×
تعیین جنسیت نوزاد

تعیین جنسیت جنین قبل از بارداری و پیش از تولد

آشنایی با نقش کروموزوم در تعیین جنسیت جنین:

پیش از آشنایی با روش های رایج و علمی تعیین جنسیت جنین، لازم است با کروموزوم های جنسی انسان که نقش تعیین کننده در جنسیت جنین دارند، آشنا گردید.

برای درک بهتر نقش کروموزوم در تعیین جنسیت، لازم است بدانید که به طور کلی دو نوع کروموزوم در موجودات زنده وجود دارد؛ کروموزوم های اتوزوم و کروموزوم های جنسی. انسان دارای 23 جفت کروموزوم می باشد. 22 جفت از کروموزوم ‌های انسانی، کروموزوم‌های اتوزوم نامیده می‌شوند و دو کروموزوم یک جفت، کاملاً مشابه هم هستند و دارای جایگاه‌ های ژنتیکی دقیقاً مشابه می باشند.

جفت  بیست و سوم، کروموزم جنسی می باشد که عملکرد متفاوتی دارد. کروموزوم‌ های جنسی وظیفه‌ تعیین جنسیت کودک را بر عهده دارند و به دو صورت کروموزوم X و کروموزوم Y نشان داده می‌شوند.

یک زن سالم (در جمعیت انسانی) در بیست و سومین جفت کروموزومی خود، دو کروموزوم X  دارد (یعنی دارای الگوی XX می باشد)، در حالی که یک مرد سالم، دارای یک کروموزوم X و یک کروموزوم Y است (یعنی دارای الگوی XY می باشد).

کروموزوم X به میزان قابل توجهی از کروموزوم Y بزرگ‌تر است و شامل چندین جایگاه ژنتیکی است که روی کروموزوم Y یافت نمی‌شود. کروموزوم جنسی که از اسپرم دریافت می‌شود جنسیت کودک را تعیین می‌کند زیرا هر سلول تخمک بالغ زن تنها شامل یک کروموزوم X است. اما از آنجایی که سلول های بدن مرد دارای هر دو کروموزوم X و Y هستند، هنگام جداشدن گامت‌ها نیمی از اسپرم‌ها حاوی کروموزوم X و نیمی دیگر حاوی کروموزوم Y خواهند بود. در صورتی‌ که اسپرمی که تخمک را بارور می‌کند حامل کروموزوم X باشد، فرزند الگوی XX را به ارث می‌برد و دختر خواهد شد. در صورتی که اسپرم لقاح‌یافته حامل کروموزوم Y باشد، فرزند پسر بوده و الگوی کروموزوم جنین پسر، XY  می باشد. در نتیجه دختر یا پسر شدن کودک شما در حالت طبیعی به نوع کروموزوم دریافتی از اسپرم مرد بستگی دارد.

در نتیجه جنسیت نوزاد به طور طبیعی در زمان لقاح تعیین می‌شود اما تکوین اندام‌های جنسی خارجی جنین تا حدود هفته‌ی نهم بارداری (هفت هفته بعد از لقاح) صورت نمی‌گیرد. در حال حاضر و با وجود پیشرفت های صورت گرفته، امکان تعیین جنسیت جنین هم پیش از انجام لقاح و بارداری و هم پیش از تولد وجود دارد.

در ادامه شما را با انواع روش های تعیین جنسیت جنین آشنا می کنیم.

 تعیین جنسیت قبل از بارداری:

انتخاب و تعیین جنسیت جنین این امکان را به شما می‌دهد تا خانواده‌ای متوازن (از نظر جنسیت افراد) داشته باشید و به فرزندان شما نیز این اجازه را می‌دهد تا احساس اضافی بودن نداشته باشند. امروزه از آنجایی که خیلی از والدین موفق به انتخاب جنسیت فرزندان خود می‌شوند، شاهد عشق و علاقه‌ی بیشتر، طرد شدن کمتر و کاهش جمعیت خانواده‌ ها هستیم زیرا خیلی از خانواده‌ها فقط به علت تلاش مداوم برای داشتن فرزند دختر یا پسر، فرزندان زیادی را به دنیا می‌آورند. البته در خیلی از موارد دلایل موجه‌تری برای انتخاب جنسیت فرزند وجود دارد؛ دلایلی مانند احتمال به ارث بردن یک ناهنجاری ژنتیکی وابسته به کروموزوم های جنسی.

