کبد چرب بارداری چیست؟
این مطلب از نظر علمی به تأیید دکتر فاطمه فرج زاده فلوشیپ ناباروری و IVF، از پزشکان متخصص مرکز مام رسیده است.
کبد چرب حاد حاملگی (AFLP)، یک مشکل نادر اما جدی برای کبد در بارداری است که تقریبا در ۱ مورد از هر ۷۰۰۰ تا ۲۰۰۰۰ بارداری بروز میکند. کبد چرب حاد بارداری یک اورژانس مامایی است که با اختلال عملکرد و نارسایی کبد مشخص میشود و میتواند منجر به عوارض جدی برای مادر و جنین شود.
چربیها از جمله تریگلیسیرید و اسیدهای چرب معمولاً در کبد تجزیه میشوند؛ اما در صورت ابتلا به AFLP، بدن بیش از حد چربی تولید میکند و این چربی اضافی در کبد تجمع مییابد.
عوامل خطر کبد چرب بارداری
بارزترین عوامل خطر مرتبط با کبد چرب بارداری عبارتند از:
• وراثت و جهش های ژنتیکی؛
• بارداری اول؛
• حاملگی چندقلویی؛
• جنین پسر؛
• اختلالات اکسیداسیون اسیدهای چرب؛
• اختلالات متابولیک زمینهای مانند دیابت؛
• چاقی؛
• اختلالات کبدی مانند کلستاز داخل کبدی حاملگی.
علائم بالینی کبد چرب بارداری
علائم کبد چرب بارداری معمولا در اواخر سه ماهه سوم بارداری شروع میشوند. رایجترین علائمی که در AFLP دیده میشوند، شامل موارد زیر هستند:
• تهوع و استفراغ؛
• درد شکم، به خصوص در سمت راست بالا؛
• احساس ناخوشی؛
• سردرد؛
• خستگی؛
• گیجی؛
• زردی پوست، چشم و غشاهای مخاطی.
نحوه تشخیص کبد چرب بارداری
اگر چه کبد چرب بارداری برخی از ویژگیهای بالینی و آزمایشگاهی شبیه به سایر عوارض پزشکی مانند همولیز، بالا بودن آنزیمهای کبدی و سندرم پلاکت پایین (HELLP) را دارد، ویژگیهای خاص این بیماری میتواند تشخیص را امکانپذیر کند. قطعیترین راه برای تشخیص کبد چرب بیوپسی از بافت کبد و بررسی آن زیر میکروسکوپ است؛ البته این روش در بارداری توصیه نمیشود و اغلب علائم بالینی و بررسیهای آزمایشگاهی معمول برای تشخیص بیماری کافی در نظر گرفته میشود. سونوگرافی و سیتی اسکن نیز در رسیدن به تشخیص می توانند کمک کننده باشند.
برای تفسیر آزمایشهای مورد استفاده در تشخیص AFLP، درک تغییرات آزمایشگاهی فیزیولوژیک طبیعی بارداری بسیار مهم است. زیرا در اغلب آزمایشها از محدودههای مرجع برای مردان و یا زنان غیرباردار استفاده میشود. به عنوان مثال، هم سطح کلسترول سرم و هم سطح فیبرینوژن پلاسما در سه ماهه سوم بارداری طبیعی به طور قابل توجهی افزایش مییابد. بنابراین، اگر سطوح این آنالیت ها در بارداری در محدوده مرجع EMR قرار گیرند، ممکن است در واقع نشان دهنده یک ناهنجاری قابل توجه باشند. عدم تشخیص این تفاوتها ممکن است منجر به تشخیص اشتباه شود.
بررسیهای آزمایشگاهی تشخیص کبد چرب بارداری
آسیب کبدی معمولا همراه با افزایش ترانسآمیناز و عملکرد متابولیک ناکارآمد مشخص میشود که خودش را با کاهش تولید کلسترول و فیبرینوژن در تستهای آزمایشگاهی نشان داده میدهد. نارسایی کلیوی به صورت افزایش کراتینین سرم (اغلب بیش از یک میلی گرم در دسی لیتر) ظاهر میشود. محصولات حاصل از تجزیه فیبرین (D-dimer) که در نتیجه همولیز ایجاد میشوند نیز در خون افزایش پیدا میکند.
عوارض کبد چرب حاد بارداری
اگر کبد چرب در بارداری درمان نشود، هم مادر و هم جنین در حال رشد در معرض خطر هستند. نارسایی کبد، خونریزی شدید کبدی، نارسایی کلیه و عفونت میتواند به دنبال کبد چرب بارداری پیش بیایند.
پیشگیری از کبد چرب حاد بارداری
AFLP یک بیماری جدی است که متاسفانه قابل پیش بینی یا پیشگیری نیست.
