×
ناباروری مردان به دلیل بیماری‌ های خاص

بیماری های مختلف و تاثیر آن ها بر ناباروری مردان


مشکلات مربوط به ناباروری، با توجه به سبک زندگی امروزی بسیار رایج شده است به طوری که حدود 20 درصد زوج های ایرانی، درگیر مشکل ناباروری می باشند. یکی از علل ناباروری مربوط به مشکلات موجود در مردان می باشد. عوامل مختلفی باعث ناباروری مردان می گردند مانند انواع بیماری ها. در ادامه به بررسی شایع ترین بیماری هایی که از علل ناباروری مردان می باشند، می پردازیم.


دیابت و ناباروری مردان:

امروزه افزایش تعداد مردان مبتلا به دیابت در سنین باروری، یکی از نگرانی های جامعه جهانی در رابطه با ناباروری مردان می باشد. در واقع یکی از عوارض دیابت در مردان، ایجاد مشکل ناباروری می باشد. تاثیر دیابت بر اسپرم، آسیب ساختار DNA می باشد و تغییرات حاصل از آسیب DNA می تواند یکی از علل ناباروری مردان باشد. همچنین از دیگر موارد تاثیر دیابت بر اسپرم مردان، کاهش کیفیت جنین، افزایش احتمال سقط جنین و بروز بعضی از بیماری های جدی دوران کودکی از جمله سرطان در دوران کودکی می باشد. بعضی از عوارض دیابت که ممکن است منجر به ناباروری مردان گردد شامل موارد زیر می باشد:

اختلال نعوظ:

اختلال نعوظ یکی از شایع ترین عوارض دیابت در مردان است. از آنجایی که دیابت سبب آسیب به عروق خونی می شود، می تواند گردش خون را کاهش دهد و در نتیجه عامل اختلال نعوظ در مردان دیابتی باشد. علاوه بر دیابت عوامل دیگری همچون افزایش کلسترول، مصرف الکل و سیگار نیز می تواند سبب ایجاد اختلال نعوظ در مردان گردد. البته امروزه با وجود پیشرفت های چشمگیر در حوزه پزشکی، روش های متعددی جهت درمان اختلال نعوظ در مردان دیابتی وجود دارد.

انزال دیررس مردان:

دیابت سبب آسیب عصبی آلت تناسلی شده، برروی قدرت انزال تاثیر می گذارد و می تواند عامل ایجاد کننده انزال دیررس مردان باشد. گاهی علل روانی نیز می توانند باعث انزال دیررس مردان شوند. اگر انزال دیررس مردان در اثر مشکلات روانی باشد، درمان شامل مشاوره و روان درمانی است. درمان در افرادی که به علت انزال دیررس ناشی از دیابت، نابارور هستند اغلب شامل استفاده از انواع روش های کمک باروری (ART) از قبیل IVF می باشد.

انزال رتروگراد (انزال پس گرد):

یکی دیگر از عوارض دیابت در مردان، انزال رتروگراد است. اختلال عصبی ناحیه تناسلی در مردان دیابتی سبب می شود که مردان نتوانند عضلات مثانه را کنترل نمایند، بنابراین مایع منی به جای آنکه از آلت تناسلی خارج شود به مثانه منتقل می شود. افرادی که انزال رتروگراد دارند، جهت باروری باید از روش های کمک باروری از جملهIVF  استفاده کنند.

کاهش کیفیت اسپرم:

تحقیقات نشان داده اند که دیابت کیفیت اسپرم را نیز کاهش می دهد که خود از دیگر علل ناباروری مردان باشد. در موارد کاهش کیفیت اسپرم، از تکنیک های کمک باروری جهت درمان ناباروری مردان استفاده می گردد. 

هیپوگنادیسم (کم کاری غدد جنسی):

بر اساس تحقیقات انجام گرفته از هر 4 مرد مبتلا به دیابت نوع دو، 1 نفر دچار هیپوگنادیسم بوده و میزان هورمون تستوسترون در آنها کاهش می یابد. کاهش تستوسترون می تواند سبب کاهش تعداد اسپرم، ایجاد اختلال نعوظ و کاهش میل جنسی گردد. استفاده از داروهای حاوی تستوسترون می تواند هیپوگنادیسم را اصلاح نماید.


