نقش سلول های بنیادی در درمان بیماری های خونی

خون مایعی است که جریان حیات را به تمامی اندام های بدن می رساند. بنابراین هر مشکلی که خون را درگیر کند، می تواند سیستم کلی بدن را دچار مشکل کرده و بر سلامت عمومی تاثیرگذار باشد. این مسأله تأکیدی بر اهمیت پرداختن به مشکلات خونی و ارائه راهکار درمانی برای آن ها است. علاوه بر این، این طیف از بیماری ها بسیار متنوع بوده و افراد زیادی را با درجات مختلف درگیر می کند. اما عموماً این بیماری ها با کاهش تعداد سلول ها، پروتئین ها، پلاکت ها یا ریزمغذی های خونی همراه هستند. برهمین اساس، رایج ترین انواع اختلالات خونی شامل آنمی و اختلالات مرتبط با انعقاد خون (مثل هموفیلی یا لخته های خونی) است. در کنار این بیماری ها، مشکلات رایج دیگر شامل انواع سرطان های درگیر کننده خون مثل لوسمی، لنفوم و میلوماها هستند که به ترتیب ناشی از تولید و تجمع بیش از حد سلول های خونی در خون، غدد لنفاوی و مغز استخوان هستند. درمان این اختلالات متفاوت بوده و ممکن است در بسیاری موارد تنها شامل مصرف مکمل های غذایی باشد. اما در برخی موارد (مانند بسیاری از موارد لوسمی و لنفوم و نیز تالاسمی و هموفیلی و...) درمان قطعی تنها در مواردی دیده می شود که بیمار پیوند مغز استخوان دریافت کند. در این صورت، سلول های بنیادی خونساز از مغز استخوان یک فرد سالم برداشته شده و به مغز استخوان فرد بیمار پیوند زده می شود. با این حال، سلول های بنیادی خونساز مناسب پیوند همیشه در دسترس نیستند. این مسأله باعث شد که دانش نوین به دنبال یافتن منبعی از سلول های بنیادی به عنوان جایگزینی برای سلول های بنیادی خونساز باشد.

سلول بنیادی حاصل از خون بند ناف یکی از قدرتمندترین انواع سلول بنیادی است که در حال حاضر به عنوان جایگزینی برای سلول های بنیادی خونساز پیشنهاد شده است. این سلول ها بیش از 30 سال است که در پیوند مورد استفاده قرار می گیرند و در درمان بیش از 80 بیماری مختلف کاربرد دارند. این سلول ها باعث ساخت مجدد سلول های خونی شده و از این طریق به درمان اختلالات خونی کمک می کنند. مطالعات اخیری که در حال انجام هستند نشان داده اند که سلول های بنیادی را نه تنها می توان از خون بند ناف بلکه از بافت بند ناف نیز تهیه کرد و نه تنها برای خود نوزاد و اعضای خانواده وی، بلکه تمامی افرادی که نیازمند پیوند هستند و ساختار ژنتیکی آن ها شبیه نوزاد اهدا کننده است، مورد استفاده قرار گیرد.

پیوند سلول های خون بند ناف تا به حال به طور موفقیت آمیزی برای برخی از بیماری ها مانند کم خونی داسی شکل، آنمی فانکونی و تالاسمی انجام گرفته است. در ایران نیز در حال حاضر سلول درمانی در برخی مراکز، تحت بررسی قرار دارد و امیدهای زیادی را در درمان چنین بیمارانی برانگیخته است اما در حال حاضر و با توجه به کم بودن منابع خون بند ناف اهدایی، تنها تعداد کمی از بیماران می توانند از این خدمت بهره مند شوند. از سوی دیگر، جمع آوری و اهدای خون بند ناف نوزاد نه تنها می تواند سلامت آینده نوزاد را در صورت ابتلا به اختلالات خونی تضمین کند، بلکه می تواند سلول درمانی را در مقیاسی وسیع تر و در دسترس همگان قرار دهد. امیدواری به پتانسیل درمانی سلول های بنیادی بسیار زیاد است و در آینده از این سلول ها بسیار خواهیم شنید. 

نویسنده و مترجم : فرزانه رامی

منابع : nature hematology medicalnewstoday viacord