کولپوسکوپی

کولپوسکوپی نوعی معاینه است که به دقت دهانه رحم را بررسی می‌کند. شنیدن اینکه نیاز به انجام کولپوسکوپی دارید، ممکن است در ابتدا کمی نگرانی یا اضطراب ایجاد کند. چون معمولا پیش از توصیه به انجام کولپوسکوپی، شما تست ‌هایی مانند پاپ اسمیر یا آزمایش HPV را انجام دادید که نتیجه آن ‌ها غیرطبیعی بوده، یا ممکن است علائمی مانند لکه‌ بینی و درد پس از دخول واژینال، خونریزی غیرعادی یا تغییرات ظاهری در ناحیه تناسلی داشته باشید. آگاهی از روند انجام این روش و دانستن این ‌که چه آمادگی هایی باید داشته باشید، می‌ تواند به کاهش نگرانی و تجربه ‌ای آرام ‌تر کمک کند. در ادامه این مقاله به تعریف کولپوسکوپی، علل انجام آن و تفسیر نتیجه آن پرداخته ایم.

کولپوسکوپی چیست؟

کولپوسکوپی یک روش ساده جهت مشاهده سرویکس (دهانه رحم) ، واژن و فرج است. کولپوسکوپی معمولا برای بررسی سلول های غیر طبیعی دهانه رحم و یا در موارد وجود ویروس عامل زگیل تناسلی HPV انجام می شود. پزشک از دوربینی ویژه به نام کولپوسکوپ برای بررسی بافت این نواحی استفاده می کند. این وسیله دارای نور قوی بوده و دوربین خاص آن مانند یک میکروسکوپ عمل می‌ کند و پزشک بافت مورد نظر را با وضوح بیشتری مشاهده کند. اگر پزشک حین انجام کولپوسکوپی موردی غیرطبیعی مشاهده کند، می ‌تواند نمونه کوچکی از بافت تهیه کرده و آن را برای بررسی بیشتر به آزمایشگاه ارسال کند.

شناسایی سلول ‌های غیرطبیعی دهانه رحم اهمیت زیادی دارد، زیرا این تغییرات می‌ توانند بیانگر طیفی از وضعیت‌ ها باشند؛ از التهاب و تغییرات خوش ‌خیم گرفته تا ضایعات پیش ‌سرطانی دهانه رحم و سرطان. بسیاری از این تغییرات در مراحل اولیه هیچ علامتی ایجاد نمی ‌کنند. اگرچه برخی از این تغییرات  سلولی ممکن است بطور خود به‌ خود به حالت طبیعی بازگردند، اما برخی دیگر در صورت عدم پیگیری ، به ‌تدریج به ضایعات پیش‌ سرطانی و در نهایت به سرطان پیشرفته تبدیل می‌ شوند. کولپوسکوپی با فراهم کردن دید مستقیم از دهانه رحم و امکان نمونه ‌برداری دقیق، این فرصت را ایجاد می ‌کند که ماهیت سلول ‌های مشکوک مشخص شده و در صورت لزوم، اقدامات درمانی در سریع‌ ترین زمان ممکن انجام شود. 

علل انجام کولپوسکوپی:

در صورت مشاهده موارد زیر ممکن است نیاز به انجام کولپوسکوپی باشد:
•    مشاهده سلول های غیر طبیعی در نتیجه تست پاپ اسمیر؛
•    ابتلا به برخی از انواع ویروس زگیل تناسلی؛ ( تایپ های پر خطر HPV)
•    ناکافی بودن میزان سلامت سرویکس در هنگام معاینه و وجود التهاب و زخم دهانه رحم؛
•    دقیق نبودن نتیجه تست بعد از چندین بار انجام پاپ اسمیر
•    تشخیص یا بررسی ضایعات خوش ‌خیم مانند پولیپ ‌های دهانه رحم
•    بررسی ضایعات مشکوک در واژن یا فرج برای تشخیص تغییرات پیش ‌سرطانی یا سرطانی
همچنین می توان از کولپوسکوپی برای بررسی علت خونریزی غیر طبیعی واژن (مثلا خونریزی بعد از رابطه جنسی) استفاده کرد.

