×
بلوغ زودرس

بلوغ

بلوغ بخشی از زندگی انسان می باشد که طی آن فرد از مرحله کودکی گذر کرده و پا به بزرگسالی می گذارد و در واقع به بلوغ جنسی می رسد. همچنین در حین بلوغ جنسی وقوع تغییرات فیزیکی و بیولوژیکی، سبب باروری فرد می گردد. کسب آگاهی از تغییرات پیش از بلوغ، سبب درک صحیح تری از رویاروئی با مراحل و اقدامات پس از آن می باشد. تغییرات دوران بلوغ در افراد مختلف متفاوت است، اما در هر صورت این تغییرات در همه افراد رخ می‎دهند. تغییرات بلوغ در دخترها و پسرها متفاوت می باشد. به علاوه تغییرات جسمی سبب بروز تغییرات احساسی و روانی نیز در فرد می گردند.

سن بلوغ

به طور معمول دخترها در سنین 8 تا 13 سالگی به بلوغ می رسند و سن بلوغ در پسرها 9 تا 14 سال می باشد. 

علائم بلوغ در دختران

از علائم بلوغ در دختران می توان به موارد زیر اشاره کرد:

بزرگ شدن سینه (تلارک): از اولین علائم بلوغ در دختران بزرگ شدن سینه ها می باشد، همچنین سینه ها حساس‎تر و دردناک‎تر می شوند و هاله دور سینه تیره‎تر می گردد. ممکن است یک سینه رشد بیشتری داشته باشد و بزرگتر شود. همچنین ممکن است گاهی از سینه ها ترشحاتی نیز خارج گردد.

رویش مو در ناحیه زیر بغل و ناحیه تناسلی (پوبارک): به دلیل ترشح هورمون های زنانه، موهای زیر بغل و دستگاه تناسلی رشد می کند. درابتدای بلوغ، مو ها نازک و کم رنگ می باشند و با افزایش سن مو ها تیره تر و ضخیم تر می گردند. 

عادت ماهانه (منارک): در دوران بلوغ هورمون گنادوتروپین از هیپوتالاموس آزاد می شود و هیپوفیز هم هورمون  FSHوLH  را ترشح می نماید که سبب آزاد شدن استروژن، استرادیول و در نهایت خونریزی قاعدگی می شود. در ابتدای بلوغ ممکن است سیکل های قاعدگی نامرتب باشند. به طور معمول پریود ها 2 تا 7 روز به طول می‎انجامند و پس از 6 ماه تا 2 سال مرتب می شوند. 

تخمک گذاری و باروری: در طی هر ماه یک یا تعداد بیشتری تخمک درتخمدان ها بالغ شده و از آن خارج گردیده، وارد لوله های رحمی (فالوپ) می شوند و وارد رحم می گردند. اگر تخمک یا تخمک ها با اسپرم بارور شوند می توانند در دیواره رحم لانه گزینی کنند و به این صورت بارداری صورت می‎گیرد. 

علائم بلوغ در پسرها:

بزرگ شدن بیضه ها: اولین علامت بلوغ در پسرها بزرگ شدن بیضه ها و همچنین آلت تناسلی مردانه می باشد.

رویش مو درناحیه زیر بغل و اندام تناسلی: رویش مو در زیر بغل و دستگاه تناسلی آغاز می شود.

تغییر صدا: یکی دیگر از علائم بلوغ در پسرها بم شدن تن صدای آنها می باشد.

افزایش توده عضلانی: به دلیل افزایش میزان ترشح  هورمون تستوسترون شانه های پسرها پهن تر شده، عضلات قوی تر می شوند و سینه ها کمی رشد می کنند.

باروری:  بیضه ها تستوسترون تولید می کنند و به دلیل تولید اسپرم توانائی باروری در پسرها به وجود می‎آید.

افزایش قد: در این دوران پسران به طور متوسط سالانه 7 تا 8 سانتی متر افزایش قد دارند.

نعوظ: در دوران بلوغ و پس از آن توانایی نعوظ در پسرها ایجاد می شود. نعوظ ممکن است حتی گاهی به صورت ناخواسته و شبانه اتفاق بیافتد.

