محاسبه BMI بارداری و دلیل اهمیت آن

داشتن شاخص توده بدنی بالا (BMI) در دوران بارداری می‌تواند تأثیر زیادی بر سلامت شما و سلامت کودک شما داشته باشد. داشتن BMI بالا در بارداری ممکن است همراه با عوارض احتمالی برای مادر و جنین همراه باشد. در این مقاله به شما روش محاسبه BMI بارداری را توضیح می‌دهیم و همچنین می‌توانید توصیه‌هایی برای افزایش وزن و کارهایی که برای ترویج یک بارداری سالم لازم است انجام دهید را بیاموزید.

میزان وزنی که باید در دوران بارداری اضافه کنید بر اساس شاخص توده بدنی (BMI) قبل از بارداری است که نشانگر چربی بدن است و از وزن و قد محاسبه می‌شود.

BMI شما معیاری است که از قد و وزن شما استفاده می‌کند تا مشخص کند که آیا وزن شما در محدوده مناسبی برای قد شما قرار دارد یا خیر. برای زنان باردار، محاسبه BMI بارداری بر اساس وزن قبل از بارداری خواهد بود. داشتن BMI بالا یا پایین ممکن است خطر ایجاد عوارض را برای شما و جنین‌تان در طول بارداری افزایش دهد، اما اکثر افراد حاملگی کم خطری خواهند داشت.

محاسبه BMI بارداری

محاسبه BMI بارداری به این معنی است که ابتدا وزن دقیق شما به کیلوگرم و قد دقیق شما به متر محاسبه می‌شود و سپس در فرمول BMI قرار داده می‌شود. در ادامه فرمول محاسبه BMI بارداری را برای شما توضیح می‌دهیم.

محاسبه BMI بارداری = (وزن بر حسب کیلوگرم) / ( مجذور قد برحسب متر)

محدوده BMI بارداری

مامای شما ممکن است قد و وزن شما را برای اندازه گیری BMI در اولین ویزیت شما اندازه گیری کند. این کار به آنها کمک می‌کند تا دریابند که آیا در دوران بارداری خود به مراقبت بیشتری نیاز دارید یا خیر و اینکه آیا BMI شما در محدوده طبیعی است یا خیر. در ادامه محدوده‌های مختلف BMI را توضیح می‌دهیم.

• کمتر از ۱۸.۵ = محدوده کم وزنی؛
• ۱۸.۵ تا ۲۴.۹ = محدوده وزن سالم؛
• ۲۵ تا ۲۹.۹ = محدوده اضافه وزن؛
• ۳۰ تا ۳۹.۹ = محدوده چاقی؛
• ۴۰ یا بالاتر = محدوده چاقی شدید.

اهمیت محاسبه BMI در بارداری

داشتن BMI بالا در دوران بارداری باعث ایجاد عوارض مختلف بارداری برای مادر و جنین می‌شود. همچنین وزن بالا ممکن است لیبر و زایمان فرد را تحت تاثیر قرار دهد، به همین دلیل پزشکان بر اهمیت محاسبه BMI در بارداری تاکید می‌کنند. در ادامه به برخی از عوارض وزن بالا در بارداری اشاره می‌کنیم.

عوارض BMI بالا برای مادر

وزن بالا در بارداری با عوارض مادری زیادی مثل: سقط جنین، مرده زایی، سقط مکرر، دیابت بارداری، پره اکلامپسی، مشکلات قلبی، آپنه خواب، نیاز به سزارین و خطر عوارض سزارین مانند عفونت زخم همراه است. این عوارض ممکن است به طور غیر مستقیم روی شرایط جنین هم تاثیر داشته باشند و باعث ایجاد مشکلاتی در جنین شوند.

عوارض BMI بالا برای جنین

داشتن BMI بالا در دوران بارداری با افزایش خطر مشکلات مختلفی برای نوزاد مانند: اختلالات مادرزادی، وزن زیاد نوزاد هنگام تولد، مشکلات رشد، آسم دوران کودکی، چاقی دوران کودکی، مشکلات شناختی و تاخیر رشد همراه است. البته عوامل دیگری نیز ممکن است در ایجاد این پیامدها نقش داشته باشند.

در دوران بارداری چقدر باید وزن اضافه کنم

هنگام تعیین میزان وزنی که باید در دوران بارداری اضافه کنید، مهم است که وزن قبل از بارداری و BMI خود را در نظر بگیرید. در نظر داشته باشید که وزنی که قرار است در طول بارداری اضافه کنید، در حاملگی تک قلو و دوقلو متفاوت است. در ادامه مقدار مناسب افزایش وزن توصیه شده در کل بارداری و همچنین در سه ماهه آخر بارداری با توجه به تعداد قل در حاملگی و محاسبه BMI بارداری را توضیح می‌دهیم.