حتما بخوانید: علائم ویروس hpv

پیش از انجام کولپوسکوپی چه اقداماتی باید انجام داد؟

•    ۴۸ ساعت پیش از انجام کولپوسکوپی بیمار باید از برقراری رابطه جنسی، استفاده از داروهای واژینال، لوبریکانت ها، کرم های واژینال و تامپون ها خودداری نماید، زیرا این موارد باعث التهاب دهانه رحم می شوند؛
•    بهترین زمان برای انجام کولپوسکوپی اوایل سیکل قاعدگی و پس از پایان خونریزی (حدود روزهای ۸ تا ۱۲ سیکل) است تا دید بهتری به دهانه رحم وجود داشته باشد.
•    انجام کولپوسکوپی در دوران بارداری خطری ندارد، اما معمولا بیوپسی ممکن است به چند ماه پس از زایمان موکول شود؛ 
•    برای مدیریت حین انجام کولپوسکوپی پزشک به شما توصیه می کند یک تا دو ساعت پیش از انجام کولپوسکوپی از مسکن هایی مانند ایپوبروفن استفاده کنید.
•    همچنین برای آرامش بیشتر، حضور پارتنر یا یکی از اعضای خانواده بیمار می توانند همراه او باشند.

مراحل و چگونگی انجام کولپوسکوپی:

کولپوسکوپی اغلب در مطب یا کلینیک انجام می شود. این تست معمولا حدود 15 تا 20 دقیقه طول می کشد و بیمار می تواند همان روز بیمارستان را ترک کند. 
برای انجام کولپوسکوپی بیمار باید ابتدا شلوار و لباس زیر خود را در بیاورد، روی تخت ژنیکولوژی دراز بکشد و پاهای خود را روی تکیه گاه های بالشتی قرار بدهد، سپس وسیله ای به نام اسپلوکوم در واژن بیمار قرار داده می شود و واژن به آرامی باز می گردد. بعد از آن با کمک دستگاه کولپوسکوپ سرویکس بررسی می شود، دهانه رحم به وسیله پنبه آغشته شده با محلولی پوشانده می شود. با اینکار سلول های غیر طبیعی دهانه رحم تغییر رنگ می دهند. یک نمونه کوچک از بافت مشکوک برداشته شده و برای بررسی دقیق تر به آزمایشگاه فرستاده می شود. مرحله نمونه برداری ممکن است برای بیمار کمی آزار دهنده باشد. 

لازم به ذکر است که دوربین ویدئو کولپوسکوپ وارد واژن نمی شود فقط پنبه آغشته به اسید استیک با ابزار مخصوص روی دهانه رحم قرار داده شده و وسیله نمونه برداری بافت کوچکی از دهانه رحم را جدا می کند. در صورتی که طی کولپوسکوپی  بیوپسی انجام شود، برای ثبت دقیق محل برداشت بافت، پزشک دهانه رحم را که شکل گرد دارد مانند صفحه یک ساعت در نظر می ‌گیرد. سپس محل نمونه‌ برداری را بر اساس عدد ساعت مشخص می‌ کند؛ به‌ عنوان مثال «بیوپسی از موقعیت ساعت ۳» یا «ساعت ۹». این روش به تیم درمانی کمک می ‌کند که در صورت نیاز به بررسی ‌های بعدی یا درمان تکمیلی، محل دقیق ضایعه را بطور دقیق شناسایی کنند.

