیاد درخواست ها برای درمان نابینایی به دلیل رواج این مشکل باشد. بنابراین، روش های جدیدی برای دستیابی به سلول های بنیادی به وجود آمده است که برپایه استفاده از سلول های بنیادی iPS (سلول بنیادی پرتوان القایی) می باشد. این سلول حاصل تمایز زدایی از یک سلول بالغ است که از خود فرد بیمار گرفته شده و در محیط کشت به سلول بنیادی تبدیل می شود. در مرحله بعد این سلول ها به سلول های بنیادی لیمبال و یا سلول تمایزیافته هدف تبدیل می شوند. این سلول ها امکان پیوند زدن به بافت بیمار را دارند. از سوی دیگر، این سلول ها می توانند جهت مدلسازی بیماری های چشمی در آزمایشگاه و شناسایی اساس ایجاد آن ها مورد استفاده قرار بگیرند که نتیجه آن ایجاد روش های درمانی احتمالی برای درمان بیماران است.

به طور کلی، یکی از بزرگترین مشکلاتی که پیش روی درمان بیماری های چشمی با سلول های بنیادی است، ناشناخته بودن علل ایجاد این بیماری ها است. بنابراین، تحقیقات امروز از یک سو به شناخت علل ایجاد بیماری می پردازد و از سوی دیگر به دنبال یافتن منابع جدیدی از سلول های بنیادی برای درمان بیماری های چشمی و انواع نابینایی است. بسیاری از این مطالعات هنوز در ابتدای کار خود هستند و به نظر می رسد که هنوز مسیر طولانی تا دستیابی به امکان درمان بیماری ها توسط تکنولوژی سلول های بنیادی وجود دارد.

نویسنده و مترجم : فرزانه رامی

منابع : eurostemcell