×
لوپوس و ناباروری

آیا بیماری لوپوس باعث ناباروری می گردد؟

این مطلب از نظر علمی به تأیید دکتر فرناز منتظری فلوشیپ ناباروری و IVF، از پزشکان متخصص مرکز مام رسیده است.


لوپوس یک بیماری خود ایمنی است که معمولا روی قدرت باردار شدن زنان در سنین باروری تاثیر می گذارد. از جمله علائم لوپوس می توان به التهاب‌، تورم و آسیب به مفاصل، پوست، کلیه‌ها، خون، قلب و ریه‌ها اشاره کرد. همچنین گاهی ممکن است علائم لوپوس شبیه به علائم بارداری بوده و شامل مواردی مانند خستگی (مشابه خستگی در بارداری) و تنگی نفس باشد.

افزایش سن مادر و کاهش ذخیره تخمدانی به دلیل درمان با داروی سیکلوفسفامید از دلایل کاهش میزان باروری زنان مبتلا به لوپوس هستند. میزان سقط جنین در بیماران مبتلا به لوپوس زیاد است، خصوصا اگر بیماری لوپوس با بیماری آنتی فسفولیپید همراه باشد. احتمال پره اکلامپسی، فشار خون بالا و زایمان زودرس نیز در زنان مبتلا به لوپوس افزایش می یابد. به نظر می رسد که افزایش میزان ناباروری در زنان مبتلا به لوپوس تحت تاثیر چندین عامل است که شدت بیماری، تاثیر مستقیم بیماری بر باروری، اثر داروها و ترجیح بیمار یا پزشک از جمله این عوامل هستند. 


آیا بیماری لوپوس می تواند باعث ایجاد ناباروری شود؟

میزان باروری در لوپوس تا حد زیادی تحت تشخیص خود بیماری لوپوس قرار ندارد. میزان باروری در بیماران مبتلا به لوپوس کمتر از سایر افراد است و علت ایجاد ناباروری در این بیماران، تاثیر غیر مستقیم بیماری لوپوس مانند اثرات دارویی، شعله ور شدن و تشدید بیماری، آسیب ناشی از بیماری و یا افزایش سن می باشد.

به غیر از ناباروری مرتبط با افزایش سن، استفاده از سیکلوفسفامید ها بیشترین علل ناباروری در بیماران مبتلا به لوپوس می باشد. خطر ناباروری که در اثر مصرف سیکلوفسفامیدها به وجود می آید با دوز دارو و سن بیمار نیز مرتبط است. احتمال حفظ باروری در بیماران درمان شده با سن کمتر از 30 سال، دوز دارویی کمتر از 7 گرم در روز و بیمارانی که سیکل قاعدگی دارند، در بیشترین حالت خواهد بود. سایر داروهای مورد استفاده در بیماری لوپوس احتمالا تاثیر قابل توجهی در باروری و میزان ناباروری ندارند. گرچه در کل، دوز بالای داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی بر محور هیپوتالاموس – هیپوفیز تاثیر گذاشته و به عنوان یک عامل بالقوه ایجاد ناباروری در نظر گرفته می شوند.


ذخیره تخمدان در بیماران مبتلا به لوپوس:

برسی ها نشان داده اند که لوپوس ممکن است سبب ایجاد اختلال در سیکل های قاعدگی یا حتی آمنوره شود. پژوهش های انجام شده بیانگر آن است که میزان هورمون AMH در بیماران مبتلا به لوپوس در مقایسه با بیماران غیر لوپوسی کمتر است. نکته مهم این است که نارسایی ناشی از گلومرونفریت (التهاب گلومرول های کلیه) که در اثر بیماری لوپوس ایجاد می شود نیز ممکن است سبب ناباروری و یا کاهش قدرت باروری گردد. 


آیا آنتی بادی های بیماری لوپوس نیز در ایجاد ناباروری تاثیرگذارند؟

اگرچه هنوز اطلاعات موجود در این زمینه محدود هستند، اما به نظر نمی رسد که آنتی بادی های بیماری لوپوس در باروری زنان تاثیر داشته باشند. در حالی که بررسی آنتی بادی آنتی فسفولیپیدی در بیماران مبتلا به لوپوس و سایر بیماری های بافت همبند، در پیش بینی نتیجه نامطلوب بارداری بسیار مهم است. مطالعات اخیر نشان دهنده ارتباط میان آنتی بادی های آنتی فسفولیپیدی، ناباروری و یا کاهش موفقیت ای وی اف هستند. در این زمان، ارزیابی یا درمان زنان نابارور توصیه نمی شود. 


