شانکروئید چیست

به علت نادر بودن عفونت «شانکروئید» بسیاری از مردم اطلاعی درباره‌ی آن ندارند. شانکروئید یک نوع باکتری است که از طریق تماس جنسی منتقل شده و باعث زخم‌هایی در اندام تناسلی می‌شود. این بیماری در مردان شایع‌تر است. به نظر می‌رسد تعداد موارد ابتلا به آن در سراسر جهان رو به کاهش باشد. بااین‌حال، زندگی یا سفر به مناطقی که این بیماری در آن‌ها شایع‌تر است، می‌تواند احتمال ابتلا به شانکروئید را افزایش دهد. 
در ادامه این متن به توضیحات کامل پیرامون این عفونت و راه‌های درمان آن خواهیم پرداخت. 

علت شانکروئید

شانکر یا شانکروئید نوعی عفونت مقاربتی بسیار مسری است. این بیماری زمانی ایجاد می‌شود که باکتری هموفیلوس دوکرئی (Haemophillus ducreyi) وارد بدن شده و آن را آلوده کند. 

روش های انتقال شانکروئید

این عفونت معمولاً از طریق رابطه جنسی منتقل می‌شود، اما تماس با مایع عفونی خارج‌شده از زخم نیز می‌تواند بیماری را به فرد دیگری منتقل کند. متخصصان معتقدند این باکتری هنگام فعالیت جنسی، از طریق خراش‌ها و پارگی‌های بسیار کوچک پوست وارد بدن می‌شود؛ زیرا معمولاً نمی‌تواند پوست کاملاً سالم و بدون خراش را آلوده کند.

علائم شانکروئید

فاصله زمانی بین تماس با باکتری هموفیلوس و ظاهرشدن علائم معمولاً حدود ۳ تا ۷ روز است. اولین علامت، ایجاد یک برجستگی کوچک، برآمده و دردناک در ناحیه تناسلی است. این برجستگی از چرک پر شده و در نهایت پاره می‌شود و یک زخم باز به‌جا می‌گذارد که به آن اولسر یا زخم شانکر نیز گفته می‌شود. این زخم معمولاً ۱ تا ۲ سانتی‌متر قطر دارد، لبه‌های آن نرم و نامنظم است و با لمس به‌راحتی خون‌ریزی می‌کند. زخم ممکن است بسیار دردناک باشد یا گاهی اصلاً مورد توجه قرار نگیرد. ایجاد بیش از یک زخم نیز شایع است. علائم دیگر شانکروئید ممکن است شامل موارد زیر باشد:

خون‌ریزی
قرمز، بنفش، قهوه‌ای یا سیاه و براق‌شدن پوست روی زخم‌ها
بزرگ‌شدن غدد لنفاوی کشاله ران
خروج چرک و ترشحات عفونی
درد هنگام ادرار کردن
درد هنگام رابطه جنسی
گسترش زخم‌ها یا به‌هم‌پیوستن چند زخم و ایجاد ناحیه‌ای بزرگ‌تر.

شانکروئید چه ظاهری دارد؟

اندازه زخم‌های شانکروئید متفاوت است و معمولاً از ۳ تا ۵ میلی‌متر متغیر است. در مردان، زخم‌ها معمولاً در نواحی زیر ظاهر می‌شوند:

زیر لبه برجسته انتهای سر آلت
پوست ختنه‌گاه
سر آلت تناسلی
دهانه مجرای ادرار
تنه آلت تناسلی
کیسه بیضه.

در زنان، زخم‌های شانکروئید معمولاً در نواحی زیر دیده می‌شوند:

ناحیه بین مقعد و واژن یا پرینه
بخش داخلی ران‌ها
لب‌های داخلی واژن
لب‌های خارجی واژن. 

راه های تشخیص شانکروئید

تشخیص شانکروئید برای پزشکان می‌تواند دشوار باشد. چون گاهی این بیماری همراه با سایر مشکلات، در گروهی با عنوان بیماری‌های زخم تناسلی قرار می‌گیرد. برای شناسایی باکتری نیز به آزمایش تخصصی است که DNA باکتری را تشخیص می‌دهد.  به‌دلیل محدودیت‌های تشخیصی، پزشک ابتدا بیماری‌های دیگری با علائم مشابه را رد می‌کند، از جمله:

• سیفلیس
• ویروس هرپس سیمپلکس یا تبخال تناسلی  (HSV)
• لنفوگرانولوم ونروم  (LGV)

احتمال تشخیص شانکروئید بیش‎تر است اگر فرد:

یک یا چند زخم دردناک در ناحیه تناسلی داشته باشد
دچار تورم و درد غدد لنفاوی کشاله ران شده باشد
نتیجه آزمایش تبخال منفی باشد.

