بارداری در زنان مبتلا به ضایعات نخاعی

آیا بارداری در زنان مبتلا به ضایعات نخاعی امکان پذیر است؟

این مطلب از نظر علمی به تأیید دکتر فرناز منتظری فلوشیپ ناباروری و IVF، از پزشکان متخصص مرکز مام رسیده است.

آسیب نخاعی می‌تواند باعث ایجاد تغییرات دائمی در قدرت بدنی، تغییر حواس و عملکردهای بدن در محل آسیب ‌شود. در بیشتر موارد این آسیب‌ها ناشی از ضربه‌های جسمی هستند که در اثر تصادفات رانندگی، زمین خوردن و یا آسیب‌های ورزشی اتفاق می‌افتند، ولی می‌توانند در اثر عوامل غیرترومایی مانند عفونت، جریان خون ناکافی و وجود تومورها نیز ایجاد شوند.
گاهی ممکن است آسیب عصبی ناکامل بوده و درجاتی از عملکرد حسی و یا حرکتی در زیر سطح آسیب پابرجا بماند، در حالی‌که در موارد قطع شدگی کامل نخاع، هیچ‌گونه عملکردی در زیر سطح آسیب دیده نمی‌شود و عملکرد تمامی اندام‌های بدن مختل می‌گردد.
براساس تحقیقات انجام شده نیمی از موارد آسیب‌ نخاعی و عصبی در سنین باروری رخ می‌دهد. میزان آسیب نخاعی و عصبی مردان نسبت به زنان، 4 به 1 است. 
 

آیا ضایعه نخاعی می‌تواند بر قدرت باروری زنان تاثیر بگذارد؟ 

در اکثر موارد پس از ایجاد آسیب نخاعی، درجاتی از اختلال در عملکرد جنسی و هورمونی برای زنان ایجاد می‌شود که این اختلالات مانع از وقوع تخمک گذاری و سیکل قاعدگی می‌گردند؛ اما به طور متوسط حدود 6 تا 12 ماه پس از عارضه نخاعی، در 50 تا 90 درصد زنان سیکل قاعدگی به حالت اولیه خود بازگشته و عموماً هیچ تأثیری بر روند باروری نخواهد گذاشت. طبق تحقیقات انجام شده، تنها حدود 12٪ از کل زنان مبتلا به ضایعه نخاعی، دچار ناباروری می‌شوند و با توجه به این موضوع، بررسی‎های مرتبط با ناباروری در زنان مبتلا به آسیب نخاعی همانند دیگر زنان نابارور انجام می‌‌‌‌گیرد.
 

زنان مبتلا به ضایعه نخاعی هنگام اقدام برای بارداری چه نکاتی را باید در نظر بگیرند؟

توصیه می‌شود که زنان مبتلا به آسیب نخاعی قبل از اقدام به بارداری، ارزیابی کاملی از نظر ابتلا به هرگونه بیماری مزمن پزشکی انجام داده و از سلامت کامل خود اطمینان حاصل کنند تا هیچگونه خطری آن‌‌‌‌‌‌ها را تهدید نکند. 
یکی از اولین اقدامات در این زمینه، یافتن پزشکی می باشد که در دوران بارداری، زایمان و پس از زایمان بر فرد دچار ضایعه نخاعی نظارت داشته باشد. همه متخصصان زنان و زایمان در زمینه آسیب‌های نخاعی در بارداری تجربه ندارند، پس بهتر است پزشکی انتخاب شود که در زمینه‌ی مشکلات نخاعی در بارداری تجربه‌ی بیشتری داشته باشد. 
 

اطلاعاتی که لازم است قبل از بارداری، در مورد آسیب نخاعی فرد به پزشک ارائه شود: 

•    میزان آسیب‌دیدگی و تأثیر آن بر زندگی روزمره فرد؛
•    تغییراتی که در وضعیت استخوان ها ایجاد شده است، مانند انحنای ستون فقرات، شکستگی لگن و یا مفصل ران؛
•    وجود دیس رفلکسی (افزایش بیش از حد رفلکس های بدن در اثر عارضه)؛
•    داروهای مصرفی؛
•    هر روش درمانی که در آن زمان فرد انجام می‌دهد؛
•    نظارت بر افت فشار خون و آسیب‌های احتمالی پوستی؛
•    شرایط فعلی مثانه و روده؛
•    هرگونه مشکلی که طی بارداری قبلی فرد رخ داده است.
 