سایر عوامل تاثیرگذار در ایجاد ناباروری در بیماران مبتلا به لوپوس:

افزایش سن مهم ترین علت ناباروری در زنان مبتلا به لوپوس است. لوپوس معمولا در اوایل سنین باروری شروع می شود. به طور کلی به بیماران توصیه می شود در صورت فعال بودن بیماری، از بارداری خودداری کنند. از آنجا که میزان باروری زنان و ذخایر تخمدانی آنها با افزایش سن کاهش می یابد، بسیاری از زنان مبتلا به لوپوس که در سنین بالاتر اقدام به بارداری می کنند ممکن است که با مشکلات باروری مواجه شوند. گرچه ممکن است نارسایی زودرس تخمدان ها در بیماری های خود ایمنی ایجاد شود، اما با این حال نارسایی زودرس تخمدان ها در بیماری های خود ایمنی سیستمیک از قبیل لوپوس نادر است. 


روش های حفظ باروری در بیماران مبتلا به لوپوس:

حفظ باروری در زنان مبتلا به لوپوس شامل محدود کردن استفاده از داروهای سایتوتوکسیک در صورت امکان و محافظت از ذخیره تخمدانی در هنگام استفاده از داروهای سایتوتوکسیک می باشد. اگرچه در موارد شدید بیماری، درمان سریع بیماری و از بین بردن علائم لوپوس بر سایر موارد الویت دارد.

فریز تخمک گزینه مناسبی برای حفط باروری زنان مبتلا به بیماری لوپوس است. البته جهت فریز تخمک باید ابتدا تحریک تخمدان انجام شود که ممکن است به دلیل نیاز به درمان سریع بیماری لوپوس و خطر تحریک بیش از حد تخمدان امکان پذیر نباشد. اما با این حال روش فریز تخمک در میان افراد جامعه بسیار محبوب است، زیرا امکان حفظ باروری برای زنان با استفاده از تکنیک IVF امکان پذیر می باشد. فریز تخمک ممکن است به عنوان روش مناسبی برای بیماران مبتلا به لوپوس غیر فعال و زنانی که سن آنها در حال افزایش است، در نظر گرفته می شود.

سن بیمار برای استفاده از داروی سیکلوفسفامید، فاکتوری غیر قابل تغییر است، اما باید سعی شود که حداقل دوز این دارو به بیمار داده شود. درمان با آگونیست های گنادوتروپین در هنگام درمان با سیکلوفسفامید روش متداولی برای به حداقل رساندن آسیب تخمدان ها است که البته این امر هنوز در حال بررسی می باشد. در گذشته، معیار بالینی ناباروری ناشی از مصرف سیکلوفسفامید، ایجاد آمنوره (عدم قاعدگی) بوده است در حالی که امروزه اندازه گیری سطح هورمون AMH روش بهتری برای ارزیابی ذخیره تخمدان ها می باشد.

درمان ناباروری بیماران مبتلا به لوپوس نباید قبل از مصرف داروی سیکلوفسفامید انجام شود، زیرا اگرچه درمان با داروهای آگونیست گنادوتروپینی در مرحله فولیکولی انجام می شود، اما می تواند تخمدان ها را تحریک کرده و آسیب بیشتری به تخمدان ها وارد نماید. در صورت ضرورت استفاده از داروی سیکلوفسفامید، فریز تخمک امکان پذیر نیست. تحریک بیش از حد تخمدان ها و پانکچر سبب ایجاد تاخیر دو هفته ای در روند درمان لوپوس می شود.

از دیگر روش های حفظ باروری،انجماد بافت تخمدان است که همچنان در حال بررسی بوده و در آینده می تواند روش مناسبی برای حفظ باروری در بیماران تحت درمان لوپوس با سیکلوفسفامید باشد. در این روش، بافت تخمدان بدون نیاز به تحریک تخمک گذاری برداشته شده و فریز می گردد و پس از بلوغ، نوارهای نازکی از بافت برداشته شده به تخمدان پیوند زده می شود.

یکی دیگر از گزینه های درمانی برای زنانی که مبتلا به لوپوس بوده و کیفیت تخمک های آنها کم است، تخمک اهدایی می باشد. در این روش، تخمک اهدایی با اسپرم همسر بیمار در آزمایشگاه لقاح داده شده و جنین حاصل از ای وی اف به رحم مادر انتقال داده می شود. 