پس از انجام کولپوسکوپی چه مراقبت هایی لازم است؟

•    پس از کولپوسکوپی در صورت خوب بودن حال عمومی، بیمار می تواند مرکز درمانی را ترک کند.
•    بیمار بلافاصله پس از کولپوسکوپی می تواند فعالیت های روزمره خود از قبیل کار و رانندگی را از سر بگیرد، گرچه ممکن است بیمار ترجیح دهد تا یک روز پس از انجام کولپوسکوپی استراحت کند.
•    در صورت انجام بیوپسی، ممکن است بیمار ترشحات واژینال قهوه ای رنگ یا خونریزی خفیف داشته باشد که امری طبیعی است و معمولا باید 3 تا 5 روز پس از کولپوسکوپی متوقف شود.
•    پس از قطع خونریزی در اثر کولپوسکوپی، بیمار می تواند از تامپون، داروهای واژینال، لوبریکانت ها و کرم واژینال استفاده کرده و همچنین رابطه جنسی داشته باشد. 
•    در صورت انجام بیوپسی، نمونه به آزمایشگاه فرستاده می شود و چند هفته پس از بیوپسی نتیجه آن آماده می گردد.

نتایج تست کولپوسکوپی:

اعلام نتایج نمونه برداری دهانه رحم ممکن است 4 تا 8 هفته طول بکشد.  اغلب در هنگام کولپوسکوپی و یا بیوپسی سرویکس، سلول های غیر طبیعی در سرویکس یافت نمی شوند و بنابراین بیمار نیاز به درمان فوری ندارد. حدود 6 نفر از هر 10 نفری که کولپوسکوپی انجام می دهند، دارای سلول های غیر طبیعی در سرویکس یا دهانه رحم خود هستند که به صورت نئوپلازی داخل اپیتلیال دهانه رحم (CIN) یا نئوپلازی داخل اپیتلیال غده سرویکس (CGIN) می باشد. موارد گفته شده سرطان دهانه رحم نیستند اما در صورت عدم درمان می توانند به سرطان دهانه رحم تبدیل شوند. سلول های غیر طبیعی ممکن است در هنگام کولپوسکوپی تشخیص داده شوند، اما جهت بررسی دقیق تر از نظر وجود خطر سرطانی شدن این سلول ها، بیوپسی باید انجام شود.
 

برای بررسی نتایج حاصل از کولپوسکوپی یا بیوپسی لازم است ابتدا با اصطلاح CIN آشنا باشید. در نتیجه بیوپسی، از اصطلاح CIN به معنی نئوپلازی داخل اپیتلیال دهانه رحم یا CGIN به معنی نئوپلازی داخل اپیتلیال غده سرویکس استفاده می شود که نشان دهنده وجود سلول های غیرطبیعی است. شدت و درجه اغییرات سلولی یا همان  نئوپلازی داخل اپیتلیال دهانه رحم CIN عموما با اعداد مشخص می شود، به عنوان مثال  CIN1 یا CIN 2  احتمال سرطانی شدن سلول ها را نشان می دهد. عدد بیشتر، به معنی افزایش خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم است؛ در صورتی که سلول های سرطانی حذف نشوند.
نتایج غیر طبیعی بیوپسی دهانه رحم به شرح زیر است:

CIN1 (دیسپلازی خفیف)

در این مرحله بعید است سلول های سرویکس سرطانی شوند و ممکن است خود به خود از بین بروند، در این موارد نیاز به انجام هیچ درمانی نیست و پس از 12 ماه ارزیابی مجدد انجام می شود تا مشخص گردد که آیا سلول های تغییر یافته بهبودی داشتهاند یا خیر.

CIN2 (دیسپلازی متوسط)

در این حالت، احتمال متوسطی وجود دارد که سلول های سرویکس سرطانی شوند؛ در این مرحله معمولا از بین بردن سلول های غیر طبیعی توصیه می شود. 

CIN3 (دیسپلازی شدید یا کارسینوم درجا)

در این مرحله احتمال سرطانی شدن سلول های سرویکس زیاد است و درمان آن شامل از بین بردن سلول های غیر طبیعی می باشد.
هر یک از این درجات در نتیجه کولپوسکوپی نیاز به اقدامات منحصر به فرد خود را دارد که بر اساس وضعیت بالینی شما می تواند متفاوت باشد؛ که در مقاله نئوپلازی های دهانه رحم به توضیح آن به صورت مفصل تر پرداخته ایم.