درمان شانکروئید چیست

حتما برای شما این سوال مطرح خواهد شد که درمان شاکروئید چیست. شانکروئید با آنتی‌بیوتیک قابل درمان است. پزشک ممکن است یکی از داروهای زیر را تجویز کند:

• آزیترومایسین
• سفتریاکسون
• سیپروفلوکساسین
• اریترومایسین

همچنین ممکن است برای تخلیه غدد لنفاوی متورم، آسپیراسیون درمانی با سوزن ظریف توصیه شود.

آیا شانکروئید خودبه‌خود برطرف می‌شود؟

بله، شانکروئید ممکن است بدون درمان نیز برطرف شود و زخم‌ها احتمالاً طی یک تا دو ماه بهبود پیدا کنند. بااین‌حال، درمان‌نکردن بیماری خطر بروز عوارض را افزایش می‌دهد.

طول درمان شانکروئید چقدر است؟

معمولاً حدود یک تا دو هفته پس از شروع درمان، علائم بهتر می‌شوند و زخم‌های شانکر شروع به بهبود می‌کنند. در موارد شدید ممکن است جای زخم در محل زخم‌های تناسلی باقی بماند. بیمار باید ۳ تا ۷ روز پس از شروع درمان دوباره معاینه شود. اگر درمان موفق باشد، علائم زخم‌ها معمولاً ظرف ۳ روز کاهش می‌یابد و ظاهر زخم‌ها نیز طی حدود ۷ روز بهبود پیدا می‌کند. اگر بهبود بالینی مشاهده نشود، پزشک باید موارد زیر را بررسی کند:

آیا تشخیص درست بوده است؟ 
آیا بیمار هم‌زمان به عفونت مقاربتی دیگری مبتلاست؟ 
آیا بیمار به HIV مبتلاست؟ 
آیا دارو طبق دستور مصرف شده است؟ 
آیا سویه باکتری نسبت به آنتی‌بیوتیک تجویزشده مقاوم است؟ 

مدت زمان لازم برای بهبود کامل به اندازه زخم بستگی دارد و زخم‌های بزرگ ممکن است بیش از ۲ هفته زمان نیاز داشته باشند. همچنین در بعضی مردان ختنه‌نشده که زخم زیر پوست ختنه‌گاه قرار دارد، روند بهبود آهسته‌تر است.

درمان خانگی شانکروئید امکان پذیر است؟

درمان خانگی شانکروئید وجود ندارد و درمان اصلی آن، مصرف آنتی‌بیوتیک تجویزشده توسط پزشک است. اگرچه زخم‌ها ممکن است بدون درمان برطرف شوند، درمان‌نکردن بیماری خطر انتقال عفونت و بروز عوارض را افزایش می‌دهد.

عوارض شانکروئید

ابتلا به شانکروئید می‌تواند انتقال ویروس HIV را آسان‌تر کند. در صورت درمان‌نشدن، خطر بروز عوارض زیر افزایش می‌یابد:

عفونت بافت نرم و التهاب چرکی غدد لنفاوی
ایجاد مسیر یا سوراخ غیرطبیعی بین بعضی از اندام‌ها (فیستول)
مرگ بافت‌های ناحیه تناسلی. (نکروز)

روش های پیشگیری از شانکروئید

با رعایت موارد زیر می‌توان احتمال ابتلا به شانکروئید یا انتقال آن را کاهش داد:

داشتن رابطه جنسی ایمن، از جمله استفاده از کاندومی که هنگام رابطه جنسی دهانی، واژینال یا مقعدی، نواحی درگیر را بپوشاند
داشتن رابطه جنسی فقط با یک شریک غیرمبتلا
جلوگیری از تماس خود یا دیگران با چرک و مایعات خارج‌شده از ناحیه عفونی
تمام شرکای جنسی باید مطلع شوند و در صورت نیاز، آزمایش و درمان انجام دهند. حتی اگر شریک جنسی هیچ علامتی نداشته باشد، ممکن است عفونت را به افراد دیگر منتقل کند یا دوباره شما را مبتلا کند.
تا زمانی که شما و شریک یا شرکای مبتلا دوره درمان را کامل نکرده‌اید و زخم‌ها کاملاً بهبود نیافته‌اند، از هرگونه تماس جنسی خودداری کنید.
برای اطمینان از درمان کامل عفونت، در زمان تعیین‌شده برای ویزیت‌های پیگیری مراجعه کنید.
انجام آزمایش سالانه عفونت‌های مقاربتی، به‌ویژه پیش از رابطه جنسی با شریک جدید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر در ناحیه تناسلی هر نوع زخم یا درد دارید، باید با پزشک یا یکی از اعضای کادر درمان مشورت کنید. همچنین اگر ابتلای شما به یک عفونت مقاربتی تشخیص داده شد، لازم است افرادی را که با آن‌ها رابطه جنسی داشته‌اید، به‌ویژه کسانی که احتمال دارد در ۱۰ روز پیش از شروع علائم شما در معرض عفونت قرار گرفته باشند، مطلع کنید.