رویش موی صورت: آخرین علامت بلوغ در پسرها رویش مو در صورت آنها می باشد.


علائم مشترک میان دخترها و پسرها در سن بلوغ:

رشد: افزایش قد و رشد در استخوان های دست، پا و تنه به دلیل ترشح هورمون های مردانه و زنانه در سنین بلوغ ایجاد می شود. افزایش قد 2 تا 3 سال طول می کشد و در دختر ها زودتر از پسرها آغاز می شود (به طور متوسط 2 سال زودتر). دخترها به میزان متوسط 5 تا 5/7 سانتی متر و پسرها سالانه 7 تا 8 سانتی متر افزایش قد خواهند داشت. 

تغییرات وزنی: در دوران بلوغ و پس از آن دخترها و پسرها افزاش وزن خواهند داشت. این در حالی است که میزان افزایش وزن در دخترها بیشتر از پسرها می باشد. 

تکامل ارگان ها: ظرفیت سیستم قلبی- عروقی و ریه ها پس از بلوغ افزایش می یابد. تکامل ارگانها در دخترها زودتر از پسرها انجام می‎گیرد.  

عوارض بلوغ:

فرآیند بلوغ و تکمیل آن، همواره با عوارضی همراه است. در ادامه به بعضی از عوارض بلوغ اشاره می‎شود:

آکنه: یکی از عوارض رایج بلوغ، ایجاد آکنه و جوش می باشد. به دلیل ترشح هورمون ها پوست چرب تر شده و جوش هایی در قسمت صورت، بخش فوقانی کمر و قفسه سینه پدیدار می شود. با افزایش سن میزان آکنه ها کاهش می یابد. 

ژنیکوماستی (بزرگ شدن پستان ها در مردان): با افزایش میزان تستسترون، ممکن است افزایش کمی در رشد سینه های مردان به وجود بیاید. 

آنمی (کم خونی فقر آهن): بلوغ سبب افزایش فریتین (آهن) و هموگلوبین می شود، ولی در خانم ها به دلیل داشتن خون ریزی عادت ماهانه، احتمال آنمی یا کم خونی فقر آهن افزایش می یابد. 

بیماری اسکوزیس (قوز): ایجاد قوز در دوران بلوغ که به علت افزایش هورمون رشد ممکن است به وجود آید نیز یکی دیگر از عوارض بلوغ می‎باشد. 

میوپا (نزدیک بینی): افزایش هورمون های مردانه و زنانه، میزان نزدیک بینی را افزایش می دهد. 

اختلالات قاعدگی: از دیگر عوارض بلوغ می‏‎توان به بروز اختلالات قاعدگی اشاره کرد. خانم هایی که به تازگی قاعدگی در آنها شروع شده است، ممکن است بی نظمی و پریودهای سنگین داشته باشند. 

تعریق: با افزایش هورمون های جنسی و رویش مو در زیر بغل میزان تعریق افزایش می یابد. 

تغییرات خلقی: انسان ها در دوران بلوغ به مواردی فکر می کنند که هرگز تجربه فکر کردن به آنها را نداشته اند. در طی دوران بلوغ افراد ممکن است بسیار حساس و یا نگران باشند. گاهی کاهش اعتماد به نفس، افسردگی و تغیرات رفتاری در ارتباط با خانواده و دوستان که از عوارض بلوغ می باشد در افرادی که در حال سپری کردن این دوران می باشند، دیده می شود. در هنگام بلوغ سوالات بسیاری راجع به مسائل جنسی برای افراد ایجاد می شود که بهتر است پاسخ این سوالات را دریافت کنند. 

انواع بلوغ

به صورت کلی افراد در بازه سنی 8 تا 14 سال ممکن است بلوغ را تجربه کنند. اما در صورتی که بلوغ در سنین پایین تر از 8 سال رخ دهد به آن بلوغ زودرس می گویند. همچنین اگر بلوغ بعد از 14 سالگی اتفاق بیافتد به آن بلوغ دیررس گفته می شود.

