نفخ بعد از زایمان

شما بالاخره زایمان کردید و علاوه بر هیجان ملاقات با نوزادتان، احساس سبکی بیشتری را تجربه می‌کنید. با این حال، بدن شما در دوران بارداری و زایمان دچار تغییرات زیادی می‌شود و این تغییرات لزوماً پس از تولد نوزاد متوقف نمی‌شوند. علاوه بر خونریزی واژینال، درد و تعریق شبانه، ممکن است نفخ بعد از زایمان داشته باشید.

خوشبختانه کارهایی وجود دارد که می‌توانید برای کاهش ناراحتی ناشی از نفخ پس از زایمان انجام دهید. در این مقاله به بررسی دلایل نفخ پس از زایمان می‌پردازیم. همچنین زمان مراجعه به پزشک و گزینه‌های درمانی، از جمله درمان‌های خانگی نفخ شکم بعد از زایمان را توضیح می‌دهیم.

چرا نفخ شکم پس از زایمان اتفاق می‌افتد؟

بدن شما پس از زایمان دچار تغییرات فیزیکی و هورمونی زیادی می‌شود که می‌تواند منجر به نفخ بعد از زایمان شود. نه تنها این، بلکه سطح فعالیت شما تغییر می‌کند، رژیم غذایی شما ممکن است تغییر کند، و ممکن است داروها و مکمل‌های خاصی مصرف کنید که می‌تواند نحوه عملکرد روده شما را تغییر دهد. اگرچه همه در مورد نفخ شکم بعد از زایمان صحبت نمی‌کنند، اما ورم شکم بعد از زایمان یک اتفاق نسبتاً رایج پس از زایمان است. در اینجا برخی از دلایل نفخ شکم بعد از زایمان آورده شده است:

یبوست

یبوست بعد از زایمان شایع است و گاهی اوقات می‌تواند یک مشکل مداوم باشد که بعد از زایمان طبیعی و سزارین رخ می‌دهد. یبوست می‌تواند علائم ناراحت کننده‌ای را برای شما ایجاد کند، زیرا وقتی روده‌ها حرکت نمی‌کنند، باکتری‌ها در دستگاه گوارش شما جمع می‌شوند و در نتیجه گاز و نفخ ایجاد می‌کنند. فرد مبتلا به یبوست حرکات روده کمی دارد و مدفوع او ممکن است سفت و توده‌ای باشد. یبوست همچنین می‌تواند باعث نفخ و گاز شکم بعد از زایمان شود.

یبوست و نفخ بعد از زایمان معمولاً از ترکیبی از کم آبی بدن به دنبال بارداری، دریافت کمتر فیبر و کم تحرکی ناشی می‌شود. بدن پس از زایمان در حالت بهبودی است و نیاز به آب افزایش یافته است. به خصوص اگر شیر می‌دهید، نیاز بدن به مایعات حتی بیشتر می‌شود. برخی از داروهای مسکن ممکن است باعث شوند که فرد پس از زایمان دچار یبوست فوری شود. اما یبوست طولانی مدت اغلب به دلیل رژیم غذایی یا سبک زندگی است.

آسیب کف لگن ناشی از زایمان

بارداری و زایمان ممکن است باعث کشش و آسیب به عضلات و اعصاب کف لگن شود. عضلات بالا برنده‌ مقعد و کف لگن ممکن است حین زایمان آسیب ببینند. صدمات مقعدی می‌تواند منجر به بی‌اختیاری باد شکم بعد از زایمان شود. این آسیب‌ها همچنین می‌توانند کنترل فرد بر حرکات روده را کاهش دهند که از نظر پزشکی به آن بی‌اختیاری مقعدی می‌گویند. علائم بی اختیاری مقعدی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• نیاز فوری به دفع مدفوع؛
• از دست دادن کنترل بر باد شکم بعد از زایمان؛
• از دست دادن کنترل بر دفع مدفوع؛
• تجربه نشت مقعدی.

