توده فیبروآدنوم پستان

وجود توده در سینه می‌تواند برای بسیاری از زنان نگران ‌کننده باشد، اما همیشه به معنای مشکلی جدی نیست. توده‌ های پستان انواع مختلفی دارند که برخی از آن‌ها می‌تواند سرطانی و برخی دیگر خوش‌خیم باشند. یکی از شایع‌ترین توده‌های خوش‌خیم پستان، توده های فیبروآدنوم است که معمولاً در زنان جوان و در سنین باروری مشاهده می‌شود.

این توده‌های غیرسرطانی از بافت همبند و غددی تشکیل شده‌اند و اغلب به صورت توده‌ای گرد، سفت و متحرک در سینه احساس می‌شوند. اگرچه این توده‌ها خطرناک نیستند، اما آگاهی از ویژگی‌های آن‌ها و نحوه تشخیص و مدیریتشان می‌تواند به کاهش نگرانی‌های فرد کمک کند.

در این مقاله از مجله اینترنتی مام، به‌ طور علمی و دقیق به بررسی دلایل ایجاد فیبروآدنوم، نحوه تشخیص، درمان‌های موجود و ارتباط آن با سرطان پستان می‌پردازیم. 

علائم و نشانه های فیبروآدنوم پستان

فیبروآدنوم پستان معمولاً به‌ صورت یک توده سفت، گرد، و متحرک در بافت سینه ظاهر می‌شود که در بسیاری از موارد بدون درد است. علائم فیبروآدنوم شامل وجود یک برجستگی نرم یا سفت در سینه است که ممکن است به ‌آرامی رشد کند اما اغلب در اندازه‌ای ثابت باقی می‌ماند. این توده‌‌ها معمولاً در هنگام لمس، مرز مشخصی دارند و در زیر پوست حرکت می‌کنند که این ویژگی آن‌ها را از توده‌های سرطانی متمایز می‌کند.

اگرچه بیشتر فیبروآدنوم‌ها بدون درد هستند، اما در برخی موارد ممکن است فرد احساس ناراحتی یا حساسیت در سینه داشته باشد. علت درد فیبروآدنوم می‌تواند به افزایش سایز توده، تغییرات هورمونی در چرخه قاعدگی، یا فشار بر بافت‌های اطراف مرتبط باشد. در برخی زنان، درد یا حساسیت در ناحیه سینه قبل از قاعدگی تشدید می‌شود، زیرا تغییرات هورمونی می‌توانند بر بافت فیبروآدنوم تأثیر بگذارند.

به‌طور کلی، فیبروآدنوم پستان یک توده خوش‌خیم است که معمولاً بدون علائم آزاردهنده ظاهر می‌شود، اما در صورت رشد سریع، تغییر در اندازه، یا ایجاد درد، نیاز به بررسی بیشتر توسط پزشک دارد.

انواع فیبروآدنوم 

فیبروآدنوم‌ پستان می‌توانند اشکال مختلفی داشته باشد که بر اساس سایز و نوع آن به انواع فیبروآدنوم ساده، فیبروآدنوم کمپلکس، فیبروآدنوم غول آسا تقسیم می‌شود.

 فیبروآدنوم ساده (Simple Fibroadenoma)

 شایع‌ترین نوع فیبروادنوم است که دارای بافت همگن و منظم می‌باشد. این نوع فیبروادنوم قابلیت تبدیل شدن به توده سرطانی را ندارد.

فیبروآدنوم پیچیده (Complex Fibroadenoma) 

دارای ویژگی‌هایی مانند کلسیفیکاسیون (رسوبات کلسیم) یا تغییرات کیستیک است.

فیبروآدنوم غول‌آسا (Giant Fibroadenoma)

 قطر این نوع فیبروادنوم معمولاً بیش از ۵ سانتی‌متر بوده و اغلب در دختران نوجوان و زنان باردار مشاهده می‌شود.

