روش های درمان ناباروری

امروزه ناباروری به مشکل رایجی تبدیل شده است که ممکن است هم زنان و هم مردان با آن روبه‌رو شوند. خوشبختانه با پیشرفت علم پزشکی روش‌های مختلفی برای درمان ناباروری در دسترس است و خیلی از زوجین توانسته‌اند به آرزوی خود برسند. اما در هر صورت درمان ناباروری کار ساده‌ای نیست و نیاز به زمان، صبر، و تلاش زیادی دارد. همچنین افراد باید از نظر مالی، جسمی و روحی آماده این مسیر باشند، چون ممکن است در ابتدا به نتیجه دلخواه نرسند و نیاز باشد چندین بار روش‌های مختلف را امتحان کنند.

درمان ناباروری را می‌توان بسته به علت اصلی ناباروری در زن یا مرد، به سه دسته کلی درمان دارویی، جراحی و روش‌های کمک باروری تقسیم‌بندی کرد. برخی از دلایل ناباروری با درمان دارویی یا جراحی، تصحیح و درمان نمی‌شوند و به درمان‌های پیشرفته‌تر کمک باروری نیاز خواهد شد. باید مد نظر داشته باشید که انتخاب روش کمک باروری مناسب، به علت و مدت زمان نابارور بودن، سن زوجین (هم خانم و هم آقا) و اولویت‌های شخصی هر فرد بستگی دارد. در ادامه این مطلب اطلاعات کاملی در مورد انواع روش درمان ناباروری در اختیار شما قرار خواهیم داد. 

انواع روش های درمان ناباروری

خوشبختانه امروزه با پیشرفت فناوری‌های پزشکی، راهکارهای متنوعی برای درمان ناباروری در دسترس است. این روش‌ها با توجه به نوع و شدت مشکل می‌توانند شامل راه‌حل‌های ساده‌تری مانند دارو درمانی یا روش‌های پیچیده‌تری مانند IUI و IVF باشند. در ادامه با انواع روش‌های درمان ناباروری و نحوه عملکرد آن‌ها آشنا خواهیم شد.

درمان دارویی

یکی از روش‌های مؤثر و رایج برای درمان ناباروری، استفاده از داروهای مختلف به منظور تحریک تخمک‌گذاری در زنان و یا بهبود کیفیت اسپرم در مردان است. درمان دارویی معمولاً به عنوان اولین گام در روند درمان ناباروری در نظر گرفته می‌شود و می‌تواند در بسیاری از موارد بدون نیاز به روش‌های پیشرفته‌تر مانند آی وی اف منجر به بارداری شود. درمان دارویی باید حتماً زیر نظر پزشک متخصص ناباروری یا زنان انجام شود. در نظر داشته باشید مدت زمان درمان و پاسخ به دارو در افراد مختلف متفاوت خواهد بود.

 از داروهای رایجی که برای درمان ناباروری مورد استفاده قرار می‌گیرند، می‎توان به موارد زیر اشاره کرد: 

• کلومیفن سیترات
• لتروزول
• گنادوتروپین‌ها. 

درمان جراحی

درمان جراحی ناباروری به مجموعه‌ای از عمل‌های جراحی گفته می‌شود که با هدف برطرف کردن مشکلات فیزیکی یا آناتومیکی در دستگاه تولیدمثل زن یا مرد انجام می‌شوند تا شانس بارداری افزایش پیدا کند. بسته به علت ناباروری، نوع جراحی متفاوت خواهد بود. در ادامه به چند نمونه از جراحی‌های رایج برای زنان و مردان برای درمان ناباروری اشاره خواهیم کرد:

لاپاراسکوپی 

برای برداشتن کیست تخمدان، درمان آندومتریوز، باز کردن لوله‌های رحمی بسته شده، یا برداشتن چسبندگی‌ها می‎توان از لاپاراسکوپی کمک گرفت.

