آیا کمبود ویتامین D بر بارداری تاثیر دارد؟

کمبود ویتامین دی یکی از مشکلات شایع بهداشت جهانی است و بیش از یک میلیارد نفر در سراسر دنیا با کمبود ویتامین دی مواجه هستند. زنان به ویژه در دوران بارداری بیشتر در معرض خطر کمبود ویتامین D قرار دارند. شیوع کمبود ویتامین دی در زنان باردار تا 50 درصد تخمین زده می شود.
کمبود ویتامین دی در دوران بارداری با عوارض متعددی همراه است که سقط جنین، زایمان زودرس، دیابت بارداری، مسمومیت بارداری و کوچک بودن جنین نسبت به سن بارداری از جمله این عوارض هستند. البته عوارض نام برده در مطالعات متعدد علمی متناقض می باشند. علت این تناقض موجود در یافته ها می تواند تفاوت در قومیت، موقعیت جغرافیایی، سن بارداری و میزان و مدت مصرف مکمل ویتامین D باشد. 

عوارض کمبود ویتامین دی در مادر و نوزاد:

از جمله عوارض کمبود ویتامین دی در مادر و نوزاد می توان به موارد زیر اشاره کرد:
•    ایجاد مسمومیت بارداری:
شواهد متناقضی در زمینه ارتباط بین مسمومیت بارداری و کمبود ویتامین D در بارداری موجود است، اگرچه برخی مطالعات بیانگر آن است که مسمومیت بارداری در زنانی که کمبود ویتامین دی دارند بیشتر از زنانی است که میزان ویتامین D در آن ها طبیعی است. 

همچنین اگر میزان ویتامین دی در سه ماه اول بارداری بسیار اندک (کمتر از 5.37 نانومول بر لیتر) باشد، خطر پره اکلامپسی و تولد نوزاد مبتلا به کمبود ویتامین D تا دو برابر افزایش می یابد. هر چند مطالعات انجام شده در کشور کانادا نشان دهنده ارتباط ضعیفی میان کاهش ویتامین D و اختلالات فشار خون در بارداری است. زایمان زودرس و سقط جنین نیز از دیگر عوارض جنینی هستند که ممکن است در موارد کمبود ویتامین D مادران در دوران بارداری ایجاد گردند. 
•    کم بودن وزن نوزاد در هنگام تولد: 
میزان ویتامین D با وزن نوزاد در هنگام تولد ارتباط مستقیمی دارد. کمبود ویتامین D در اواخر بارداری با کاهش رشد استخوانی جنین و کوچک بودن جنین نسبت به سن بارداری همراه است. کمبود ویتامین D همچنین با عارضه عدم تحمل گلوکز و بیماری دیابت همراه است. البته ارتباط میان کمبود ویتامین D و دیابت بارداری هنوز مشخص نشده و همچنان بحث برانگیز است. کمبود ویتامین D به دلیل تاثیر بر میزان ترشح هورمون انسولین و حساسیت انسولین، خطر ابتلا به دیابت نوع دو را افزایش می دهد. 
•    ایجاد تشنج های هیپوکلسمی نوزادان:
شایع ترین علت ایجاد تشنج در نوزادان، کمبود ویتامین دی است، زیرا ویتامین D تاثیر بسزایی در ایجاد تعادل کلسیم دارد، در نتیجه کمبود آن می تواند منجر به هیپوکلسمی (کاهش کلسیم) در نوزادان گردد. هیپوکلسمی در نوزادان، غیر معمول نبوده و یک مشکل بالقوه جدی می باشد که می تواند منجر به ایجاد تتانی (تشنج همراه با انقباض عضلانی) گردد. میزان تشنج در نوزادانی که مادران آنها کمبود ویتامین دی دارند، بیشتر از نوزادانی است که سطح ویتامین D در آن ها طبیعی است.
•    اختلال در رشد استخوانی جنین:
کمبود ویتامین D با در اختلال رشد استخوان جنین نیز همراه است. کمبود ویتامین دی بر تراکم استخوان پس از تولد تاثیر می گذارد. همچنین در این موارد، خطر پوکی استخوان در مراحل بعدی زندگی افزایش می یابد. 
•    اختلال در رشد ریه های جنین و ایجاد اختلالات ایمنی:
کمبود ویتامین D در بارداری با خس خس سینه و آسم نوزاد مرتبط است. کاهش غلظت 25 هیدروکسی ویتامین دی (25(OH)D) موجود در خون بند ناف، سبب ایجاد برونشیولیت تنفسی (التهاب مجاری کوچک ریوی) و یا عفونت تنفسی می شود. کمبود ویتامین دی همچنین با بیماری آسم در کودکان مرتبط است. از سوی دیگر بر اساس مکانیسم های قابل قبولی، میان کمبود ویتامین D و رشد سیستم ایمنی جنین نیز ارتباط وجود دارد. 
•    سایر عوارض کمبود ویتامین D در بارداری:
کمبود ویتامین D (کمتر از 5.37 نانومول بر لیتر)، خطر سزارین را تا چهار برابر افزایش می دهد. کمبود ویتامین D همچنین باعث افزایش خطر عفونت واژینوز باکتریال، زایمان زودرس و سقط جنین می گردد. 

