×
تالاسمی در بارداری

آیا با وجود تالاسمی، امکان بارداری وجود دارد؟

این مطلب از نظر علمی به تأیید دکتر فاطمه فرج زاده فلوشیپ ناباروری و IVF، از پزشکان متخصص مرکز مام رسیده است.


تالاسمی یک بیماری خونی ژنتیکی است که باعث کاهش تولید هموگلوبین در گلبول‌های قرمز خون می‌شود. هموگلوبین پروتئینی است که توسط گلبول‌های قرمز خون حمل می شود و اکسیژن را به تمام قسمت‌های بدن می‌رساند؛ لذا کمبود آن در خون ممکن است سبب ایجاد کم خونی و علائمی نظیر خستگی و ضعف شود.

بسته به اینکه کدام زنجیره پروتئینی از مولکول هموگلوبین در گلبول‌های قرمز خون دچار آسیب شده باشد، دو نوع تالاسمی آلفا و بتا وجود دارد. همچنین بسته به شدت تالاسمی، این بیماری به سه گروه تقسیم می شود؛ تالاسمی ماژور (که شدیدترین شکل تالاسمی است)، تالاسمی بینابینی و تالاسمی مینور (که ممکن است هیچ علائمی ایجاد نکند).

اقداماتی برای محافظت از سلامت مادر و نوزاد در مواردی که خانم مبتلا به تالاسمی، باردار می باشد یا قصد بارداری دارد، وجود دارد. با مراقبت مناسب و درمان تالاسمی، مادران مبتلا می‌توانند بارداری سالمی را داشته باشند.


امکان بارداری با وجود تالاسمی:

میزان ناباروری اغلب در زنان مبتلا به تالاسمی که نیاز به تزریق خون پیدا می‌کنند، بیشتر است. با این حال برخی از زنان مبتلا به این بیماری قادر به باردار شدن به صورت طبیعی می باشند. البته به صورت کلی امکان بارداری با تالاسمی وجود دارد، اما ممکن است برای باردار شدن به روش‌های کمک باروری نیاز باشد. زنان مبتلا به تالاسمی برای باردار شدن غالباً باید از داروهایی برای تحریک تخمک‌گذاری استفاده کنند.

بسیاری از مشکلات جسمی ناشی از تالاسمی، مربوط به تجمع مقدار زیادی آهن در بدن می باشد. این آهن اضافه می‌تواند به دلیل خود بیماری یا انتقال خون مکرر که برای درمان تالاسمی لازم است، در بدن تجمع یابد. تجمع آهن باعث ایجاد مشکلات متعددی در اعضای مختلف بدن شده و بر قسمت هایی از بدن مانند غده هیپوفیز و هیپوتالاموس که مسئول تولید هورمون هستند، اثر گذاشته و در نتیجه مانع تخمک‌گذاری می‌‌گردد. 


آیا امکان انتقال بیماری تالاسمی از والدین به نوزاد وجود دارد؟

تالاسمی یک بیماری ژنتیکی است، به این معنی که والدین می‌توانند آن را از طریق ژن های خود به فرزندان منتقل کنند، اما این بدان معنا نیست که در صورت ابتلای والدین، لزوما کودک نیز مبتلا خواهد شد. البته ممکن است جهش (تغییر) در ژن ها نیز باعث ایجاد این بیماری شود.     

احتمال ابتلای نوزاد به بیماری تالاسمی در صورتی که هر دو والد، ناقل بیماری باشند (یعنی هرکدام حداقل یک ژن جهش یافته برای تالاسمی داشته باشند) به صورت زیر خواهد بود: 

25% احتمال دارد که نوزاد به این بیماری مبتلا باشد؛

50% احتمال دارد که نوزاد ناقل بیماری باشد؛

25% احتمال دارد که نوزاد بیماری یا ژن معیوب را نداشته باشد.

در موارد نادر، اگر تنها یکی از والدین این ژن را داشته باشد، تالاسمی می‌تواند به کودک منتقل شود. انجام آزمایش‌های غربالگری مانند نمونه برداری از پرزهای جفتی (CVS) یا آمنیوسنتز می‌تواند در تشخیص ابتلای جنین در حال رشد به تالاسمی کمک کننده باشد. اگر آزمایشات تشخیصی تایید کنند که جنین دچار تالاسمی است، به مشاوره ژنتیک نیاز خواهد بود. در طی این جلسات، اطلاعات مورد نیاز ارائه خواهد شد و به والدین کمک می شود تا تصمیمات آگاهانه‌ای در مورد بارداری، جنین و آینده وی بگیرند.

تشخیص زودرس تالاسمی هم برای نوزاد و هم برای والدین بهتر خواهد بود، زیرا زمان مناسب و کافی برای تصمیم‌گیری در مورد ادامه یا ختم بارداری وجود دارد. اگر نتیجه مثبت باشد، پزشک معالج با والدین مشورت کرده و گزینه های مختلف را برای آن ها توضیح می دهد تا بتوانند در مورد اقدام مناسب‌تر تصمیم‌گیری کنند.