چاقی و ناباروری در مردان:

یکی از عوامل تأثیرگذار در زندگی افراد با توجه به سبک زندگی جدید، چاقی و اضافه وزن می باشد. ارتباط بین چاقی و ناباروری همواره از موارد مورد بحث و چالش برانگیز بوده است. داشتن BMI (شاخص توده بدنی) بیشتر از 30، می تواند عامل چاقی و ناباروری مردان گردد. چاقی محور هیپوتالاوس-هیپوفیز- گنادوتروپین ها را تحت تاثیر قرار می دهد و در نتیجه می تواند سبب کاهش گنادوتروپین ها (هورمون FSH و LH هیپوفیز)، افزایش استروژن و هیپوگنادیسم (کم کاری غدد جنسی و کاهش هورمون های جنسی) گردد. سپس بافت چربی موادی مانند لپتین و آدیپوکینز ها را ترشح می نماید که باعث تنظیم تولید تستوتسترون و التهاب می شود. افزایش سیستم التهابی عامل ازدیاد اکسیژن غیر فعال و در نتیجه شکسته شدن DNA اسپرم می شود. به دلیل موارد فوق، دمای بیضه ها بالا می رود. بنابراین چاقی می تواند بر روی میزان هورمون ها، خصوصیات کلی اسپرم ها از جمله تعداد اسپرم ها و میزان باروری مردان تاثیر داشته باشد.


سرطان پروستات و ناباروری:

علیرغم تمام تلاش های جراحان، امکان باروری و رابطه جنسی در مردانی که سرطان پروستات دارند و پروستات آنها درآورده شده است (پروستاتکتومی) تقریبا ناممکن است. در طی عمل جراحی پروستات، پروستات به همراه کیسه منی اطراف آن حذف می شود. در نتیجه از آنجایی که پروستات وظیفه تولید مایع منی را بر عهده دارد تا اسپرم را در هنگام انزال به آلت تناسلی منتقل نماید، پس از عمل جراحی پروستات، انجام انزال ناممکن است، بنابراین اسپرم نمی تواند وارد تخمک شود و به همین علت جراحی پروستات یکی از علل ناباروری مردان می باشد. بهترین راه درمان برای مردانی که عمل جراحی پروستات انجام داده اند، فریز اسپرم می باشد. در طی فرآیند فریز اسپرم، اسپرم های سالم از مایع منی جدا شده سپس در نیتروژن مایع قرار می گیرد. در صورت تمایل به بارداری اسپرم ها از حالت فریز خارج می شوند که فقط 50 درصد از اسپرم ها قابل استفاد می باشند. یکی دیگر از راه های ایجاد باروری در مردانی که به دلیل سرطان پروستات عمل جراحی کرده اند، تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم می باشد (ICSI). اگرچه روش های کمک باروری احتمال باروری را افزایش می دهند اما میزان موفقیت دو روش فوق، نسبت به سایر روش ها در افرادی که سرطان پروستات دارند بیشتر است.


شیمی درمانی:

داروهای شیمی درمانی می توانند بر روی باروری مردان موثر باشد، بنابراین اگر فردی در حال انجام شیمی درمانی است و تصمیم به پدر شدن دارد باید با پزشک خود جهت انجام فریز اسپرم مشورت کند. اگرچه همه داروهای شیمی درمانی سبب ناباروری نمی شود، اما از طریق کاهش میزان تولید اسپرم و تاثیر برروی توانایی اسپرم در بارور کردن تخمک، می توانند از عوامل ایجاد ناباروری مردان باشند. ناباروری حاصل از شیمی درمانی براساس نوع داروی شیمی درمانی، دوز دارویی و سن بیمار می تواند موقتی یا دائمی باشد. هرچند که داروهای شیمی درمانی با دوز بالا می توانند عامل ناباروری دائمی باشند. برخی از داروهای شیمی درمانی برروی اعصاب ناحیه تناسلی تاثیر گذاشته و می توانند انزال را در مردان دچار مشکل نمایند. این عارضه موقتی است و با پایان دوره درمان، انزال امکان پذیر خواهد بود. افرادی که دوره درمان شیمی درمانی در آنها تمام شده است می توانند انزال و ارگاسم داشته باشند. معمولا انجام شیمی درمانی در مردان تاثیر دائمی بر روی رابطه جنسی و لذت جنسی مردان ندارد. نکته شایان ذکر این است که مردان تحت درمان با داروهای شیمی درمانی باید از روش های پیشگیری از بارداری استفاده نمایند زیرا بارداری در طی شیمی درمانی می تواند بر روی رشد جنین موثر باشد. مردان تحت درمان شیمی درمانی اگر تصمیم دارند در آینده بچه دار شوند باید پیش از شروع درمان فریز اسپرم انجام دهند تا پس از اتمام دوره درمان از اسپرم فریز شده استفاده کنند. پیش از فریز اسپرم آزمایشاتی از قبیل HIV و هپاتیت انجام می شود. پس ازانجام شیمی درمانی اگر این افراد تمایل به بارداری داشته باشند، اسپرم آنها از حالت فریز خارج می گردد و پس از لقاح با تخمک و تشکیل جنین، در رحم همسر شان قرار داده می شود. استفاده از آنتی اکسیدان ها مانند ویتامین C و فریز بخشی از بافت بیضه پیش از بارداری می تواند توانایی باروری را پس از شیمی درمانی حفظ نماید. اگر مردی پس از انجام شیمی درمانی نابارور شد ممکن است این ناباروری موقتی یا دائمی باشد. بازگشت باروری می تواند ماه ها و گاهی چندین سال طول بکشد. پس از اتمام شیمی درمانی پزشک چندین بار آزمایش اسپرم درخواست می کند تا ویژگی های اسپرم و میزان باروری را مشخص نماید.