تفاوت کولپوسکوپی با تست پاپ اسمیر چیست

تست پاپ اسمیر یک غربالگری اولیه است که با جمع ‌آوری سلول ‌ها از سطح دهانه رحم، وجود تغییرات غیرطبیعی را بررسی می ‌کند. این تست نمی‌ تواند محل دقیق یا شدت آسیب را مشخص کند، بلکه فقط نشان می ‌دهد که آیا نیاز به بررسی بیشتر وجود دارد یا خیر. اما کولپوسکوپی یک روش تشخیصی دقیق‌ است که با استفاده از دوربین بزرگنمایی مخصوص، امکان مشاهده مستقیم و با جزئیات دهانه رحم، واژن و فرج را فراهم می‌ کند. در صورت مشاهده نواحی مشکوک، می ‌توان از همان محل نمونه ‌برداری (بیوپسی) انجام داد تا ماهیت تغییرات سلولی به ‌طور قطعی مشخص شود در بیوپسی، قطعه ‌ای از بافت به طور عمیق ‌تر برداشته می ‌شود تا ساختار کامل بافت زیر میکروسکوپ بررسی و تشخیص قطعی داده شود. به بیان دیگر، پاپ اسمیر نقش شناسایی اولیه و کولپوسکوپی نقش تشخیص قطعی را دارد.

عوارض جانبی کولپوسکوپی

کولپوسکوپی یک روش بسیار ایمن است و بنابراین مشکل جدی ایجاد نمی کند. اما کولپوسکوپی نیز مانند هر روش دیگری ممکن است عوارض جانبی داشته باشد که این عوارض عبارتند از:
• درد یا ناراحتی: حین قرار دادن اسپکولوم یا بیوپسی احساس درد و سوزش خفیف طبیعی است
• ترشحات واژینال قهوه ای رنگ: ترشحات واژینال قهوه ای ناشی از مایعی است که برای تشخیص سلول های غیر طبیعی استفاده می شود و باید سریع برطرف گردد؛ 
• خونریزی واژینال سبک: در صورت انجام بیوپسی، بیمار خونریزی واژینال خفیفی دارد که باید طی 3 تا 5 روز پس از بیوپسی قطع شود. 
البته در صورت مشاهده علائمی مانند خونریزی شدیدتر از قاعدگی طبیعی، خونریزی مداوم، ترشحات بد بوی واژن و یا درد معده، بیمار حتما باید به پزشک مراجعه نماید. 

هزینه کولپوسکوپی: 

این مورد در مراکز درمانی مختلف متفاوت است گرچه بیمه ها بخشی از هزینه کولپوسکوپی را پوشش می دهند. هزینه کولپوسکوپی در صورت نیاز به بیوپسی افزایش می یابد. هزینه کولپوسکوپی بر اساس شرایط بیمار متغیر می باشد.

سوالات متداول

کولپوسکوپی دردناک است؟

معمولا خود کولپوسکوپی به تنهایی درد ندارد، اما ممکن است هنگام قرار دادن اسپکولوم کمی احساس فشار یا ناراحتی کنید. اگر بیوپسی انجام شود، احتمال دارد احساس نیشگون یا کرامپ خفیف داشته باشید.

بعد از کولپوسکوپی چه مدت باید رابطه جنسی نداشته باشیم؟

اگر بیوپسی انجام نشده باشد، معمولا محدودیتی وجود ندارد. در صورت بیوپسی، بهتر است تا پایان خونریزی یا طبق نظر پزشک (معمولا حدود یک هفته) از رابطه جنسی و استفاده از تامپون خودداری شود.

آیا کولپوسکوپی در دوران بارداری انجام می ‌شود؟

بله، کولپوسکوپی در بارداری ایمن است، اما معمولا بیوپسی مگر در موارد ضروری به بعد از زایمان موکول می ‌شود.

آیا برای کولپوسکوپی نیاز به بیهوشی است؟

خیر، کولپوسکوپی بدون بیهوشی انجام می ‌شود. در صورت نیاز به بیوپسی، ممکن است از بی‌ حسی موضعی یا اسپری لیدوکائین استفاده شود.