اگر بعد از زایمان، پارگی واژن یا رکتوم را تجربه کرده‌اید یا اگر اپیزیوتومی ( برشی که بین دهانه واژن و مقعد داده می‌شود تا از پارگی پرینه جلوگیری کند) برای شما انجام شد، ممکن است از اجابت مزاج ترس داشته باشید که می‌تواند منجر به یبوست و نفخ شکم بعد از زایمان شود. علاوه بر این، اگر پس از زایمان دچار افتادگی واژن یا مقعد شده‌اید، ممکن است با افزایش گاز و نفخ مواجه شوید. اگرچه نفخ شکم بعد از زایمان می‌تواند بسیار طبیعی باشد و پس از زایمان برطرف شود، همچنین می‌تواند نشانه‌ای از آسیب اسفنکتر مقعدی، آسیب پرینه یا کف واژن باشد.

جراحی سزارین

اگر سزارین شده باشید، ممکن است بیشتر در معرض نفخ بعد از زایمان باشید. علت نفخ بعد از سزارین، جراحی و بیهوشی است که باعث کند شدن روند فعالیت روده‌ها به صورت موقت می‌شود.

داروهای ضددرد

گاهی اوقات داروهای مسکنی که بعد از زایمان مصرف می‌کنید می‌تواند هضم شما را کند کند و منجر به علائمی مانند باد شکم بعد از زایمان و نفخ شود. هر نوع بیهوشی در حین زایمان یا داروهای مسکن که پس از زایمان به شما داده می‌شود، می‌تواند فعالیت روده شما را کند کرده و منجر به ورم شکم بعد از زایمان شود.

مکمل‌ها

اگر در حین زایمان مقادیر زیادی خون از دست بدهید، اغلب به شما مکمل‌های آهن داده می‌شود تا سطح هموگلوبین خون را بالا ببرد. این مکمل‌ها می‌توانند باعث بسیاری از مشکلات گوارشی مانند نفخ و یبوست شوند.

آیا نوع زایمان در شدت نفخ تاثیر دارد؟

اگرچه نفخ بعد از زایمان طبیعی و سزارین رایج است اما ممکن است بعد از زایمان سزارین بیشتر در معرض نفخ بعد از زایمان قرار بگیرید. این به دلیل داروهای بیهوشی و جراحی است که برای شما انجام شده و باعث کاهش حرکات روده و در نتیجه نفخ شکم بعد از زایمان می‌شود.

علائم نفخ بعد از زایمان

طبیعی است که فرد متوجه تغییراتی در حرکات روده و باد شکم بعد از زایمان شود. این تغییرات ممکن است هم در فردی که زایمان طبیعی داشته و هم در فردی که زایمان سزارین داشته رخ دهد. از دیگر علائم نفخ بعد از زایمان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تجمع گاز و باد شکم بعد از زایمان؛
• احساس نفخ؛
• اجابت مزاج غیر ارادی؛
• یبوست؛
• درد و گرفتگی شدید شکم؛
• آروغ زدن زیاد و مکرر.

بسته به علت نفخ، این تغییرات گوارشی ممکن است به صورت خود به خود برطرف شوند یا ممکن است نیاز به درمان داشته باشند.

چگونه نفخ شکم پس از زایمان را درمان کنیم؟

اگر ورم شکم بعد از زایمان طی چند ماه اول از بین نرفت یا بدتر شد، بهتر است به پزشک مراجعه کنید تا شرایط شما بررسی شود. درمان شما به علائم شما و علت ورم شکم بعد از زایمان طبیعی بستگی دارد. پزشک شما ممکن است تغذیه مناسب برای کاهش نفخ بعد از زایمان یا مصرف برخی داروهای روان‌کننده مدفوع را برای کاهش یبوست پیشنهاد دهد. 

همچنین برای بی‌اختیاری مقعدی، ممکن است برخی از تمرینات کف لگن را به شما توصیه کند. ممکن است به یک فیزیوتراپیست ارجاع داده شوید تا تمرینات مناسبی را دریافت کنید که عضلات شما را تقویت کرده و کنترل شما روی عضلات را بهبود می‌بخشد.

درمان‌های خانگی نفخ پس از زایمان

برای درمان نفخ پس از زایمان راهکارهای خانگی نیز وجود دارد که با کمک گرفتن از آنها، می‌توانید به کاهش ورم شکم بعد از زایمان کمک کنید. داشتن رژیم غذایی مناسب، ورزش و فعالیت بدنی، ماساژ و استفاده از برخی داروهای گیاهی می‌تواند به درمان نفخ بعد از زایمان کمک کند و علائم شما را بهبود بخشد. در ادامه هر کدام از این راهکارها را به صورت کامل توضیح می‌دهیم.