توصیه‌های افزایش وزن برای زنان بارداری که حاملگی تک‌ قلو دارند به شرح زیر است.

• کم وزنی ( BMI کمتر از ۱۸.۵)

افرادی که BMI کمتر از ۱۸ دارند، در طول بارداری باید ۱۲.۵ کیلوگرم تا ۱۸ کیلوگرم وزن اضافه کنند. یعنی این افراد در سه ماهه دوم و سوم بارداری خود باید چیزی حدود ۲ کیلوگرم تا ۲.۶ کیلوگرم وزن اضافه کنند.

• وزن معمولی ( ۱۸.۵-۲۴.۹ BMI)

در افرادی که وزن مناسبی دارند و یا BMI آنها در محدوده طبیعی است، توصیه می‌شود در طول بارداری ۱۱.۵ کیلوگرم تا ۱۶ کیلوگرم وزن اضافه کنند. یعنی این افراد در سه ماهه دوم و سوم بارداری خود باید چیزی حدود ۱.۵کیلوگرم تا ۲.۳ کیلوگرم وزن اضافه کنند.

• اضافه وزن (۲۵-۲۹.۹BMI )

در صورتی که شما اضافه وزن دارید یا BMI بالاتر از ۲۵ دارید، در طول بارداری باید ۷ تا ۱۱.۵ کیلوگرم وزن اضافه کنید. یعنی در سه ماهه دوم و سوم بارداری خود باید چیزی حدود ۱کیلوگرم تا ۱.۵ کیلوگرم وزن اضافه کنید.

• چاقی ( ۳۰-۳۹.۹BMI )

افرادی که چاق محسوب می‌شوند و BMI بالاتر از ۳۰ دارند، باید در طول بارداری خود ۵ کیلوگرم تا ۹ کیلوگرم وزن اضافه کنند. یعنی این افراد در سه ماهه دوم و سوم بارداری خود باید چیزی حدود ۰.۸کیلوگرم تا ۱.۲ کیلوگرم وزن اضافه کنند.

BMI بالا در بارداری و مراقبت‌های لازم

اگر پس از محاسبه BMI بارداری متوجه شدید BMI شما ۳۰ یا بالاتر است، پزشک شما به دقت بارداری شما را زیر نظر خواهد گرفت و ممکن است موارد زیر را به شما توصیه کند.

آزمایش زودهنگام دیابت باردرای

آزمایش زودهنگام دیابت بارداری برای زنانی که در معرض خطر متوسط دیابت بارداری قرار دارند، توصیه می‌شود. آزمایش غربالگری به نام تست چالش گلوکز اغلب بین هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ بارداری انجام می‌شود. اگر BMI ۳۰ یا بالاتر دارید، ممکن است پزشک شما آزمایش غربالگری را در اولین ویزیت قبل از زایمان شما توصیه کند.

اگر نتایج آزمایش شما نشان دهد که سطح گلوکز شما در محدوده استاندارد است، احتمالاً آزمایش غربالگری را بین هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ بارداری تکرار خواهید کرد. اگر نتایج نشان داد که سطح گلوکز خون شما بالا است، به آزمایشات بیشتری نیاز خواهید داشت. همچنین پزشک می‌تواند به شما در مورد نظارت و کنترل قند خون توصیه کند.

تغییرات در سونوگرافی جنین

سونوگرافی استاندارد جنین معمولا بین هفته های ۱۸ تا ۲۰ بارداری برای ارزیابی آناتومی نوزاد انجام می‌شود. اما امواج اولتراسوند در افرادی که چاق هستند و یا BMI بالایی دارند، به راحتی به بافت چربی شکم نفوذ نمی‌کنند. این می‌تواند در اثربخشی سونوگرافی جنین اختلال ایجاد کند. با پزشک خود در مورد بهترین روش برای انجام سونوگرافی دقیق صحبت کنید تا شما را راهنمایی کنند.

غربالگری آپنه انسدادی خواب

آپنه خواب یک اختلال خواب بالقوه جدی است که باعث توقف و شروع تنفس مکرر در طول خواب می‌شود. زنانی که در دوران بارداری دچار آپنه انسدادی خواب می‌شوند، در معرض خطر ابتلا به پره اکلامپسی و سایر عوارض هستند. احتمالاً در اولین ویزیت قبل از زایمان غربالگری خواهید شد.