مراقبت های لازم حین زایمان در صورت ابتلا مادر به کبد چرب حاملگی
پس از بستری شدن بیمار برای زایمان، تعدادی از اقدامات همزمان باید در مراقبت از او آغاز شود که با نظارت دقیق مادر و جنین آغاز می شود. برای زنانی که در آن ها تشخیص پره اکلامپسی در نظر گرفته میشود، انفوزیون سولفات منیزیم برای پیشگیری از اکلامپسی آغاز میشود. در واقع، پره اکلامپسی همزمان در حدود ۷۰ درصد از زنان مبتلا به کبد چرب بارداری دیده میشود.
برای تثبیت وضعیت مادر و آمادگی برای زایمان، مشاوره با متخصص بیهوشی ضروری است. اگر بیمار انسفالوپاتیک باشد، محافظت از راه هوایی حیاتی است و ممکن است نیاز به لوله گذاری داخل تراشه داشته باشد. قرار دادن لوله بینی معده همراه با تجویز آنتی اسیدها برای خنثی کردن محتویات معده ممکن است در بیماران مبتلا به تهوع و استفراغ مداوم در نظر گرفته شود.
کبد چرب بارداری پس از زایمان
اگرچه لازم است برای درمان قطعی AFLP زایمان انجام شود، اما تشخیص ابتلا به کبد چرب به تنهایی عاملی برای زایمان سزارین نیست. در واقع، با توجه به مشکلات انعقادی در این بیماران، زایمان واژینال ارجحیت دارد. با این حال، نرخ زایمان سزارین در زنان مبتلا به AFLP در نهایت تا 67 درصد قابل توجه است و احتمالا ناشی از نشانه های جنینی است.
در بیمار تحت سزارین، مدیریت انعقاد و آمادگی برای خونریزی بیش از حد حیاتی است. اگر وضعیت جنین اجازه دهد، انعقاد باید قبل از ادامه زایمان اصلاح شود.
بی دردی و بیهوشی
تصمیمگیری در مورد بیهوشی و بی دردی نیز تحت تأثیر اختلالات متابولیک و هماتولوژیک خواهد بود. برای زنان مبتلا به انعقاد خفیف و ترومبوسیتوپنی، بیحسی نخاعی یک گزینه معقول است. با این حال، ارزیابی مجدد شاخصهای آزمایشگاهی ممکن است قبل از برداشتن کاتتر اپیدورال ضروری باشد، زیرا ممکن است مشکلات انعقادی و تعداد پلاکتها بدتر شود و تا چند روز پس از زایمان بهبود نیابد.
عوارض کبد چرب پس از بارداری و بهبودی پس از زایمان
با توجه به پاتوفیزیولوژی زمینهای کبد چرب بارداری، قابل پیشبینی است که آسیب کبدی تا زمان تولد جنین ادامه خواهد داشت. پس از زایمان، بهبودی مادر معمولا آهسته است و ممکن است روزها تا هفتهها طول بکشد و اغلب به مراقبت های حمایتی قابل توجهی نیاز باشد. اندازه گیریهای متوالی عملکرد هماتولوژیک، کبدی و کلیوی باید هر ۶ تا ۱۲ ساعت در ۱ تا ۲ روز اول پس از زایمان انجام شود. کم خونی در این دوران به دلیل همولیز یا خونریزی پس از زایمان شایع است و اغلب بیماران نیاز به تزریق خون پیدا میکنند.
علاوه بر این، در بیماران مبتلا به اختلال عملکرد کلیه که برای پیشگیری از تشنج سولفات منیزیم دریافت می کنند، سطح سرمی منیزیم باید برای جلوگیری از مسمومیت با منیزیم کنترل شود. سطح گلوکز خون نیز باید هر ساعت کنترل شود.
بهبود تدریجی آنالیتهای آزمایشگاهی معمولا در عرض یک هفته پس از زایمان اتفاق میافتد. اختلال عملکرد کبد معمولاً ۱ تا ۲ روز پس از زایمان شروع به بهبود میکند. سایر نشانگرهای اختلال عملکرد کبد، از جمله کلسترول و بیلی روبین تام هم، پس از ۳ تا ۴ روز کاهش مییابد. در مقابل، بهبود کلیه که توسط کراتینین سرم اندازه گیری میشود ممکن است به ۷ تا ۱۰ روز زمان نیاز داشته باشد. دوره پس از زایمان ممکن است در برخی بیماران پیچیده تر باشد. ۱۵ درصد از زنان مبتلا به کبد چرب بارداری به پانکراتیت مبتلا میشوند. دیابت بی مزه گذرا نیز ممکن است وجود داشته باشد.
پیشآگهی کبد چرب بارداری
عود کبد چرب در بارداری های بعدی نادر است. اما زنانی که به دلیل نقص آنزیم، اکسیداسیون اسیدهای چرب هتروزیگوت هستند در معرض خطر بیشتری بوده، بنابراین غربالگری برای اختلالات اکسیداسیون اسیدهای چرب باید در زنان با سابقه AFLP در نظر گرفته شود.