علت ایجاد فیبروادنوم

علت ایجاد فیبروآدنوم به ‌طور دقیق مشخص نیست، اما تحقیقات نشان می‌دهند که این توده‌های خوش‌خیم پستان به‌ شدت تحت تأثیر تغییرات هورمونی، خصوصا استروژن هستند. فیبروآدنوم خوش‌خیم اغلب در زنان جوان سنین باروری (۱۵ تا ۳۵ سال) دیده می‌شود، که نشان‌دهنده ارتباط آن با فعالیت هورمونی است. نوسانات هورمونی در دوران قاعدگی، بارداری و حتی مصرف قرص‌های ضدبارداری می‌تواند در رشد و تغییر اندازه این توده‌‌ها نقش داشته باشد. 

همچنین، برخی مطالعات نشان داده‌اند که عوامل ژنتیکی و حساسیت بالای بافت سینه به استروژن ممکن است در ایجاد این توده‌ها مؤثر باشند. اگرچه فیبروآدنوم پستان معمولاً خوش‌خیم است و خطر سرطانی شدن ندارد، اما پیگیری برای ارزیابی تغییرات احتمالی در اندازه یا ساختار آن توصیه می‌شود.

روش های تشخیص فیبروآدنوم 

همه خانم‌ها باید سینه‌های خود را ماهی یک بار، پس از اتمام پریود که بافت سینه نرم و کم تراکم می‌شود مورد خودآزمایی قرار دهند. همانطور که در مقاله خودآزمایی پستان اشاره کردیم، لمس سینه را با نرمه بند اول دو انگشت وسط و از زیر بغل باید شروع کنید. در صورت لمس توده در سینه خود آرامشتان را حفظ کرده و به پزشک مراجعه کنید. پزشک توده را از نظر اندازه، حرکت، سفتی و قوام بررسی می‌کند. هر توده ای که در سینه وجود دارد توده بدخیم نبوده و خطرناک نیست. لذا با بررسی‌های تصویر برداری مثل ماموگرافی و سونوگرافی، ماهیت توده‌های سینه تا حدودی مشخص می‌شود.

۱. روش‌های تصویربرداری

سونوگرافی و ماموگرافی پستان دو روش تصویربرداری پزشکی برای بررسی سلامت پستان و شناسایی نوع توده‌های سینه هستند، اما کاربردها و مکانیزم‌‌های متفاوتی دارند. ماموگرافی یک روش تصویربرداری با استفاده از اشعه ایکس است که عمدتاً برای غربالگری سرطان پستان و تشخیص ضایعات مشکوک مانند توده‌های سرطانی و کلسیفیکاسیون‌ها به کار می‌رود. این روش به‌ویژه برای زنان بالای ۴۰ سال توصیه می‌شود. 

در مقابل، سونوگرافی پستان از امواج صوتی برای ایجاد تصاویر استفاده می‌کند و معمولاً به عنوان یک روش مکمل برای بررسی توده‌های پستانی که در ماموگرافی یا معاینه فیزیکی شناسایی شده‌اند، مورد استفاده قرار می‌گیرد. سونوگرافی برای بررسی کیست ‌ها، توده ‌های جامد، و ارزیابی بافت‌های متراکم پستان به کار می‌رود و برخلاف ماموگرافی، شما را در معرض اشعه قرار نمی‌دهد.

سیستم BI-RADS (Breast Imaging Reporting and Data System) یک سیستم استاندارد برای طبقه‌بندی یافته‌های تصویربرداری پستان (ماموگرافی، سونوگرافی و MRI) است که توسط کالج رادیولوژی آمریکا (ACR) توسعه یافته است. این سیستم به پزشکان کمک می‌کند تا یافته‌های تصویربرداری را به‌طور یکنواخت گزارش کنند و تصمیم‌گیری مناسب برای پیگیری یا درمان را انجام دهند. BI-RADS شامل دسته‌بندی‌های زیر است:

• BI-RADS 0 : نیاز به بررسی بیشتر (تصویر نامشخص، نیاز به آزمایش تکمیلی)
• BI-RADS 1 : منفی (طبیعی، بدون ناهنجاری)
• BI-RADS 2 : خوش‌خیم (یافته‌های غیرسرطانی مانند کیست‌ها)
• BI-RADS 3 : احتمالاً خوش‌خیم (کمتر از ۲٪ احتمال بدخیمی، نیاز به پیگیری)
• BI-RADS 4 : مشکوک (۲٪ تا ۹۵٪ احتمال بدخیمی، نیاز به بیوپسی)
•  • ۴A: احتمال کم بدخیمی
•  • ۴B: احتمال متوسط بدخیمی
•  • ۴C: احتمال زیاد بدخیمی
• BI-RADS 5 : بسیار مشکوک (بیش از ۹۵٪ احتمال سرطان، بیوپسی ضروری)
• BI-RADS 6 : بدخیمی تأیید شده (سرطان اثبات‌شده با بیوپسی)

۲. نمونه ‌برداری 

اگر توده ویژگی‌‌های غیرعادی یا رشد سریع نشان دهد یا ماموگرافی نیاز به نمونه برداری را ذکر کند نمونه‌برداری یا بیوپسی بافتی انجام می‌‌شود. برای تشخیص ماهیت توده‌‌های مشکوک در سینه، از روش‌های مختلف بیوپسی استفاده می‌شود که بسته به ویژگی‌های توده و میزان تهاجمی بودن روش انتخاب می‌شوند. 

چه افرادی مستعد ابتلا به فیبروآدنوم هستند؟ 

فیبروآدنوم پستان بیشتر در زنان ۱۵ تا ۳۵ ساله دیده می‌شود و به دلیل تأثیر هورمون استروژن، در این گروه سنی شایع‌تر است. زنانی که سطح استروژن بالاتری دارند یا بدنشان نسبت به این هورمون حساس‌تر است، بیشتر در معرض تشکیل این توده‌های خوش‌خیم قرار می‌گیرند. برخی از عواملی که احتمال ابتلا به فیبروآدنوم پستان را افزایش می‌دهند عبارت‌اند از:

1.  سابقه خانوادگی: زنانی که یکی از اعضای درجه یک خانواده آن‌ها مبتلا به فیبروآدنوم بوده، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.
2.  بلوغ زودرس: دخترانی که قبل از ۱۲ سالگی پریود می‌شوند، ممکن است به دلیل قرارگیری طولانی‌تر در معرض استروژن، بیشتر مستعد باشند.
3. بارداری و شیردهی: فیبروآدنوم در بارداری اغلب رشد می‌کنند و ممکن است بعد از یائسگی کوچک شوند.
4. مصرف قرص‌های ضدبارداری در سنین پایین: برخی تحقیقات نشان داده‌اند که مصرف قرص‌های ضدبارداری قبل از ۲۰ سالگی می‌تواند احتمال بروز این توده‌ها را افزایش دهد.
5. نوسانات هورمونی: زنانی که دچار اختلالات هورمونی یا تیروئیدی هستند، بیشتر در معرض تشکیل فیبروآدنوم قرار دارند.

خطرات فیبروآدنوم معمولاً کم و این توده‌ها خوش‌خیم و غیرسرطانی هستند، اما در موارد نادر، برخی از انواع خاص فیبروآدنوم‌های پیچیده ممکن است نیاز به بررسی دقیق‌تری داشته باشند. بنابراین، زنانی که دارای سابقه خانوادگی سرطان پستان یا رشد غیرطبیعی توده‌های سینه هستند، باید معاینات منظم پزشکی را جدی بگیرند.

فیبروآدنوم چگونه درمان می شود؟ 

درمان فیبروآدنوم بسته به اندازه، علائم و شرایط فرد متفاوت است. در بسیاری از موارد، این توده ‌های خوش‌خیم نیازی به مداخله درمانی ندارند و تنها معاینات منظم پزشکی و سونوگرافی دوره‌ای برای بررسی تغییرات آن‌ها کافی است. بااین‌حال، اگر فیبروآدنوم پستان رشد قابل‌ توجهی داشته باشد، باعث درد شود، یا بیمار احساس نگرانی کند، روش‌های درمانی مختلفی پیشنهاد می‌شود.