زنان با BMI بالا در بارداری یا با شاخص توده بدنی بالا ممکن است دچار آپنه انسدادی تنفسی شوند. اگر به آپنه انسدادی خواب مشکوک باشید، پزشک شما ممکن است شما را برای ارزیابی و درمان احتمالی به یک متخصص طب خواب ارجاع دهد.

BMI بالا و ناباروری

داشتن BMI بالا می‌تواند با مهار تخمک گذاری منظم به باروری آسیب برساند. حتی در زنانی که به طور منظم تخمک گذاری می‌کنند، هر چه BMI یا شاخص توده بدنی بالاتر باشد، ممکن است زمان بیشتری برای باردار شدن طول بکشد. برخی تحقیقات همچنین نشان می دهد که BMI بالا با کاهش موفقیت لقاح آزمایشگاهی (IVF) مرتبط است.

عوارض BMI بالا هنگام زایمان

اگر BMI بالا دارید، خطر عوارض در حین زایمان افزایش می‌یابد، به خصوص اگر BMI شما ۴۰ یا بالاتر باشد. البته چاقی همیشه باعث تجربه زایمان سخت نمی‌شود و  BMI بالا به این معنی نیست که شما حتما برای زایمان خود نیاز به سزارین دارید. در ادامه به عوارض وزن زیاد هنگام زایمان پرداخته‌ایم.

• زایمان زودرس (کودکی که قبل از ۳۷ هفتگی متولد شده است)؛
• دیستوشی شانه (زمانی که یکی از شانه‌های کودک در طول زایمان طبیعی پشت استخوان شرمگاهی مادر گیر می‌کند)؛
• نیاز به سزارین اورژانسی (سزارین)؛
• خونریزی شدید بعد از زایمان طبیعی.

عوارض BMI پایین در دوران بارداری

اگر BMI شما قبل از باردار شدن کمتر از ۱۸.۵ بود، ممکن است در طول بارداری به مراقبت و حمایت بیشتری نیاز داشته باشید. این به این دلیل است که شما و کودکتان ممکن است در معرض خطر ابتلا به موارد زیر باشید:

• زایمان زودرس (زمانی که نوزاد شما قبل از هفته ۳۷ به دنیا می‌آید)؛
• داشتن نوزادی با وزن کم؛
• محدودیت رشد جنین؛
• سقط جنین؛
• مشکلات رشد کودک شما.

شاید مطالعه در مورد این خطرات برای شما نگران کننده باشد، اما مهم است که به خاطر داشته باشید که اکثر افرادی که وزن کم دارند، بارداری و نوزادی سالم خواهند داشت. همچنین کارهایی وجود دارد که شما می‌توانید برای کمک به کاهش این خطرات و داشتن یک بارداری سالم انجام دهید که در ادامه به آنها اشاره می‌کنیم.

مدیریت خطرات BMI پایین در دوران بارداری

مامای شما ممکن است شما را ارجاع دهد تا اسکن‌های اضافی را برای بررسی رشد و تکامل نوزادتان انجام دهید. همچنین ممکن است به یک متخصص تغذیه ارجاع داده شوید تا به شما کمک کند تا در مورد روش‌هایی برای تغذیه خوب و افزایش وزن مناسب مشورت کنید.

ماما یا متخصص شما با شما صحبت خواهد کرد که افزایش وزن هدف شما در بارداری چقدر باید باشد. این بر اساس چندین عامل از جمله وزن قبل از بارداری شما خواهد بود. ماما همچنین ممکن است بر اساس دلیل BMI پایین شما توصیه و پشتیبانی خاصی به شما بدهد.

دلایل زیادی برای داشتن BMI پایین وجود دارد. به عنوان مثال ممکن است یک دلیل پزشکی برای وزن کم شما وجود داشته باشد، مانند پرکاری تیروئید. اگر فکر می‌کنید ممکن است چنین باشد، با ماما یا پزشک عمومی خود صحبت کنید.

برخی از زنان ممکن است اختلال خوردن داشته باشند (یا در گذشته این اختلال را داشته‌اند). اختلال خوردن گاهی اوقات می‌تواند وزن گیری را بسیار دشوار کند. صحبت کردن با ماما یا پزشک در این مورد می‌تواند چالش برانگیز باشد، اما مهم است. آنها می‌توانند از شما حمایت کنند و مراقبت‌های بیشتری را در طول بارداری ترتیب دهند تا شما و کودکتان سالم بمانید.