برای تعیین جنسیت قبل از بارداری، روش‌هایی که علم در آن‌ها دخالت کمتری دارد و همچنین روش ‌های مبتنی بر تغذیه که گاهی در انتخاب جنسیت نوزاد موفق عمل می‌کنند، همیشه 100 درصد و قابل اطمینان نمی باشند.

مطمئن‌ترین روش برای تعیین جنسیت قبل از بارداری، استفاده از روش های کمک باروری(ART) است.

  • تشخیص ژنتیکی پیش از لانه‌گزینی (PGD): این روش برای کمک به زوجینی که ناقل بیماری ‌های ژنتیکی هستند، مناسب می باشد و هم‌زمان با روش لقاح آزمایشگاهی IVF به کار می‌رود. در این روش متخصصین یک سلول را از جنین در حال تقسیم جدا می‌کنند و جنسیت آن را تعیین می‌کنند و تنها جنین با جنسیت مطلوب وارد رحم مادر می‌شود. میزان موفقیت در تعیین جنسیت جنین در این روش بسیار بالا می باشد اما ممکن است بارداری در دفعات اول حاصل نشود و نیاز به تکرار روش باشد.
  • مرتب کردن اسپرم‌ ها: این تکنیک شامل جداسازی اسپرم حاوی کروموزوم Y از اسپرم حاوی کروموزوم X در آزمایشگاه و انتقال اسپرم با جنسیت مطلوب به داخل رحم زن از طریق روش تلقیح داخل رحمی اسپرم (IUI) یا بارورسازی تخمک در آزمایشگاه (IVF) می باشد.

با وجود موفق و اطمینان بخش بودن روش های کمک باروری، نباید فراموش کرد که این روش ها پرهزینه و گاهی بحث برانگیز هستند، در نتیجه قبل از تصمیم به استفاده از این روش ها، حتما با پزشک خود مشورت کنید.

تشخیص جنسیت جنین قبل از تولد:

روش های متعددی برای تعیین جنسیت جنین قبل از تولد وجود دارد که بعضی از آن ها تهاجمی و برخی دیگر، روش های غیر تهاجمی می باشند.

  • روش های تهاجمی تر:

نمونه برداری از پرزهای کوریونی (Chorionic villus sampling; CVS) و آمنیوسنتز (amniocentesis) دو روش تهاجمی هستند و معمولاً زمان تعیین جنسیت در این روش ها در هفته‌ی هشتم یا نهم بارداری می باشد. میزان سختی روش های CVS و آمنیوسنتز و خطر آسیب به جنین که ممکن است منجر به سقط یا ناهنجاری ‌های مادرزادی ‌شود؛ مخصوصاً زمانی که در اوایل بارداری انجام شوند، انجام این تست‌ها را در سه‌ ماهه‌ اول بارداری محدود می کنند. در آمریکا این دو تست بیشتر در هفته‌ی یازدهم و پانزدهم بارداری انجام می‌شوند.

در روش CVS، یک سوزن از طریق شکم و یا واژن وارد رحم مادر می شود، سپس قسمت کوچکی ار جفت جدا شده و سپس برای تعیین جنسیت جنین و یا ناهنجاری های کروموزومی، مورد بررسی قرار می گیرد.

در روش آمنیوسنتز نیز با کمک سوزنی که وارد شکم مادر می گردد، مقداری از مایع آمنیوتیک دور جنین برداشته شده و برای تعیین جنسیت یا وجود اختلالات ژنتیکی جنین، بررسی می شود.