هیستروسکوپی

در هیستروسکوپی با وارد کردن ابزاری از طریق دهانه رحم برای برداشتن پولیپ، فیبروم داخل رحم، یا اصلاح ناهنجاری‌های رحمی مثل سپتوم (دیواره داخل رحم) کمک گرفته می‌شود.

واریکوسلکتومی

جراحی اصلاح واریکوسل (گشاد شدن رگ‌های بیضه) که ممکن است روی کیفیت اسپرم تأثیر گذاشته باشد. 

بازیابی اسپرم

در مواردی که اسپرم در مایع منی وجود ندارد (آزواسپرمی)، از طریق جراحی مانند TESE یا PESA اسپرم مستقیماً از بیضه یا اپیدیدیم استخراج می‌گردد.

روش‌های کمک‌ باروری 

گروه متخصصی که درمان ناباروری با روش‌های کمک باروری را انجام ‌‌می‌دهند معمولاً شامل متخصص زنان، متخصص اورولوژی، جنین‌شناس، متخصص ژنتیک ‌پزشکی، متخصص پاتولوژی، تکنسین آزمایشگاه و ماما است که با کمک یکدیگر به باردار شدن زوج ‌‌‌هایی با مشکل ناباروری کمک می‌‌کنند. درمان‌‌‌های ART شامل استفاده از داروهای تحریک تخمدان برای تخمک گذاری بیش‌تر خانم، به دست آوردن اسپرم از طریق انزال طبیعی یا استخراج اسپرم از طریق جراحی و یا استفاده از اسپرم اهدایی، سپس انتقال اسپرم به دستگاه تناسلی خانم یا تزریق درون سیتوپلاسمی اسپرم برای انجام لقاح آزمایشگاهی در محیط آزمایشگاه می‌باشد. در ادامه به انواع متعددی از روش‌های کمک باروری که اکنون رایج هستند و مورد استفاده قرار می‌گیرند، اشاره می‎کنیم: 

تلقیح داخل رحمی اسپرم یا ای یو ای (IUI)

در این روش درمان ناباروری، نمونه اسپرم از مرد تهیه می‌شود، سپس اسپرم ها شسته شده و در زمان نزدیک به تخمک گذاری خانم، درون رحم تلقیح می‌شوند. روش IUI را می‌توان با استفاده از داروهای تحریک تخمدان برای تخمک گذاری و یا بدون آن‌ها انجام داد. ای یو ای بیش‌تر در مواردی از ناباروری پیشنهاد می‎گردد که اسپرم به دلایل مختلف، توانایی رسیدن به تخمک را ندارد.

لقاح آزمایشگاهی یا ای وی اف (IVF) 

IVF یکی از رایج‌ترین روش‌های کمک باروری است که شامل تحریک تخمدان برای تخمک گذاری، عمل تخمک‌کشی یا پانکچر، لقاح تخمک با اسپرم مرد در ظروف مخصوص آزمایشگاهی و سپس انتقال جنین به رحم دو تا پنج روز بعد از لقاح می باشد. این روش معمولا در موارد انسداد لوله‌های رحمی در خانم یا کاهش تعداد یا تحرک اسپرم در آقا، مورد استفاده قرار می‌گیرد. درصد موفقیت IVF با توجه به مواردی مانند سن فرد، نوع مشکل ناباروری و سبک زندگی، متفاوت خواهد بود.

میکرواینجکشن یا تزریق درون‌ سیتوپلاسمی اسپرم (ICSI) 

میکرواینجکشن یکی از مهم‌ترین روش‌های کمک باروری می باشد. مراحل میکرواینجکشن همانند مراحل ای وی اف است و تنها در یک مرحله با هم تفاوت دارند. در میکرواینجکشن  نیز مراحل تجویز دارو برای تحریک تخمدان و پانکچر همانند ای وی اف انجام می‌گیرد، سپس تخمک گرفته شده در محیط آزمایشگاه توسط یک پیپت مخصوص ثابت نگه داشته می‌شود و بعد از آن نمونه اسپرم به دست آمده از مرد با یک سوزن نازک و توخالی به درون سیتوپلاسم تخمک تزریق می‌گردد. پس از اتمام این مراحل و در صورت لقاح موفقیت ‎آمیز و تشکیل جنین، انتقال جنین به درون رحم انجام می‌گیرد.

