واژینوز باکتریایی Bacterial vaginosis (BV)

واژینوز باکتریایی نوعی التهاب واژن است که در اثر رشد بیش از حد یکی از انواع باکتری‌های موجود در واژن ایجاد می‌شود و تعادل طبیعی باکتری‌های واژن را بر هم می‌زند. خانم‌ها در سال‌های باروری خود بیشتر مبتلا به این عفونت می‌شوند اما برای هر خانمی امکان ابتلا به این عفونت وجود دارد. علت گسترش واژینوز دقیقاً مشخص نیست. برخی از پزشکان، نزدیکی جنسی محافظت‌نشده یا استحمام زیاد را از علل این عفونت می‌دانند. 

علایم واژینوز باکتریایی

علایم واژینوز باکتریایی عبارتند از:

• ترشحات واژن که نازک و سفید ـ خاکستری هستند؛
• حس کردن بوی بد ماهی از واژن به خصوص بعد از نزدیکی؛
• خارش واژن؛
• سوزش هنگام ادرار.

البته برخی خانم‌های مبتلا هیچ‌گونه علایمی ندارند. 

علت واژینوز باکتریایی

معمولاً باکتری‌های خوب (لاکتوباسیلوس‌ها) تعدادشان از باکتری‌های بد (بی‌هوازی‌ها) در واژن بیشتر است، ولی اگر این باکتری‌های بی‌هوازی خیلی زیاد شوند، تعادل طبیعی میکروارگانیسم‌های (موجودات ذره‌بینی) داخل واژن را بر هم زده و منجر به واژینوز باکتریایی می‌شوند.

عوامل خطرزای واژینوز باکتریایی

عوامل خطرزا برای واژینوز باکتریایی عبارتند از:

• شرکای جنسی متعدد یا شریک جنسی جدید: ارتباط بین این عفونت و فعالیت‌های جنسی کاملاً مشخص نیست ولی واژینوز باکتریایی اغلب در خانم‌هایی که شرکای جنسی متعدد یا شریک جنسی جدید دارند رخ می‌دهد. هم‌چنین امکان ابتلا به این عفونت در خانم‌های هم‌جنس‌گرا نیز وجود دارد.
• دوش واژینال: شستن واژن با آب یا مواد تمیزکننده، تعادل طبیعی محیط واژن را بر هم زده و باعث ایجاد عفونت می‌شود. از آن جایی که واژن خود به خود تمیز می‌شود، دوش واژینال ضروری نیست.
• فقدان طبیعی باکتری‌های لاکتوباسیلوس: اگر محیط طبیعی واژن شما به اندازه‌ی کافی باکتری‌های خوب «لاکتوباسیلوس» را تولید نکند، بیشتر در معرض ابتلا به واژینوز باکتریایی قرار دارید.

تحت شرایط خاص، واژینوز باکتریایی باعث ابتلا به بیماری‌های مقاربتی بیشتر مانند HIV، تبخال تناسلی، کلامیدیا یا سوزاک، افزایش خطر ابتلا به عفونت‌های بعد از جراحی‌هایی مانند «هیسترکتومی» یا اتساع دهانه‌ی رحم و کورتاژ
(Dilation and curettage= D & C) و در نهایت ابتلا به بیماری التهاب لگن می‌شود. 

تست و تشخیص واژینوز باکتریایی

برای تشخیص واژینوز باکتریایی پزشک شما اقدامات زیر را انجام می‌دهد:

• سؤالاتی درباره‌ی سابقه‌ی پزشکی شما مطرح می‌کند. پزشک سؤالاتی درباره عفونت‌های واژینال قبلی یا عفونت‌های مقاربتی از شما می‌پرسد.
• معاینه‌ی لگن؛ هنگام انجام این معاینه، پزشک اندام‌های تناسلی خارجی را برای علایم عفونت‌های واژن معاینه می‌کند و دو انگشت را وارد واژن شما می‌کند و هم‌زمان با دست دیگر شکم شما را فشار می‌دهد تا اندام‌های لگن را برای وجود هرگونه ویژگی‌ای که نشان‌دهنده‌ی بیماری است، بررسی کند.
• تهیه‌ی نمونه از ترشحات واژن؛ این کار برای بررسی رشد بیش از حد باکتری‌های بی‌هوازی در واژن شما انجام می‌شود. ترشحات واژن زیر میکروسکوپ مشاهده می‌شوند و مشاهده‌ی سلول‌های واژن که توسط باکتری‌ها پوشانده شده‌اند نشانه‌ی عفونت واژن خواهد بود. پزشک هم‌چنین میزان اسیدی بودن محیط واژن را توسط نوارهای مخصوص تست pH اندازه می‌گیرد. pH اسیدی 4.5 یا بالاتر یک نشانه‌ی دیگر واژینوز باکتریایی است.

درمان و داروی واژینوز باکتریایی

برای درمان واژینوز باکتریایی پزشک شما ممکن است درمان‌های زیر را تجویز کند:

• مترونیدازول (فلاژیل، متروژل-واژینال): این دارو به صورت قرص خوراکی است. البته به شکل ژل برای مصرف موضعی نیز وجود دارد که داخل واژن قرار می‌گیرد. برای جلوگیری از ناراحتی معده، درد شکم یا حالت تهوع هنگام مصرف این دارو، از مصرف الکل طی درمان و حداقل تا یک روز بعد از کامل شدن دوره‌ی درمانی بپرهیزید.
• کلیندامایسین (کلئوسین،کلیندس): این دارو به شکل کرم است که شما برای داخل واژن استفاده می‌کنید. یک تأثیر این کرم‌ها ضعیف کردن لاتکس کاندوم‌ها طی درمان و حداقل 3 روز بعد از استفاده از کرم است.
• تینیدازول(تیندامکس): این دارو به صورت خوراکی استفاده می‌شود. عوارض این دارو ناراحتی معده و حالت تهوع است. در نتیجه بهتر است از مصرف الکل طی درمان و حداقل یک روز بعد از کامل شدن درمان بپرهیزید.

به طور کلی نیازی به درمان شریک جنسی خانم (یعنی مرد) نیست ولی واژینوز باکتریایی بین خانم‌های هم‌جنس‌گرا گسترش پیدا می‌کند و در صورت ابتلا باید هر دو نفر درمان شوند. درمان باید تا زمانی که پزشک توصیه کرده ادامه پیدا کند وگرنه احتمال عود بیماری وجود دارد. 

عود بیماری واژینوز باکتریایی

علی‌رغم مؤثر بودن درمان‌های واژینوز باکتریایی، بازگشت علایم بعد از 3 تا 12 ماه شایع است. اگر علایم شما خیلی زود بعد از درمان دوباره عود کرد، با پزشک خود درباره‌ی گزینه‌های درمانی صحبت کنید، یک گزینه مصرف طولانی‌تر «مترونیدازول» است.

یک روش دیگر نیز درمان کلونی‌زایی لاکتوباسیلوس است که به افزایش تعداد باکتری‌های خوب در واژن و به تعادل رساندن دوباره‌ی فلور میکروبی واژن کمک می‌کند. این روش بیشتر با مصرف برخی مواد غذایی مانند ماست یا غذاهای حاوی لاکتوباسیلوس امکان‌پذیر است. البته تحقیقات پیرامون فواید و مضرات درمان‌های پروبیوتیک خیلی کم است.

واژینوزباکتریایی و بارداری

با ابتلای مادر به این عفونت احتمال برخی عوارض افزایش پیدا می‌کند که عبارتند از:

• زایمان زودرس؛
• وزن کم هنگام تولد نوزاد؛
• پاره شدن زودرس پرده‌های جنینی؛
• عفونت رحمی پس از زایمان؛
• ارتباطی مبنی بر احتمال سقط در سه‌ماهه‌ی دوم مطرح شده، اما تحقیقات بیشتری نیاز است.

البته اکثر زنان مبتلا، بارداری طبیعی را با موفقیت به اتمام می‌رسانند. درمان برای خانم‌های باردار نیز به شدت اهمیت دارد.