برخلاف برخی بیماری‌های پستان، دارو برای فیبروآدنوم به‌طور مشخص وجود ندارد، درمان قطعی فیبروآدنوم معمولاً از طریق عمل جراحی فیبروآدنوم انجام می‌شود. اگر توده بیش‌ از حد بزرگ شود، تغییرات مشکوکی در ساختار آن دیده شود، یا بیمار بخواهد آن را بردارد، پزشک ممکن است برداشت توده با جراحی (لومپکتومی) یا فریز کردن با کرایوابلیشن را توصیه کند. 

تأثیر تغذیه بر فیبروآدنوم نیز موضوعی قابل‌ توجه است. کاهش مصرف غذاهای فرآوری ‌شده و پرچرب و افزایش دریافت مواد غذایی سرشار از آنتی‌اکسیدان، مانند میوه‌ها، سبزیجات و چربی‌های سالم (مانند روغن زیتون و ماهی‌های چرب)، ممکن است در کاهش التهاب و جلوگیری از رشد بیشتر توده‌ها نقش داشته باشد. همچنین، تنظیم سطح استروژن از طریق مصرف غذاهای غنی از فیبر می‌تواند به کنترل رشد فیبروآدنوم کمک کند.

در نهایت، انتخاب روش درمانی مطابق با سن بیمار، اندازه توده، سرعت رشد و علائم همراه بستگی دارد.

پیشگیری از ابتلا به فیبروآدنوم پستان 

پیشگیری از فیبروآدنوم پستان ممکن نیست، اما رعایت سبک زندگی سالم می‌تواند احتمال تشکیل یا رشد آن را کاهش دهد. تنظیم تعادل هورمونی از طریق کاهش مصرف داروهای هورمونی و پیروی از رژیم غذایی نقش مهمی در کنترل رشد این توده‌های خوش‌خیم دارد. کاهش مصرف کافئین و الکل، حفظ وزن مناسب، ورزش منظم و مدیریت استرس نیز می‌توانند در کنترل سطح استروژن و کاهش التهاب مؤثر باشند. معاینات منظم پستان و مراجعه به پزشک برای بررسی تغییرات توده‌ها، بهترین راه برای مدیریت و تشخیص زودهنگام فیبروآدنوم است.

تفاوت فیبروآدنوم و فیبروکیستیک 

تفاوت فیبروآدنوم و فیبروکیستیک در ماهیت، علائم و تأثیر تغییرات هورمونی بر آن‌ها مشخص می‌شود. فیبروآدنوم پستان یک توده سفت، گرد و متحرک است که از بافت همبند و غددی تشکیل شده و معمولاً بدون درد یا با درد خفیف همراه است. در مقابل، تغییرات فیبروکیستیک پستان شامل تشکیل کیست‌های پر از مایع، بافت‌های فیبری و حساسیت شدید سینه است که اغلب پیش از قاعدگی تشدید می‌شود. برخلاف فیبروآدنوم خوش‌خیم که تغییرات کمی در طول چرخه قاعدگی دارد، بافت فیبروکیستیک پستان به‌شدت تحت تأثیر تغییرات هورمونی قرار دارد. از نظر خطر، هر دو وضعیت خوش‌خیم هستند، اما برخی تغییرات فیبروکیستیک می‌توانند احتمال بروز سرطان پستان را اندکی افزایش دهند.

آیا فیبروآدنوم تبدیل به سرطان میشود؟

احتمال تبدیل یک فیبروآدنوم ساده به سرطان بسیار پایین است و در اغلب موارد نیازی به نگرانی وجود ندارد. با این‌حال، برخی انواع نادر و پیچیده فیبروآدنوم، مانند فیبروآدنوم‌های پیچیده، ممکن است ریسک ابتلا به سرطان پستان را اندکی افزایش دهند.