تخمک، جنین و یا اسپرم اهدایی 

در صورت وجود مشکلات جدی در تخمک زن و یا اسپرم مرد، می توان از روش تخمک اهدایی، اسپرم و یا جنین اهدایی استفاده کرد.

رحم اجاره‌ای (رحم جایگزین)

در صورتی که به دلایل مختلفی امکان لانه گزینی و یا رشد جنین، درون رحم زن وجود نداشته باشد، از روش رحم اجاره ای که یکی دیگر از روش های درمان ناباروری می باشد، استفاده می‌گردد. در این روش جنین تشکیل شده توسط روش های لقاح آزمایشگاهی مانند ای وی اف، درون رحم فرد دیگری غیر از مادر ژنتیکی جنین رشد کرده و فردی که صاحب رحم جایگزین می‌باشد موظف در طی مدت بارداری، تمام مراقبت های لازم را انجام داده و پس از اتمام بارداری، نوزاد را به پدر و مادر ژنتیکی خود تحویل دهد.

عوارض روش های کمک باروری

با اینکه روش‌های کمک باروری بسیار موثر هستند، اما می‌توانند مانند هر درمان پزشکی دیگری عوارضی هم به ‌همراه داشته باشند. در ادامه، عوارض این روش‌ها را به‌صورت کامل بررسی خواهیم کرد:

عوارض داروهای تحریک تخمک‌گذاری

برای افزایش احتمال بارداری، معمولاً داروهایی جهت تحریک تخمک گذاری تجویز می‌شود. این داروها ممکن است عوارض زیر را داشته باشند:

• سندرم تحریک بیش از حد تخمدان
• تغییرات خلق‌وخو 
• سردرد، تهوع، گرگرفتگی، حساسیت سینه‌ها.

احتمال چندقلوزایی

داروهای باروری می‌توانند باعث رشد بیش از یک فولیکول شوند و در نتیجه احتمال بارداری دوقلو یا چندقلو بیش‎تر می‌شود.

• عوارض ناشی از روش‌های تهاجمی (بسیار نادر) 
• عفونت یا خونریزی (در اثر برداشت تخمک با سوزن از طریق واژن، خطر عفونت یا خون‎ریزی وجود دارد)
• آسیب به اندام‌های اطراف. (مثلاً مثانه یا روده)

سازگاری با شرایط درمان ناباروری

کنار آمدن با ناباروری برای بسیار از زوجین می‌تواند به شدت دشوار باشد. دلیل ناباروری گاهی نامعلوم است و فرد نمی‌تواند پیش‌بینی کند که این وضعیت چه مدت ادامه خواهد داشت و نتیجه‌ی آن چه خواهد بود و در نتیجه زوجین تحت فشار روحی و عاطفی زیادی هستند. راهکار‌‌های زیر به زوج‌ها کمک می‌کند تا با شرایط، راحت‌تر کنار بیایند: 

داشتن آمادگی برای هر نتیجه‌‎ای

 نامعلوم بودن نتیجه‌ی روش های ناباروری، استرس‌زا و درمان‌‌‌های آن سخت و پرهزینه است. زوجین باید از پزشک بخواهند که تمام مراحل روش درمانی و هرگونه نتیجه احتمالی را شرح دهد تا بتوانند خودشان را برای هر مرحله و هر اتفاقی آماده کنند.

تعیین محدودیت های مالی و عاطفی

 زوج ها باید از قبل تصمیم بگیرد که انجام کدام یک از روش های کمک باروری و چه تعدادی از آن ها، چه از نظر مالی و چه عاطفی برای آن ها مقدور می‌باشد. درمان‌‌‌ های ناباروری پرهزینه هستند و اغلب تحت پوشش بیمه نمی باشند و یک بارداری موفق اغلب وابسته به تلاش‌‌‌های مکرر و تکرار روش‌ها است.

