×
اختلالات بند ناف

ناهنجاری ها و اختلالات بند ناف

 این مطلب از نظر علمی به تأیید دکتر آزاده حسینی فلوشیپ ناباروری و IVF، از پزشکان متخصص مرکز مام رسیده است.

بند ناف طنابی است که از یک طرف به جنین و از طرف دیگر به جفت متصل بوده و راه ارتباطی میان مادر و جنین می باشد. اکسیژن و سایر مواد مورد نیاز برای تغذیه جنین توسط جفت از عروق مادر گرفته می شود و از طریق بند ناف به جنین منتقل می گردد.
بند ناف دارای سه عروق خونی می باشد (دو شریان و یک ورید) که یک ورید وظیفه رساندن غذا و اکسیژن به جنین را بر عهده دارد و 2 شریان دیگر، مواد زائد را از جنین گرفته و به جفت می رسانند. تشکیل بند ناف معمولا از هفته چهارم آغاز شده و طول بند ناف تا پایان بارداری به 55 تا 60 سانتی‎متر می رسد. گاهی ممکن است اختلالاتی در بند ناف دیده شود که حتی خطر سقط جنین را به دنبال داشته باشد. این اختلالات می تواند در طول بند ناف، پیچ خوردگی بند ناف و یا نحوه اتصال بند ناف به جفت مشاهده گردد. در ادامه به شرح انواع ناهنجاری های بند ناف می پردازیم.


انواع اختلالات بند ناف:

•    اختلال در طول بند ناف:
طول بند ناف معمولا بین 40 الی 70 سانتیمتر است و به ندرت ممکن است طول بند ناف کمتر از ۳۲ یا بیشتر از ۱۰۰ سانتیمتر باشد. طول بند ناف اگر کوتاه تر از حد طبیعی باشد، با محدودیت رشد جنین، ناهنجاری های مادرزادی، دیسترس حین زایمان و افزایش احتمال سقط جنین همراه است.
بلند بودن بیش از حد طول بند ناف نیز ممکن است سبب بروز عارضه پرولاپس بند ناف (افتادگی بند ناف) شود. چنانچه بند ناف پیش از جنین و از طریق سرویکس (دهانه رحم) وارد واژن شود، به آن پرولاپس بند ناف می گویند. پرولاپس بند ناف در مواردی رخ می دهد که بند ناف جایی گیر کرده و یا عروق آن تحت فشار قرار گیرند.
زیاد بودن طول بند ناف به جز پرولاپس بند ناف، با عوارض دیگری مانند ایجاد ناهنجاری های جنین، عدم خونرسانی به جنین، اسیدی شدن خون و مرگ جنین همراه می باشد و یکی از وضعیت های اورژانس دوران بارداری و زایمان محسوب می گردد.

•    اختلال در پیچ خوردگی بند ناف:
عروق موجود در بند ناف، حالت مارپیچی دارند. این پیچ ها هم در جهت حرکت عقربه های ساعت و هم در خلاف جهت حرکت عقربه های ساعت وجود دارند. تعداد پیچ های بند ناف معمولا عدد مشخص می باشد. کم بودن تعداد پیچ های بند ناف با خطر سقط جنین و یا مرگ جنین همراه است، در حالیکه زیاد بودن تعداد پیچ ها با محدودیت رشد جنین و اسیدی شدن خون جنین در هنگام زایمان همراه می باشد. این اختلال معمولا در جنین هایی که مشکلات تریزومی (مثل سندرم داون) یا شریان منفرد نافی دارند، گزارش شده است.

•    اختلال در تعداد عروق بند ناف:
همانطور که پیش تر نیز گفته شد، بند ناف دو شریان و یک ورید دارد. یکی از شایع ترین اختلالات بند ناف، فقدان یکی از شریان های نافی است که به این عارضه اصطلاحا، شریان نافی منفرد گفته می شود.
در صورتی که علاوه بر عارضه شریان نافی منفرد، هیچ یافته خطرناک دیگری در بارداری وجود نداشته باشد، معمولا احتمال وجود ناهنجاری کروموزومی جنین مطرح نمی گردد؛ اما به صورت کلی، ناهنجاری های شایع جنینی (مثل ناهنجاری های قلبی عروقی یا ادراری تناسلی) اغلب با شریان نافی منفرد همراه هستند؛ در نتیجه توصیه می شود در صورت وجود عارضه شریان نافی منفرد، تست آمنیوسنتز برای بررسی خطر آنوپلوئیدی جنین انجام شود. در برخی مطالعات انجام شده، شریان نافی منفرد با محدودیت رشد جنین همراه بوده است.
یکی دیگر از ناهنجاری های عروقی بند ناف که چندان شایع نیست، شریان نافی جوش خورده با یک مجرای مشترک است. این عارضه ناشی از عدم جدایی دو شریان در جریان تکامل جنین می باشد. مجرای مشترک ممکن است در تمام طول بند ناف گسترش پیدا کند، اما در صورت ناقص بودن، معمولا در محل اتصال به جفت یافت می شود.
بند ناف چهار رگی نیز از دیگر اختلالات عروقی بند ناف می باشد که در آن، بند ناف به جای 3 عروق خونی، 4 رگ دارد، شامل 2 ورید و 2 شریان. این اختلال بسیار نادر بوده و اهمیت آن هنوز مشخص نشده است.