تأثیر فیبروآدنوم بر بارداری و شیردهی

فیبروآدنوم پستان معمولاً تأثیر مستقیمی بر بارداری و توانایی شیردهی ندارد، اما تغییرات هورمونی در دوران بارداری ممکن است باعث رشد و افزایش اندازه این توده‌های خوش‌خیم شود. افزایش سطح استروژن و پروژسترون در بارداری می‌تواند باعث تحریک رشد بافت پستان و در برخی موارد، بزرگ‌تر شدن فیبروآدنوم پستان شود. در بیشتر موارد، این توده‌ها خطری برای مادر و جنین ایجاد نمی‌کنند.

فیبروآدنوم در شیردهی معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کند، اما اگر اندازه آن بزرگ باشد یا مجاری شیری را تحت فشار قرار دهد، ممکن است باعث انسداد مجاری شیر و کاهش جریان شیر مادر شود. در چنین مواردی، پزشک ممکن است روش‌های مدیریتی مانند ماساژ سینه، تخلیه منظم شیر و در موارد نادر، برداشتن توده در صورت ایجاد مشکل جدی را توصیه کند

پرسش‌های متداول

آیا فیبروآدنوم می‌تواند خودبه‌خود از بین برود؟

بله، در برخی موارد، توده فیروآدنوم پستان ممکن است خودبه‌خود کوچک شود یا از بین برود، اما معمولاً پایدار باقی می‌ماند.

آیا فیبروآدنوم همان کیست سینه است؟

 خیر، فیبروآدنوم یک تومور خوش‌ خیم جامد است، درحالی‌ که کیست سینه، کیسه‌ای پر از مایع است.

بعد از جراحی فیبروآدنوم آیا ممکن است دوباره رشد کند؟

بله، در برخی موارد فیبروآدنوم جدیدی ممکن است در همان سینه یا سینه دیگر ایجاد شود، اما معمولاً همان توده قبلی رشد مجدد ندارد.

آیا تغییر در رژیم غذایی می‌‌تواند رشد فیبروآدنوم را متوقف کند؟

 تاثیر تغذیه بر فیبروآدنوم به نحوی است که کاهش مصرف کافئین، چربی‌ های اشباع و افزایش مصرف میوه ‌ها و سبزیجات و آنتی اکسیدان ها ممکن است رشد فیبروآدنوم پستان را کند تر کند.

آیا داشتن فیبروآدنوم احتمال ابتلا به سرطان سینه را افزایش می‌دهد؟

 در اغلب موارد خیر، اما در فیبروآدنوم ‌های پیچیده یا همراه با تغییرات غیرطبیعی سلولی، ممکن است کمی خطر سرطان افزایش یابد.

چه زمانی باید نگران فیبروآدنوم باشم؟

اگر اندازه آن به ‌سرعت بزرگ شود، شکل یا قوام آن تغییر کند، دردناک شود، یا پوست اطراف آن تغییر کند، باید سریع ‌تر به پزشک مراجعه کنید.

هر چند وقت یک ‌بار باید برای معاینه فیبروآدنوم به پزشک مراجعه کنم؟

معمولاً هر ۶ تا ۱۲ ماه برای بررسی تغییرات توصیه می‌شود، مگر اینکه پزشک دستورالعمل خاصی را به شما پیشنهاد دهد.

و در پایان…

بنابراین فیبروآدنوم یک توده خوش‌خیم و شایع پستان است که در بسیاری از موارد نیازی به درمان ندارد. با این حال، پیگیری منظم آن ضروری است، زیرا برخی از انواع آن می‌توانند خطر سرطان پستان را افزایش دهند. به بانوان توصیه می‌شود خود آزمایی سینه را جدی گرفته و هر ماه پس از اتمام پریود به معاینه سینه‌های خود بپردازند و در صورت مشاهده تغییرات یا لمس توده‌های غیر طبیعی، برای ارزیابی‌های بیشتر به پزشک مراجه کنند. انجام ماموگرافی برای خانم های بالای 40 سال به عنوان یک غربالگری سینه حائز اهمیت بوده و درصورت وجود سابقه خانوادگی سرطان سینه این سن به 35 سال کاهش می‌یابد.