در نظر گرفتن سایر گزینه ‌های درمان ناباروری

 در نظر داشتن گزینه‌‌‌های جایگزین درمان مانند بر عهده گرفتن سرپرستی یک کودک، استفاده از اسپرم، تخمک یا جنین اهدایی، رحم اجاره‌ای یا حتی پذیرش نداشتن فرزند، هم‌زمان با بررسی گزینه‌‌‌‌های درمان ناباروری ضروری است. این شیوه به کاهش اضطراب و احساس ناامیدی (در صورت رخ ندادن بارداری) هنگام درمان کمک می‌کند.

داشتن پشتیبانی روحی

همراه بودن با گروه های حمایت کننده یا مراکز مشاوره، قبل و بعد از فرآیند درمان، برای کمک به تحمل فرآیند و یا درمیان گذاشتن احساس اندوه در صورت شکست درمان، بسیار مهم و تأثیرگذار است و به پذیرش واقعیت بسیار کمک می‌کند. 

کنترل فشار های روحی هنگام انجام درمان ناباروری

اقدامات زیر برای کنترل فشار های روحی طی انجام روش های درمان ناباروری، توصیه می‌گردد: 

• بروز دادن احساسات و کمک خواستن از دیگران به جای مهار خشم یا احساس گناه؛
• در ارتباط بودن با کسانی که دوستشان دارید: صحبت کردن با همسر، خانواده و دوستان می‌تواند مفید باشد. بهترین حامیان شما افرادی هستند که دوستشان دارید و با آن ها احساس نزدیکی می کنید.
• کاهش استرس: تعدادی از مطالعات نشان ‌‌‌‌می‌دهند زوج‌‌‌هایی که تجربه‌ی فشار‌‌های روانی را حین درمان داشته‌اند، شاهد نتایج ضعیف‌تری در درمان ناباروری بوده اند. باید راهی بیابید تا قبل از باردارشدن، از استرس خود بکاهید.
• ورزش کردن و داشتن رژیم غذایی سالم: انجام روزانه‌ ورزش به صورت متعادل و رعایت رژیم غذایی سالم می‌تواند نگرش فرد را ارتقا ببخشد و فرد را علی‌رغم داشتن مشکلات ناباروری، پایبند زندگی‌اش نگه دارد.

کنترل فشار‌های روحی بعد از مشخص شدن نتیجه‌ درمان ناباروری

نتیجه‌ درمان‌‌‌های باروری هرچه باشد، ممکن است فرد را با چالش‌‌‌ های روحی روانی زیادی روبه‌رو کند. حتی اگر درمان ناباروری موفقیت‌آمیز باشد، داشتن‌ استرس و ترس از شکست طی درمان رایج است. اگر فرد سابقه‌ افسردگی یا اضطراب شدید داشته باشد، چند ماه بعد از تولد فرزندش نیز ممکن است دوباره افسردگی را تجربه کند.

همچنین یک بارداری موفق در صورتی که منجر به تولد چند نوزاد (چندقلوزایی) ‌شود، پیچیدگی‌‌‌های پزشکی جدید و فشارهای روحی قابل توجهی را هم در دوران بارداری و هم بعد از زایمان به همراه دارد. در نتیجه درصورت غیرقابل تحمل بودن فشار های روحی و عاطفی حاصل از هر نتیجه‌ای، هر کدام از زوجین باید کمک‌‌‌های حرفه‌ای درخواست کنند و تحت نظر بهترین دکتر درمان ناباروری باشند. 

و در پایان...

ناباروری پایان راه نیست. امروزه روش‌های متنوعی مانند داروهای تحریک تخمک‌گذاری، تلقیح داخل رحمی (IUI)، لقاح آزمایشگاهی (IVF) و حتی استفاده از روش‌های کمک‌باروری پیشرفته، به زوج‌ها کمک می‌کند تا رؤیای فرزند داشتن را محقق کنند. مهم‌تر از هر چیز، امید و همراهی در مسیر درمان ناباروری است؛ زیرا علم پیشرفت کرده و شما تنها نیستید.