کمبود ویتامین D چگونه در مادر و نوزاد سبب بروز عوارض می گردد؟ 

ویتامین D و متابولیت فعال آن یعنی 25/1 دی هیدروکسی ویتامین دی (1,25 (OH)2D) در متابولیسم استخوان و تعادل کلسیم نقش دارند. بدون 25/1 دی هیدروکسی ویتامین دی، کلیسم و فسفات به میزان کافی از روده جذب نمی شود و همین امر ممکن است سبب ایجاد هایپرپاراتیروئیدیسم ثانویه (پرکاری غدد پاراتیروئید)، راشیتیسم در کودکان و استئومالاسی (نرمی استخوان) در بزرگسالان گردد.
کمبود ویتامین دی در نوزادان معمولا چند ماه پس از تولد ایجاد می شود، حال آنکه نوزادان در معرض خطر هیپوکلسمی (کاهش کلسیم) همراه با تتانی (تشنج همراه با انقباض عضلانی) هستند. در صورت کمبود ویتامین D مادر در بارداری، سطح کلسیم در رحم مادر طبیعی است. با این حال پس از زایمان به دلیل قطع دریافت کلیسم نوزاد از مادر ممکن است جنین دچار هیپوکلسمی شود. جنین در حال رشد تقریبا روزانه به 30 گرم کلسیم نیاز دارد، بنابراین روده مادر در دوران بارداری سازگار شده و می تواند با افزایش میزان انتقال کلسیم برکمبود ویتامین دی غلبه نماید.
کمبود ویتامین D در شمال اروپا و به ویژه در زنان رنگین پوست بیشتر شایع است. به طور کلی، کاهش غلظت ویتامین D در افراد چاق مشاهده می شود. در صورت وجود چاقی و اضافه وزن در دوران بارداری، میزان ویتامین D هم در زنان باردار و هم در نوزادان آنها کمتر است.

مصرف مکمل ویتامین D در بارداری:

به دلیل شیوع بالای کمبود ویتامین دی در دوران بارداری، مطابق با دستورالعمل کشوری به مادران باردار توصیه می شود که از ابتدای بارداری روزانه 1000 واحد ویتامین D مصرف کنند. این مقدار ویتامین می تواند به صورت مجزا و یا از پایان هفته شانزدهم بارداری در قالب مولتی ویتامین دوران بارداری مورد استفاده قرار گیرد اما حتما قبل از مصرف مکمل، باید آزمایش مربوطه را انجام داد که مقدار ویتامین D با میزان نرمال ویتامین D در بارداری چک شود و با توجه به نیاز بدن، این مکمل مصرف شود. 

آیا مصرف هر چه بیشتر ویتامین D در بارداری مفید است؟

در جواب این سوال باید گفت خیر. در بارداری جذب کلسیم از روده افزایش می یابد، بنابراین در صورت ایجاد هایپرکلسمی یا هایپرکلسیوری (افزایش کلسیم ادرار)، مسمومیت ویتامین D بروز می نماید. همچنین در صورت هایپرتیروئیسم، کمبود ویتامین D نیز باید مورد ارزیابی قرار گیرد.