عوارض ناشی از ضایعه نخاعی بر بارداری

در زنان مبتلا به آسیب نخاعی، میزان شیوع عوارض بارداری افزایش می‌یابد. از جمله این عوارض می توان به موارد زیر اشاره کرد:
•    زایمان زودرس؛
•    وزن کم نوزاد هنگام تولد؛
•    عفونت ادراری در مادر؛
•    اختلال در عملکرد روده و در نتیجه، بروز یبوست (در بیش از نیمی از موارد)؛
•    افزایش احتمال بروز کم‌خونی؛
•    افزایش احتمال بروز ضایعات پوستی ناشی از فشار- نکروز (زخم بستر).
به دلیل احتمال بروز زایمان زودرس در زنان مبتلا به ضایعه نخاعی توصیه می‌شود در هفته‌های پایانی بارداری، جهت بررسی وجود انقباضات، مرتبا به پزشک مراجعه کنند و دقت بیشتری بر تغییراتی که در شکم خود احساس می‌کنند داشته باشند. 
 

آسیب‌های پوستی در افراد مبتلا به ضایعه نخاعی در دوران بارداری:

همانطور که پیش تر گفته شد، خطر آسیب پوستی و زخم بستر در بیماران مبتلا به ضایعه نخاعی در دوران بارداری افزایش می‌یابد. در نیمه اول بارداری نیازی به کم کردن فشار وارد بر بدن نیست، اما در مراحل بعدی بارداری، به دلیل تغییرات وزن، فشار و وضعیت تعادل، مادر بیش‌تر در معرض آسیب‌های پوستی و زخم بستر قرار می‌گیرد و لازم است به فشار وارد بر بدن توجه شود. 
 

مراقبت‌های لازم در زمان بارداری برای پیشگیری از ایجاد آسیب‌های پوستی:

•    افزایش دفعات بررسی پوست به منظور تشخیص به موقع هرگونه مشکل؛
•    تمیز و خشک نگه داشتن پوست؛
•    استفاده از یک تشک مناسب جهت توزیع مناسب فشار و وزن. 
 

تغییرات جریان خون در افراد مبتلا به ضایعه نخاعی در دوران بارداری:

در طول بارداری در زنان مبتلا به آسیب نخاعی احتمال بروز خطر ترومبوز ورید عمقی یا لخته شدن خون در رگ‌های پا افزایش می‌یابد. از جمله علائم ترومبوز ورید عمقی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
•    تورم یک طرفه ساق پا؛
•    احساس درد در ساق پا؛
•    گرم و قرمز شدن قابل توجه پوست در ناحیه ساق پا.
 

برای پیشگیری از ترومبوز ورید عمقی، انجام چه مراقبت‌هایی در طول بارداری لازم است؟

•    مراجعه فوری به پزشک در صورت داشتن علائم ترومبوز ورید عمقی؛ 
•    قرار دادن پاها بالاتر از سطح بدن در هنگام خوابیدن؛ 
•    استفاده از جوراب‌های فشاری مناسب؛
•    انجام حرکات ورزشی سبک و ساده؛
•    مصرف کافی مایعات.
 

تغییرات عملکرد تنفسی در زنان مبتلا به آسیب نخاعی طی بارداری:

در طول بارداری، جنین که دائما در حال رشد است، به سمت بالا و زیر دیافراگم فشار وارد کرده و فضای ریه‌ها را محدود می‎کند. به همین دلیل اکثر خانم‎های باردار معمولا دچار تنگی نفس به ویژه در اواخر دوران بارداری می شوند.
زنان دچار ضایعه نخاعی بیشتر از سایر افراد در معرض ابتلا به پنومونی و عفونت ریه قرار دارند و در صورتی که تنگی نفس و سرفه با استفراغ همراه شود، احتمال بروز آسپیراسیون، عفونت ریه و زایمان زودرس نیز افزایش می یابد.
 

مراقبت‌های لازم طی بارداری برای بهبود وضعیت تنفسی:

•    دراز کشیدن به نحوی که قسمت بالا تنه بالا‌تر از نواحی دیگر بدن قرار بگیرد؛ 
•    دراز کشیدن به پهلو در صورت داشتن تهوع صبحگاهی و یا سرفه به منظور پیشگیری از آسپیراسیون و عفونت ریه؛ 
•    انجام تمرینات تنفسی به طور منظم و زیر نظر فیزیوتراپیست.
 

