نقش سلول های بنیادی در درمان AMD

بیماری دژنراسیون ماکولار وابسته به سن یا همان AMD ، یک بیماری ژنتیکی ناشی از فقدان عملکرد رنگدانه های بینایی است که نتیجه آن از دست رفتن برگشت ناپذیر دید مرکزی می باشد. از آنجایی که این بیماری نتیجه تخریب تدریجی رنگدانه های بینایی است، نابینایی ناشی از این بیماری تنها در سنین بالا رخ می دهد و به همین دلیل تحت عنوان "دژنراسیون ماکولار وابسته به سن" شناخته می شود. آنچه که در مورد AMD اهمیت دارد این است که اگرچه جهش های ژنتیکی در ایجاد آن دخالت دارند، با اصلاح سبک زندگی (مانند پرهیز از سیگار کشیدن) می توان از ابتلا به این بیماری جلوگیری کرد و یا بروز آن را به تأخیر انداخت. با این حال، بروز این بیماری در سطح جهان نسبتأ بالا بوده و تخمین زده می شود که در سال 2020 حدود 196 نفر مبتلا به این بیماری ژنتیکی وجود دارند که تا سال 2040 به دو برابر این میزان خواهند رسید و 17% از جمعیت 45 تا 85 ساله جهان را درگیر خواهد کرد. گزینه های موجود برای درمان این بیماری محدود بوده و تأثیر بسیار کمی در تخفیف علائم بیماری دارند. به همین دلیل روش های درمانی جدید برای درمان AMD پیشنهاد شده است.



یکی از این درمان های پیشنهادی شامل پیوند سلول به شبکیه چشم بیماران مبتلا به AMD برای بازیابی قدرت بینایی آن هاست. با این حال یکی از چالش های پیش روی پیوند سلول، فقدان تعداد سلول کافی برای پیوند است. به این منظور یکی از گزینه هایی که بیشترین امیدواری را نشان می دهد، پیوند سلول بنیادی است. این سلول ها نسبت به سلول بالغ پتانسیل درمانی بیشتری دارند و در عین حال از منابع بیشتری قابل دستیابی هستند. درمان AMD با استفاده از سلول های بنیادی با استفاده از دو راهکار انجام می شود که شامل تمایز سلول های بنیادی به سلول های رنگدانه شبکیه، انتقال  آن ها به شبکیه و نیز انتقال مستقیم سلول های بنیادی به شبکیه فرد بیمار برای تمایز سلول ها در محل مورد نظر است. 

سلول های بنیادی مختلفی برای استفاده در درمان بیماران دژنراسیون ماکولار (AMD) پیشنهاد شده است که شامل سلول های iPSC و انواع مختلف سلول های MSC می باشد. برای استفاده از سلول iPSC، سلول های تمایز یافته بافت های دیگر فرد بیمار گرفته شده و با کشت در شرایط خاص به سلول بنیادی تبدیل می شود. در ادامه فرآیند، این سلول ها مجددا تمایز یافته و به سلول های شبکیه تبدیل می شوند. مهمترین مزیت این روش استفاده از سلول های خود فرد بیمار است، چرا که سازگاری ژنتیکی بافت پیوندی با فرد بیمار 100% است. با این حال این روش معایبی نیز دارد که استفاده بالینی آن را محدود کرده است و شامل بازده کم تولید این سلول ها در محیط کشت و احتمال سرطانی شدن سلول ها در اثر فرآیندهای سخت تبدیل و تمایز سلولی در محیط کشت است. 

به دلیل مشکلات فوق، مطالعاتی که روش های درمانی مؤثر بر AMD را بررسی می کنند، بیشتر MSC را مدنظر قرار می دهند. این سلول ها سلول بنیادی موجود در بافت های بالغ هستند که از مغز استخوان و بافت چربی قابل استخراج هستند. اما بهترین و پرکاربردترین نوع این سلول ها را میتوان از خون بند ناف جنین استخراج کرد. به همین دلیل، به والدینی که سابقه ابتلا به AMD در خانواده آن ها وجود دارد توصیه می شود که خون بند ناف نوزاد تازه متولد شده خود را نگهداری کنند تا نه تنها بتوان به درمان اعضای مبتلای خانواده پرداخت، بلکه در صورت ابتلای نوزاد تازه متولد شده به AMD در سنین بالا، این سلول ها برای خود وی قابل استفاده باشند. این خدمت به زودی در مرکز مام راه اندازی شده و شما می توانید با مراجعه به این مرکز جهت ذخیره منبع ارزشمند خون بند ناف جنین خود اقدام کنید.

نویسنده و مترجم : فرزانه رامی

منابع : pubmed brightfocus