•    اختلال در محل اتصال بند ناف:
بند ناف در حالت طبیعی به مرکز جفت متصل است، اما در مواردی ممکن است به نواحی دیگر جفت بچسبد و از این نظز، دارای دسته بندی دیگری می باشد که عبارتند از:
1)    اتصال حاشیه ای: در این اتصال، بند ناف به حاشیه جفت می چسبد و جفت حاشیه ای یا جفت راکتی را به وجود می آورد. این مدل جفت ها در حاملگی های چند قلویی و به ویژه در بارداری های حاصل از روش های کمک باروری (مثل IVF) شایع تر است و ممکن است با نا هماهنگی وزنی قل ها همراه باشد.
2)    اتصال ولامنتوس: نوع دیگری از این اختلالات، اتصال عروق بند ناف با مقداری فاصله از حاشیه جفت است که در این حالت شاهد گسترش عروق بند ناف در پرده آمنیون هستیم. این عروق مستعد فشردگی و کاهش خونرسانی به جنین هستند. این نوع اختلال، اتصال ولامنتوس نام دارد و در ۱ درصد حاملگی ها دیده می شود. اتصال ولامنتوس در جفت سرراهی و بارداری های چند قلویی شیوع بیشتری دارد.
3)    اتصال شاخه دار: این نوع از اتصال بند ناف بسیار نادر می باشد. در این نوع اتصال، محل اتصال بند ناف به صفحه جفتی، موقعیت مرکزی دارد اما عروق بند ناف با فاصله کمی قبل از متصل شدن به جفت، بافت محافظ و پوشاننده خود را از دست می دهند؛ در نتیجه این عروق مستعد فشردگی، پیچ خوردگی و آسیب هستند.
به صورت کلی انواع اتصال های غیرطبیعی بند ناف موجب پارگی عروق بند ناف در جریان زایمان می شوند و از این نظر حائز اهمیت هستند.

•    کیست بند ناف:
گاهی در طول بند ناف کیست هایی دیده می شود که با توجه به نوع ساختارشان به دو نوع واقعی و کذب تقسیم بندی می شوند:
کیست های واقعی: این کیست ها بقایای مجاری آلانتوئیس یا زرده ای هستند که با سلول های بند ناف پوشیده می شوند و معمولا در موقعیتی نزدیک به محل اتصال بند ناف به جنین قرار دارند.
کیست های کاذب: این کیست ها شیوع بیشتری دارند و در اثر تخریب بافت بند ناف به وجود می آیند. این کیست ها در هر نقطه از بند ناف ممکن است دیده شوند.
در سونوگرافی، هر دو نوع کیست نمای مشابهی دارند. کیست های منفردی که در سه ماه اول بارداری مشاهده می شوند، معمولا به طور کامل از بین می روند؛ اما کیست های متعدد ممکن است با سقط جنین یا مشکلات ژنتیکی در ارتباط باشند. در صورتی که کیست های بند ناف بعد از سه ماهه اول بارداری از بین نروند، با خطر ناهنجاری های ساختمانی و مشکلات کروموزومی همراه هستند.

•    رگ سرراهی:
رگ سرراهی یا وازو پرویا یک نوع بسیار خطرناک از اتصال ولامنتوس است که در آن عروق موجود در داخل پرده ها بر روی سوراخ دهانه رحم قرار می گیرد و اگر زایمان شروع شود، اعضای جنین فشار زیادی بر این عروق وارد می کند و موجب پارگی عروق و تخلیه سریع خون جنین می شود. این عارضه در جفت های دولوبی یا فرعی و جفت سرراهی بیشتر دیده می شود. میزان بروز رگ سرراهی در حاملگی های حاصل از IVF افزایش می یابد.
پس از تشخیص وازو پرویا، زایمان سزارین برنامه ریزی شده زودتر از موعد در دستور کار قرار می گیرد. در این شرایط، استراحت مطلق تاثیری در بهبودی شرایط ندارد. هر گونه لکه بینی در این مادران باید پیگیری شود، چراکه پارگی یکی از عروق جنینی سبب تخلیه خون و سقط جنین می شود و نجات جان نوزاد امکان پذیر نیست. میزان مراقبت های بارداری در افرادی که وازا پرویا دارند بیشتر از دیگر مادران است.