شانکروئید در بارداری

شانکروئید در بارداری باید حتماً زیر نظر پزشک و با آنتی‌بیوتیک مناسب درمان شود. معمولاً دارویی جایگزین سیپروفلوکساسین انتخاب می‌شود و مصرف خودسرانه دارو یا پماد توصیه نمی‌شود.
شانکروئید تأثیری بر روند طبیعی بارداری ندارد. به علاوه انتقال آن از مادر به جنین نیز مشاهده نشده است. در صورت ابتلای مادر در دوران بارداری به راحتی با آنتی‌بیوتیک‌های ایمن قابل درمان است. درمان برای پیش‎گیری از انتقال عفونت و عوارض ضروری است.

سوالات متداول

چه افرادی بیش‎تر در معرض ابتلا به شانکروئید هستند؟

افرادی که رابطه جنسی محافظت‌نشده دارند، شرکای جنسی متعدد یا جدید دارند یا با فرد مبتلا تماس جنسی داشته‌اند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به شانکروئید هستند.

تفاوت شانکروئید با زگیل تناسلی در چیست؟

شانکروئید یک عفونت باکتریایی است که معمولاً زخم‌های عمیق و دردناک تناسلی و گاهی تورم دردناک غدد کشاله ران ایجاد می‌کند. زگیل تناسلی بر اثر ویروس HPV ایجاد شده و بیش‌تر به شکل برجستگی‌های گوشتی، صاف یا پایه‌دار و اغلب بدون درد دیده می‌شود.

آیا شانکروئید خطرناک است؟

شانکروئید عفونی با درمان مناسب آنتی بیوتیکی معمولاً به‌طور کامل بهبود می‌یابد اما درمان‌نشدن آن ممکن است باعث آبسه غدد لنفاوی، باقی‌ماندن جای زخم و در موارد پیشرفته ایجاد فیستول شود.

بهترین پماد برای درمان شانکروئید چیست؟

پمادهای آنتی‌بیوتیکی درمان اصلی شانکروئید نیستند و درمان آن بر پایه آنتی‌بیوتیک خوراکی یا تزریقی است.

آیا شانکروئید قابل درمان است؟

بله. مصرف صحیح آنتی‌بیوتیک می‌تواند عفونت را درمان کند، علائم را کاهش دهد و مانع انتقال بیماری شود. معمولاً درد زخم طی حدود سه روز و ظاهر آن طی هفت روز بهتر می‌شود.

بهترین روش درمان شانکروئید مردان چیست؟

درمان مردان با آنتی‌بیوتیک سیستمیک انجام می‌شود. آزیترومایسین خوراکی  یا سفتریاکسون تزریقی از گزینه‌های توصیه‌شده CDC هستند. 

بهترین روش درمان شانکروئید زنان چیست؟

روش درمان شانکروئید زنان نیز مشابه مردان و شامل آنتی‌بیوتیک خوراکی یا تزریقی است. نوع دارو باید با توجه به بارداری، شیردهی، حساسیت دارویی و شرایط بیمار انتخاب شود.

جمع بندی

اگر علائم یک عفونت مقاربتی را دارید، احساس ناراحتی، نگرانی یا حتی خجالت طبیعی است. بااین‌حال، صحبت با پزشک بسیار مهم است؛ زیرا کادر درمان آموزش لازم را برای کمک به شما دارند و درباره این بیماری‌ها قضاوت نمی‌کنند.
شانکروئید با آنتی‌بیوتیک قابل درمان است. برای تشخیص درست، بهتر است هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید. همچنین لازم است شرکای جنسی اخیر خود را از ابتلا به شانکروئید مطلع کنید تا آن‌ها نیز معاینه شوند و از گسترش عفونت جلوگیری شود.