در نتیجه لازم است زوجین پیش از ازدواج، آزمایش های مورد نیاز را انجام دهند تا مشخص شود آیا ژن مربوط به تالاسمی را دارند یا خیر. اگر هر دو والد دارای این ویژگی باشند، خطر قابل توجهی برای ابتلای کودک به تالاسمی وجود دارد و لازم است برای بررسی‌های بیشتر و درمان تالاسمی خود به مشاوره ژنتیک و متخصص خون مراجعه کنند.


علائم تالاسمی در نوزادان مبتلا:

کودکان مبتلا به تالاسمی ماژور معمولاً در بدو تولد طبیعی بوده اما در ساعت‌های اولیه پس از تولد، علائمی مانند رنگ پریدگی، سردرد، خستگی، تنگی نفس، زردی و بزرگ شدن طحال را نشان می‌دهند. همچنین ممکن است تمایلی به خوردن شیر نداشته باشند و یا پس از تغذیه، مرتبا استفراغ کنند. درمان تالاسمی ماژور با داروهای خاص و در بعضی موارد با تزریق منظم خون انجام می‌شود. 


عوارض و خطرات تالاسمی در بارداری:  

تالاسمی در بارداری از مواردی است که نیازمند توجه بیش‌تری طی مراقبت‌های بارداری است. پزشکان بارداری با تالاسمی را جزء بارداری های پرخطر می‌دانند، زیرا این بیماری احتمال بروز مشکلات جسمی برای خانم باردار و نوزادش را افزایش می‌دهد. برخی از چالش‌هایی که زنان مبتلا به تالاسمی در بارداری با آن‌ها روبرو هستند، شامل موارد زیر است:  

مشکلات قلبی:

طی بارداری، بدن برای تأمین نیازهای جنین، خون بیشتری تولید می‌کند. این خون اضافی فعالیت قلب را بیش‌تر کرده، بنابراین لازم است سلامت قلب توسط پزشک قبل و حین بارداری با دقت بررسی شود. زنان باردار مبتلا به تالاسمی بتا ممکن است دچار کم خونی شوند که این امر می‌تواند سبب افزایش احتمال زایمان زودرس گردد. همچنین ممکن است برای سلامتی مادر و جنین به انتقال خون مکرر در دوران بارداری نیاز باشد. 

دیابت:

تالاسمی مینور خطر ابتلا به دیابت نوع یک را افزایش می‌دهد. خستگی و استرس بارداری می‌تواند این شرایط را شدیدتر کند. دیابت باید قبل و در طول بارداری به خوبی کنترل شود. در صورتی که مادر باردار به دیابت مبتلا نباشد، لازم است طی بارداری از نظر وجود دیابت غربالگری شود.    

مشکلات کبدی: 

بارداری، خود با فشار بیشتری بر کبد همراه است؛ علاوه بر آن تالاسمی مینور نیز می‌تواند به کبد و سایر اندام های بدن آسیب برساند. پزشک قبل از بارداری میزان عملکرد کبد را مورد ارزیابی قرار خواهد داد. 

افزایش احتمال ابتلا به انواع عفونت ها: 

تالاسمی مینور می‌توانند احتمال عفونت را بیشتر کند. از این رو قبل از بارداری، پزشک از کامل بودن واکسیناسیون مادر اطمینان حاصل خواهد کرد.


مراقبت‌های بارداری در صورت ابتلا به تالاسمی:

متخصصان توصیه می‌کنند زنان باردار مبتلا به تالاسمی مینور در سه ماهه اول و دوم بارداری به صورت ماهیانه و در سه ماه سوم هر دو هفته یکبار به پزشک جهت مراقبت‌های بارداری مراجعه کنند.  

همچنین اهمیت تغذیه در بارداری در صورت ابتلا به تالاسمی، امری انکار ناپذیر است. اسید فولیک یک نیاز مهم تغذیه‌ای در هفته‌های اولیه بارداری طبیعی است و در مورد زنان مبتلا به تالاسمی نیز لازم است طی بارداری استفاده شود. اسید فولیک علاوه بر کمک به جلوگیری از بروز نقایص لوله عصبی در نوزاد در حال رشد، به کاهش خطر ابتلا به نوع خاصی از کم خونی مادر به نام کم خونی مگالوبلاستیک نیز کمک می کند.


عوارض تالاسمی در بارداری بر روی جنین:

تالاسمی مینور در دوره حاملگی معمولا اثر نامطلوبی بر جنین یا نوزاد ندارد و فقط به میزان اندکی سبب افزایش تاخیر رشد داخل رحمی می‌گردد. لذا به زنان باردار مبتلا به تالاسمی مینور توصیه می‌شود، به طور دوره‌ای سونوگرافی انجام دهند تا رشد داخل رحمی جنین پایش و بررسی گردد. 

بارداری