•    گره ها:
گره های موجود در بند ناف به دو نوع واقعی و کاذب تقسیم بندی می شوند. گره های واقعی در اثر حرکت جنین به وجود می آیند و در یک درصد بارداری ها دیده می شوند. این گره ها در حاملگی های دو قلویی تک آمنیونی شایع بوده و خطرناک هستند. بلند بودن طول بند ناف نیز می تواند خطر ایجاد گره واقعی را افزایش دهد.
در جنین های تک قلو، خطر مرده زایی ۴ الی ۱۰ برابر بیشتر می شود؛ البته در این شرایط، میزان زایمان سزارین افزایش نمی یابد. گره های واقعی سبب عدم خونرسانی به جنین و ایجاد الگوهای غیرطبیعی هنگام بررسی جنین می شود.
گره های کاذب به صورت برجستگی هایی از سطح بند ناف دیده می شوند و خطرناک نیستند.

•    تنگی بند ناف:
تنگی بند ناف معمولا در مجاورت محل اتصال بند ناف دیده می شود و به علت کاهش قطر بند ناف می باشد. در ناحیه ای که تنگی ظاهر می شود، انسداد عروق و فقدان بافت محافظ بند ناف دیده می شود. در اکثر موارد تنگی بند ناف، جنین به صورت مرده متولد می شود.

•    قوس های بند ناف:
قوس های بند ناف به طور شایع در اثر حرکت جنین و پیچ خوردگی بند ناف به دور اندام های جنین به وجود می آیند. ایجاد این قوس ها، در بند ناف های درازتر شایع تر است. این قوس ها ممکن است سبب افت ضربان قلب جنین در حین زایمان شود.

•    نمایش نافی:
در هنگام زایمان، اولین عضوی که جلوتر از بقیه قرار دارد عضو نمایش نام دارد. در بیشتر موارد زایمان، معمولا سر جنین عضو نمایش است؛ اما در برخی حالات، ناف جلوتر از باقی اندام ها در کانال زایمان قرار می گیرد و نمایش نافی را می سازد. این حالت ناشایع است و ممکن است باعث بروز اختلال در ضربان قلب جنین و پرولاپس بند ناف شود. در این موارد زایمان سزارین ضروری است.

•    ضایعات عروق بند ناف:
دسته دیگری از اختلالات بند ناف مربوط به وجود ضایعات مختلف در بند ناف می باشد که به شرح زیر هستند:
1)    هماتوم های بند ناف، اختلالاتی ناشایع هستند و معمولا در اثر طول غیرطبیعی بند ناف، آنوریسم (زیاد شدن قطر) عروق نافی، ایجاد ضربه و آسیب، پرولاپس بند ناف، نمونه گیری از خون وریدی بند ناف و التهاب بند ناف به وجود می آیند.
2)    همچنین عروق بند ناف ممکن است دچار ترمبوز یا لخته خون شوند. ترمبوز های شریانی موجب سقط جنین و مرگ و میر بیشتری می شود و با محدودیت رشد جنین (در اثر اخلال در تغذیه جنین)، اسیدوز جنینی و مرده زایی در ارتباط هستند.
3)    واریس ورید بند ناف یکی دیگر از اختلالات مربوط به عروق بند ناف می باشد و به معنای اتساع موضعی چشمگیر در ورید نافی است. واریس ورید بند ناف با افزایش میزان ناهنجاری های ساختمانی جنین و مشکلات کروموزومی همراه است.
4)    آنوریسم شریان نافی در اثر نازک شدگی مادرزادی دیواره رگ همراه با کاهش بافت محافظ بند ناف در محل اتصال بند ناف به جفت رخ می دهد. این آنوریسم ها با ایجاد عوارضی مانند شریان نافی منفرد، سندرم داون، اختلال در حجم مایع آمنیوتیک، محدودیت رشد و تغذیه جنین و مرده زایی در ارتباط هستند.

bayad bedanid هر آنچه که باید بدانید