  • روش های غیر تهاجمی:

کشف اخیری که نشان‌دهنده‌ی حضور DNA جنین در پلاسما و سرم خون مادر می‌باشد، روش‌های غیرتهاجمی جدیدی برای تشخیص‌های پیش از تولد معرفی کرده است. تشخیص‌های غیرتهاجمی نه تنها خطرات مرتبط با روش‌های تشخیصی تهاجمی پیش از تولد مانند آمنیوسنتز و CVS را رفع می‌کنند، بلکه اضطراب وارد شده به خانم باردار که ناشی از این روش‌ها می باشد را نیز از بین می‌برند.

یکی دیگر از مزایای استفاده از روش های غیر تهاجمی این است که به عنوان پیش‌آزمایش می‌توان از این روش ها استفاده کرد و فقط در صورت مشکوک شدن به وجود ناهنجاری ژنتیکی در جنین، از روش های تهاجمی تر برای اطمینان استفاده کرد. پیشرفت های صورت گرفته در روش های غیر تهاجمی برای تعیین جنسیت جنین با استفاده از پلاسما و سرم مادر، بر پایه‌ پیشرفت استخراج DNA از پلاسما و سرم مادر و معرفی واکنش زنجیره‌ای پلیمراز با اساس فلورسنت (real-time quantitative PCR) استوار است که حساس‌ترین روش شناسایی جنین نر با دقت 94 تا 100 درصد است.

اصلی ترین روش‌های غیر تهاجمی برای تعیین جنسیت جنین عبارتند از:

1.     تست غیر تهاجمی پیش از تولد یا آزمایش NIPT که به آن Cell-Free Fetal DNA Testing نیز می گویند، تستی است که در آن از طریق نمونه خونی که از مادر و طی یک رگ‎گیری ساده گرفته می‌شود، مقدار جزئی DNA جنینی که در خون مادر وجود دارد، مورد بررسی قرار می گیرد. زمان تعیین جنسیت در این روش از اوایل هفته هفتم بارداری می باشد و در صورتی که آزمایش NIPT در هفته‌ی هشتم به بعد بارداری انجام شود، تا 98 درصد موارد قابل اعتماد خواهد بود. در آزمایش NIPT، علاوه بر امکان تعیین جنسیت از روی کروموزوم، امکان بررسی ناهنجاری هایی از جمله تریزومی 21 (سندرم داون) ، تریزومی 18 (سندرم ادوارد) و تریزومی 13 (سندرم پاتو) نیز وجود دارد.

2.     اولتراسونوگرافی بارداری (Obstetric ultrasonography) که یا از طریق واژن یا از طریق شکم انجام می‌شود، علامت ساژیتال را به عنوان نشانه‌ی جنسیت جنین بررسی می‌کند. زمان تعیین جنسیت در این روش، بین روزهای 65 تا 69 بعد از لقاح می باشد که در 90 درصد موارد، نتیجه‌ی دقیقی می‌دهد و در صورتی که 70 روز بعد از لقاح انجام شود، در 100 درصد موارد نتیجه‌ی دقیقی ارائه می‌کند.​

آیا روش های غیر علمی تعیین جنسیت جنین، قابل استناد می باشند؟

باورهای قدیمی و عامیانه زیادی برای تعیین جنسیت با روش های خانگی وجود دارند مثل تعیین جنسیت با جوش شیرین یا تعیین جنسیت با نمک!

در روش تعیین جنسیت با جوش شیرین که بر اساس میزان PH ادرار و میزان اسیدیته آن می باشد، انتظار می رود که بعد از اضافه کردن جوش شیرین به ادرار خانم باردار در صورت جوشیدن و حباب دار شدن ادرار، جنین پسر می باشد!

اما واقعیت این است که عوامل بسیاری مانند نوع رژیم غذایی خانم باردار و یا وجود عفونت های ادراری بر میزان PH و اسیدی بودن ادرار تأثیرگذارند و حتی ممکن است اگر در طول یک روز چند بار آزمایش تعیین جنسیت با جوش شیرین را انجام دهید، هر بار شاهد نتیجه ای متفاوت باشید.

این مورد برای روش تعیین جنسیت با نمک نیز صادق است و می توان گفت هیچ یک از این روش ها اساس علمی ندارند و قابل استناد نمی باشند.​