تغییرات عملکرد گوارشی در زنان مبتلا به آسیب نخاعی طی دوران بارداری:

تغییرات هورمونی ایجاد شده طی بارداری، حرکات روده را تحت تاثیر قرار داده و می‌تواند منجر به ایجاد یبوست در خانم‌های باردار شود. مصرف برخی از مکمل‌ها از جمله آهن نیز می‌تواند خطر ابتلا به یبوست را افزایش دهد. این مشکل با عدم تحرک که معمولا در افراد دچار ضایعات نخاعی بیش‌تر دیده می‌شود، تشدید می‌گردد. 
 

مراقبت‌های لازم در دوران بارداری برای بهبود وضعیت گوارشی:

•    مصرف وعده‌های غذایی منظم و پر‌فیبر؛
•    افزایش مصرف مایعات؛
•    مصرف داروهای مناسب با تجویز پزشک.
 

تغییرات فشار خون در زنان مبتلا به ضایعه نخاعی طی دوران بارداری:

در دوران بارداری به طور فیزیولوژیک فشار خون مقداری افت می‌کند. خطر کاهش فشار خون برای زنانی که در ناحیه T6 نخاع یا بالاتر از آن دچار آسیب نخاعی هستند، بیشتر است. افت فشار خون سریع و لحظه‌ای می‌تواند بر جریان خون جنین تاثیر گذاشته و مشکلات جدی ایجاد نماید.
 

مراقبت‌های لازم در دوران بارداری به منظور بهبود فشار‌خون:

•    دراز کشیدن به نحوی که سر‌ بالا‌تر از دیگر نواحی بدن قرار بگیرد؛
•    قرار دادن پاها بالا‌تر از سطح بدن در برخی مواقع؛
•    مصرف مایعات به اندازه کافی؛
•    تغییر حالت از موقعیت خوابیده به نشسته با احتیاط؛
•    پوشیدن جوراب‌های فشاری. 
 

آیا زنان مبتلا به ضایعات نخاعی قادر به درک حرکات جنین خود در دوران بارداری هستند؟

توانایی درک حرکات جنین، بستگی به محل و شدت آسیب نخاعی دارد. ممکن است زنان دچار ضایعات نخاعی نتوانند حرکت جنین خود را احساس کنند. در هفته‌‌های بالا‌تر بارداری و زمانی که جنین به اندازه کافی بزرگ شده است، حرکتش با دست یا بازو قابل احساس و یا از روی شکم قابل مشاهده است. برای اطمینان از سلامت جنین، به زنان مبتلا به ضایعات نخاعی توصیه می‌شود بعد از هفته بیست و هشتم بارداری، به صورت هفتگی تست‌های ارزیابی سلامت جنین از جمله NST را انجام دهند.  
 

آیا زنان دچار ضایعات نخاعی می‌توانند در دوران بارداری به پشت بخوابند؟

در مراحل اولیه بارداری، خوابیدن به پشت یا روی شکم مشکلی ایجاد نمی‌کند، ولی با پیشرفت بارداری به دلیل  فشاری که بر عروق شکم وارد می‌شود، ممکن است بازگشت خون به قلب و خونرسانی به جنین کاهش یافته و به همین دلیل توصیه می‌شود که از خوابیدن به پشت خودداری گردد.
 

آیا داروهای مصرفی در زنان مبتلا به ضایعه نخاعی، مشکلی در بارداری ایجاد می‌کنند؟

برخی از دارو‌های استفاده شده در زنان مبتلا به ضایعه نخاعی ممکن است برای جنین مضر باشند، لذا باید با پزشک در این زمینه مشورت شود تا در صورت لزوم در دوران بارداری تغییراتی در داروهای مصرفی ایجاد شود. دارو‌هایی که اغلب برای کنترل علائم ضایعه نخاعی تجویز می شوند، عبارتند از: 
•    داروهای ضد اسپاسم مانند باکلوفن و دانتریوم؛
•    داروهایی برای جلوگیری از عفونت‌های دستگاه ادراری (UTI)؛
•    داروهایی برای کنترل علائم گوارشی؛
•    داروهای ضد درد مانند گاباپنتین.
تمام داروها باید توسط متخصص زنان و زایمان در هر سه ماه بارداری بررسی شوند تا هیچگونه خطری مادر و جنین را تا پایان این دوران تهدید نکند.