بلوغ زودرس:

اگر دخترها قبل از 8 سالگی و پسرها پیش از 9 سالگی به بلوغ برسند به آن بلوغ زودرس می گویند. در بلوغ زودرس میزان گنادوتروپین ها افزایش یافته، بنابراین میزان استروژن و تستسترون زیاد می شود که سبب بروز صفات ثانویه جنسی در دخترها و پسرها می گردد. اگرچه بلوغ زودرس در بسیاری از موارد بدون علت می باشد، اما عواملی مانند بیماری های ژنتیکی، علل محیطی و اختلال در عملکرد تخمدان ها، بیضه ها، اختلالات تیروئیدی، عفونت، تومورهای مغزی و استفاده از بعضی داروها می توانند سبب بلوغ زودرس شوند. از دیگر عوامل ایجاد کننده بلوغ زودرس افزایش وزن می باشد. 

علائم بلوغ زودرس در دخترها و پسرها:

از علائم بلوغ زودرس می توان به رشد پستان ها و پریود اولیه در دختران، رشد موهای زائد و اندام تناسلی در پسرها و دخترها اشاره کرد. همچنین بم شدن صدای پسرها و آکنه از دیگر علائم بلوغ زودرس می باشد. 

علل بلوغ زودرس:

عوامل مختلفی ممکن است از علل بلوغ زودرس باشند. تومورهای مغزی و ستون فقرات، نقایص مادرزادی مانند هیدروسفال، رادیوتراپی مغز و ستون فقرات، آسیب مغز و ستون فقرات و بیماری آلبرت (بیماری که استخوان ها، رنگ پوست و میزان هورمون ها را تحت تاتیر قرار می دهد) مثال هایی از علل بلوغ زودرس می باشند. همچنین هایپوتیروئیدیسم (تیروئید پرکار) نیز می تواند یکی دیگر از علل بلوغ زودرس باشد. 

عوامل خطر بلوغ زودرس: 

احتمال بلوغ زودرس در دخترها بیشتر از پسرها می باشد. افزایش وزن، استفاده از استروژن و تستسترون و همچنین رادیوتراپی از عوامل افزایش دهنده میزان بلوغ زودرس می باشند. 

 عوارض بلوغ رودرس: 

از عوارض بلوغ زودرس می توان به موارد زیر اشاره کرد:

-کوتاهی قد: افزایش پیش از موعد هورمون ها سبب کوتاهی قد می گردد که با درمان اولیه و استفاده از داروها قابل اصلاح است. 

-مشکلات عاطفی: به دلیل ایجاد تغییرات جسمی، افراد مبتلا به بلوغ زودرس اعتماد به نفس کمی دارند و میزان افسردگی در آنها افزایش می یابد.

پیشگیری از بلوغ زودرس:

داشتن رژیم غذائی سالم و اجتناب از مصرف داروهای حاوی استروژن و تستسترون می تواند میزان بلوغ زودرس را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. 

تشخیص بلوغ زودرس:

برای تشخیص بلوغ زودرس، بررسی تاریخچه خانوادگی، معاینه، آزمایش خون و رادیوگرافی از استخوان های دست و پا از مهمترین اقدامات تشخیصی می باشند.

همچنین از تست های تکمیلی که جهت تشخیص بلوغ زودرس انجام می گردند می‎توان به موارد زیر اشاره کرد:

 MRI-مغزی: جهت شناسائی آنومالی های مغزی از MRI مغزی استفاده می شود.

-آزمایش تیروئید: اگر فردی علائمی از قبیل احساس خستگی، حساسیت به سرما، یبوست، خشکی پوست و رنگ پریدگی داشته باشد انجام آزمایش تیروئید برای او تجویز می گردد.

درمان بلوغ زودرس:

درمان بلوغ زودرس شامل اقداماتی جهت افزایش قد، رشد و توقف موقت بلوغ می باشد. درمان بر اساس سن، ممکن است 

ماهها طول بکشد. همچنین درمان داروئی شامل تجویز آنالوگ های (داروهای هم خانواده) گونادوتروپین، یکی دیگر از روش های درمان بلوغ زودرس می باشد. 


سلامت زنان و مردان