بیماری اتوایمیون (بیماری خود ایمنی):

بیماری اتوایمیون یکی دیگر از علل ناباروری مردان می باشد. بیماری های اتوایمیون از قبیل دیابت، لوپوس اریتماتوز، بیماری گریوز (پرکاری تیروئید خود ایمنی) و بیماری مولتیپل اسکلروزیس (MS)، میزان باروری را کاهش می دهند. در بسیاری از موارد ناباروری توجیه نشده، بیماری اتوایمیون (خود ایمنی) سبب ایجاد واکنش های التهابی آنتی بادی برعلیه هورمون ها و فاکتورهای انعقادی می گردد و همچنین میزان تستوسترون کاهش می یابد. در بیماری های اتوایمیون کیفیت اسپرم کاهش می یابد به همین علت این بیماری ها می توانند عامل ناباروری مردان باشند. به طور کلی میزان ناباروری در افرادی که به یک بیماری اتوایمیون مبتلا هستند افزایش می یابد.


بیماری فیبروز کیستیک: 

بیماری فیبروز کیستیک بیماری نادری است اما می تواند یکی از علل ناباروری مردان باشد. مجرای وازودفران در مردان مبتلا به فیبروز کیستیک، در دوره جنینی تحلیل می رود. بنابراین، مردان مبتلا به فیبروز کیستیک وقتی به دنیا می آیند فاقد مجرای وازودفران می باشند. معمولا تحلیل رفتگی مجرای وازودفران دو طرفه می باشد. مجاری وازودفران دو مجرای اتصال دهنده‎ی اپیدیدیم راست و چپ به مجرای انزال می باشند. مجرای وازودفران اسپرم ها را ذخیره کرده و منتقل می نماید و در زمان انزال اسپرم را به درون مجرای انزالی می ریزد. اگر مردی مجرای وازودفران نداشته باشد، اسپرم ها در درون بیضه ها گیر می کنند و در صورت عدم درمان، می تواند یکی از علل ناباروری مردان گردد. خبر خوش اینکه این بیماری بر روی طول عمر افراد اثری ندارد. مردان مبتلا به فیبروز کیستیک آزواسپرمی انسدادی (اسپرم صفر) دارند. نکته کلیدی بیماری فیبروز کیستیک آن است که فرد مبتلا امکان دارد تمام علائم حاد بیماری را نداشته باشد، در واقع می توان گفت مردانی که به بیماری فیبروز کیستیک مبتلا هستند ممکن است مشکلات تنفسی و دستگاه گوارش را نداشته باشند و در موارد کمی مجرای وازودفران در آنها از بین رفته باشد. جهت درمان ناباروری مردانی که بیماری فبیروزکیستیک دارند، نمونه اسپرم بیمار تحت عمل جراحی خارج می گردد تا از اسپرم بدست آمده برای انجام لقاح خارج رحمی (IVF) استفاده نمایند. اسپرم ها با کمک عمل جراحی بیوپسی بیضه از نوع MESA استخراج می شوند. همچنین می توان اسپرم های استخراج شده را مستقیما به داخل تخمک تزریق نمود. از آنجائی که بیماری فیبروز کیستیک یک بیماری ژنتیکی می باشد، همسران مردانی که به بیماری فیبروز کیستیک مبتلا هستند و تصمیم به بچه دار شدن دارند، باید جهت بررسی های ژنتیکی، مشاوره ژنتیک انجام دهند. 


ناباروری