درمان ناباروری و استفاده از روش های کمک باروری در بیماری لوپوس:

روش های کمک باروری از قبیل انجماد بافت تخمدان با یا بدون انجام IVF و انتقال جنین ممکن است برای درمان لوپوس انجام شود، اما نگرانی های خاصی در مورد استفاده از این روش ها وجود دارد. سندرم تحریک بیش از حد تخمدان ها یکی از عوارض بسیار مهم روش ای وی اف است. اگر عوارض ای وی اف شدید باشد، سبب ایجاد ترمبوز عروق کلیوی در بیماران تحت درمان با این روش می گردد. تحریک بیش از حد تخمدان ها نیز ممکن است خطر شعله ور شدن بیماری لوپوس، ترمبوز و سندرم آنتی فسفولیپید را به همراه داشته باشد؛ به نظر می رسد عوارض فوق در اثر افزایش سطح 17 بتا استرادیول ایجاد می گردند.

در صورت عدم تشخیص لوپوس و درمان ناباروری در بیمارن مبتلا به این بیماری خود ایمنی، خطر شعله ور شدن لوپوس و ترمبوز وریدی افزایش می یابد. نکته قابل توجه این است که روش های کمک باروری فقط در صورت ابتلا به لوپوس غیر فعال و با داروهای ایمن بارداری انجام می گیرد. درمان ناباروری در بیماران مبتلا به لوپوس باید تحت نظر متخصص ناباروری و روماتولوژیست انجام گیرد تا خطر بارداری کاش یافته و میزان موفقیت روش های کمک باروری افزایش یابد. 

امروزه با کمک روش های کمک باروری و روش های درمان لوپوس، نتیجه بارداری در زنان مبتلا به لوپوس بهبود یافته است، اما همچنان باروری زنان مبتلا به لوپوس در مقایسه با زنان سالم، با مشکلات بیشتری همراه است. میزان مرگ و میر مادران و مشکلات جنینی نیز در بیماران مبتلا به لوپوس بیشتر است. 


بیماری لوپوس چه عوارضی برای مادر به همراه دارد؟

میزان مرگ و میر در مادران، خطر ابتلا به ترمبوز و ترمبوسیتوپنی در زنان باردار مبتلا به لوپوس افزایش می یابد. همچنین در برخی مطالعات نشان داده شده است که میزان زایمان زودرس، زایمان سزارین و پره اکلامپسی نیز در زنان باردار مبتلا به بیماری خود ایمنی لوپوس افزایش یافته است. پره اکلامپسی در 20 درصد بارداری های همراه با لوپوس ایجاد می گردد. در صورت سابقه نفریت در دوران پیش از بارداری و هنگام بارداری، خطر پره اکلامپسی با افزایش بیشتری همراه است. 


زایمان زودرس، سقط جنین و سایر مشکلات مرتبط با بیماری لوپوس:

بیماری لوپوس خطر سقط جنین، زایمان زودرس و محدودیت رشد داخل رحمی را در بارداری افزایش می دهد. برخی از مطالعات نشان داده اند که بیماری لوپوس خطر زایمان زودرس پیش از هفته 37 بارداری را تا 40 درصد افزایش می دهد.

پارگی زودرس پرده های جنینی یا شعله ور شدن بیماری لوپوس نیز می تواند سبب زایمان زودرس شود. درمان لوپوس با کورتیکواستروئیدها، درمان سرکوب کننده سیستم ایمنی، آنتی بادی های آنتی فسفولیپیدی، بیماری کلیوی و فشارخون بالا از جمله علل پارگی زودرس پرده های جنینی هستند.

محدودیت رشد داخل رحمی در بیماران مبتلا به لوپوس، خصوصا در موارد آنتی بادی آنتی فسفولیپیدی و فشار خون بالا، بیشتر است. میزان زایمان سزارین نیز در افراد مبتلا به بیماری خود ایمنی لوپوس افزایش قابل توجهی دارد. 


مدیریت بارداری در بیماران مبتلا به لوپوس:

مدیریت دوران بارداری بیماران مبتلا به لوپوس اصول خاصی دارد که باید در تمام دوران بارداری رعایت شود. بیماران مبتلا به لوپوس پیش و حین بارداری باید داروهای متناسب برای دوران پیش از بارداری و بارداری را استفاده کنند.

زنان باردار مبتلا به بیماری خود ایمنی لوپوس در دوران بارداری باید تحت مراقبت های متخصص زنان و زایمان آشنا با اختلالات بارداری و متخصص پریناتولوژیست قرار بگیرند. در نهایت مادران باردار مبتلا به لوپوس باید در مورد عوارض و خطرات بیماری لوپوس بر مادر و جنین آموزش داده شوند.

ناباروری