اقداماتی لازم برای یک بارداری سالم 

اگر شما BMI بالایی دارید و نگرانی‌هایی برای باردرای خود دارید خوب است بدانید که می‌توانید تاثیرات منفی داشتن BMI بالا بر سلامت خود و کودک‌تان را محدود کنید. در ادامه برخی راه‌های کنترل وزن در دوران بارداری را توضیح داده‌ایم.

• قبل از بارداری با پزشک خود نوبت بگیرید

اگرBMI  ۳۰ یا بالاتر دارید و قصد بارداری دارید، با پزشک خود در مورد اهداف افزایش وزن صحبت کنید. افزایش وزن بارداری خود را در ابتدا و به طور منظم در طول بارداری پیگیری کنید. پیشرفت خود را با محدوده‌های توصیه شده برای افزایش وزن بارداری مقایسه کنید. پزشک شما ممکن است شما را به یک متخصص تغذیه ارجاع دهد که می‌تواند به شما کمک کند قبل از بارداری به وزن مناسب برسید.

• به دنبال مراقبت‌های منظم دوران بارداری باشید

ویزیت‌های منظم قبل از زایمان می‌تواند به پزشک شما کمک کند تا سلامت شما و کودک شما را کنترل کند. در مورد هرگونه شرایط پزشکی که دارید مانند دیابت، فشار خون بالا یا آپنه خواب به پزشک خود اطلاع دهید و در مورد آنچه می‌توانید برای مدیریت آنها انجام دهید صحبت کنید.

• رژیم غذایی سالم داشته باشید.

برای حفظ یک رژیم غذایی سالم و جلوگیری از افزایش وزن بیش از حد، با پزشک خود یا یک متخصص تغذیه مشورت کنید. به خاطر داشته باشید که در دوران بارداری، به اسید فولیک، پروتئین، کلسیم، آهن و سایر مواد مغذی ضروری بیشتری نیاز خواهید داشت.

• از مواد خطرناک دوری کنید.

اگر سیگار می‌کشید، از پزشک خود بخواهید که به شما در ترک سیگار کمک کند. الکل و داروهای غیرقانونی نیز ممنوع است. قبل از شروع یا توقف مصرف هرگونه دارو یا مکمل، با پزشک خود را مشورت کنید.

• نیازهای کالری خود را بشناسید.

به طور کلی، در سه ماهه اول بارداری نیازی به کالری اضافی ندارید. به طور معمول، حدود ۳۴۰ کالری اضافی روزانه در طول سه ماهه دوم و حدود ۴۵۰ کالری اضافی روزانه در طول سه ماهه سوم اضافه کنید.

• یک رژیم غذایی متعادل داشته باشید.

داشتن یک رژیم متعادل و سرشار از غلات کامل، سبزیجات، میوه‌ها، لبنیات کم چرب و پروتئین بدون چربی داشته باشید. قندهای اضافه شده و چربی‌های جامد موجود در نوشابه ها، دسرها، غذاهای سرخ شده، شیر کامل و گوشت های چرب را محدود کنید. 

• فعالیت بدنی داشته باشید.

حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط (مانند پیاده روی سریع) در هفته انجام دهید. ۱۵۰ دقیقه ممکن است خسته کننده به نظر برسد، اما می‌توانید فعالیت بدنی روزانه خود را به بخش‌های کوچکتری تقسیم کنید. فعالیت بدنی برای اکثر زنان باردار سالم و بی‌خطر است. در مورد انجام هرگونه فعالیت بدنی مانند شنا یا پیاده روی با پزشک خود صحبت کنید. 

کلام آخر

شاخص توده بدنی یا همان BMI قبل از بارداری می‌تواند تاثیر زیادی روی باردرای شما داشته باشد. برای مثال BMI بالا در بارداری ممکن است با عوارضی مثل سقط جنین، مرده زایی، سقط مکرر و دیابت بارداری همراه باشد. از طرفی BMI پایین در دوران بارداری نیز ممکن است باعث زایمان زودرس یا محدودیت رشد جنین شود.

پس محاسبه BMI بارداری اهمیت زیادی دارد. در این مقاله راهکارهایی برای مدیریت این شرایط توضیح داده‌ایم. همچنین محدوده طبیعی BMI بارداری را بررسی کرده‌ایم.

شما می‌توانید برای خواندن مقالات بیشتر به مجله اینترنتی مام مراجعه کنید، همچنین برای رزرو نوبت و مشاوره حضوری با متخصصین ما، به مرکز مام مراجعه کنید.