درمان یبوست

یبوست و نفخ بعد از زایمان ناخوشایند است، اما کارهای زیادی وجود دارد که می‌توانید در خانه انجام دهید تا علائم یبوست را کاهش دهید، از جمله:

• مایعات زیادی مانند آب بنوشید (حداقل ۸ تا ۱۰ لیوان در روز)؛
• هر روز صبح مایعات گرم مانند چای گیاهی یا آب لیمو گرم بنوشید؛
• تا حد امکان استراحت کنید. اگرچه سخت است، اما سعی کنید زمانی که کودک شما می‌خوابد بخوابید؛
• از یک رژیم غذایی سالم و سرشار از فیبر استفاده کنید مانند: سبوس، میوه، سبزیجات سبز و غلات کامل؛
• خوردن آلو را در نظر بگیرید که اثر ملین طبیعی و ملایمی دارد؛
• اگر سایر اقدامات کمکی نکرد، از ملین‌های ملایم یا نرم کننده‌های مدفوع استفاده کنید.

ورزش کنید

اگر می‌خواهید روده‌هایتان به حرکت درآیند و تمام این گازها و نفخ‌ها از بدن‌تان خارج شود، باید بدنتان را به حرکت درآورید. البته، از آنجایی که شما در حال نقاهت پس از زایمان هستید، باید آن را آهسته انجام دهید. سعی کنید هر روز به آرامی در اطراف خانه‌تان قدم بزنید، به بدن خود توجه کنید و با هر تنگی نفس یا سرگیجه، فعالیت خود را متوقف کنید. بسیاری از والدین ممکن است تنها چند هفته پس از زایمان بتوانند پیاده روی کوتاهی داشته باشند، که می‌تواند به شدت به رفع گاز و نفخ بعد از زایمان کمک کند.

همچنین تمرینات کف لگن به نام کگل Kegels می‌تواند به بهبود بی‌اختیاری مقعدی کمک کند. تمرینات کگل شامل انقباض و شل کردن مکرر عضلات کف لگن است. اینها ماهیچه‌هایی هستند که فرد از آنها برای جلوگیری از دفع گاز یا ادرار استفاده می‌کند و انجام این تمرینات به تقویت این عضلات کمک می‌کند و به شما این امکان را می‌دهد تا بعد از زایمان کنترل بهتری روی این عضلات داشته باشید.

همچنین ممکن است مراجعه به فیزیوتراپیست در مراقبت از کف لگن مفید باشد، زیرا این متخصصان می‌توانند توصیه کنند که چه تمرین‌هایی مناسب‌تر هستند. شما می‌توانید در مورد نیاز به مراجعه به فیزیوتراپ با پزشک پس از زایمان صحبت کند.

ماساژ شکم برای کاهش نفخ پس از زایمان

ماساژ شکم می‌تواند به بهبود عملکرد روده‌ها کمک کرده و نفخ را کاهش دهد. برای انجام این کار، دست‌ها را درست بالای استخوان خاصره راست قرار دهید. سپس با حرکات دایره‌ای و با فشار ملایم، ناحیه شکمی را به سمت راست قفسه سینه ماساژ دهید. این ماساژ را به آرامی از ناحیه بالایی شکم به سمت چپ قفسه سینه ادامه دهید و به سمت استخوان خاصره چپ بروید. مهم است که در حین ماساژ، به ناحیه رحم و بخیه‌ها فشار نیاید. در صورتی که احساس درد بیشتری کردید، فوراً ماساژ را متوقف کنید.

رژیم غذایی ضد نفخ برای مادران شیرده

خوردن غذاهای حاوی فروکتوز، لاکتوز و یا سوربیتول ممکن است باعث افزایش باد شکم بعد از زایمان شود. نمونه‌هایی از این موارد عبارتند از: غذاهای فرآوری شده، آدامس و آب نبات، محصولات لبنی، میوه‌ها، لوبیا، غلات کامل و سبزیجات مثل بروکلی.

بهتر است مواد غذایی حاوی فیبر بالا را در رژیم خود قرار دهید. مصرف غذاهایی با فیبر بالا به رفع یبوست و درمان دل درد بعد از زایمان سزارین یا طبیعی کمک می‌کند. انجیر خشک و آلو بهترین گزینه ضد نفخ برای مادران هستند که فیبر بالایی دارند. در نظر داشته باشید که بیش از حد از مواد غذایی حاوی فیبر استفاده نکنید زیرا این مسئله ممکن است نفخ شما را بیشتر کند.

علاوه بر این قورت دادن بیش از حد هوا هنگام غذا خوردن نیز ممکن است باعث افزایش احساس ورم و سنگینی شکم پس از زایمان شود. آگاهی از این موضوع و تلاش برای آهسته تر غذا خوردن ممکن است برای کاهش نفخ بعد از زایمان کمک کننده باشد.

داروی گیاهی برای نفخ پس از زایمان

برخی دمنوش‌های گیاهی مانند دمنوش نعنا کوهی، چای زنجبیل، دمنوش رازیانه و دمنوش بابونه می‌توانند به بهبود حرکات آهسته روده بعد از زایمان و کاهش نفخ کمک کنند. نکته حائز اهمیت این است که قبل از استفاده از هر نوع دارو یا دمنوش گیاهی با پزشک خود مشورت کنید زیرا بسیاری از آنها دارای عوارض جانبی هستند و در دوره حساس بعد از زایمان و شیردهی باید با دقت و آگاهی کامل و همچنین مشورت با پزشک هر چیزی را مصرف کنید.

بیماری‌های مرتبط با نفخ شکم بعد از زایمان

برخی از بیماری‌های زمینه‌ای ممکن است باد شکم بعد از زایمان طبیعی و سزارین را افزایش دهند. این موارد عبارتند از:

• بیماری کرون: این نوعی بیماری التهابی روده است؛
• دیورتیکولیت: این یک بیماری است که پوشش داخلی روده را تحت تأثیر قرار می‌دهد؛
• کولیت زخمی: این یک نوع بیماری التهابی روده است.

پیشگیری از نفخ شکم پس از زایمان

نفخ شکم بعد از زایمان طبیعی یا سزارین شایع است و ممکن است برای شما هم ایجاد شود. راه‌های پیشگیری از نفخ شکم شامل داشتن رژیم غذایی مناسب، فعالیت‌های سبک فیزیکی و مدیریت استرس می‌شود. این مشکل معمولا با انجام راهکارهای خانگی درمان نفخ بعد از زایمان رفع می‌شود اما درصورتی که نفخ و ورم طول کشید، توصیه می‌شود که برای درمان ورم شکم بعد از سزارین و یا زایمان طبیعی به پزشک مراجعه کنید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در بیشتر موارد ورم شکم بعد از زایمان نیاز به بررسی پزشک ندارد و با استفاده از راهکارهای رفع نفخ بعد از زایمان و همچنین با گذشت زمان برطرف می‌شود. اما گاهی نفخ بعد از زایمان می‌تواند نشان دهنده یک مشکل پزشکی باشد که نیاز به مراقبت پزشکی دارد.

اگر فردی علائم بی‌اختیاری مقعدی مانند از دست دادن کنترل بر دفع مدفوع داشته باشد، باید به پزشک مراجعه کند. از دست دادن کنترل بر حرکات روده به این معنی است که فرد ممکن است دچار آسیب کف لگن یا مقعد شود. یا اگر فردی بیش از چند روز یبوست داشته باشد، باید به پزشک مراجعه کند.

بسیاری از افراد پس از زایمان دچار نفخ شکم می‌شوند. باد شکم بعد از زایمان معمولاً خود به خود یا به دنبال تغییر در رژیم غذایی از بین می‌روند. اگر احساس کردید که نفخ شکم بعد از زایمان به یک مشکل دائمی تبدیل شده است، باید با پزشک خود صحبت کنید. برای برخی افراد، این علائم می‌تواند به دلیل یک بیماری زمینه‌ای باشد.

سوالات متداول درباره نفخ بعد از زایمان

چگونه می‌توان نفخ شکم بعد از زایمان را کاهش داد؟

راهکارهایی مثل داشتن رژیم غذایی حاوی فیبر، ورزش و ماساژ برای کاهش نفخ شکم بعد از زایمان کمک کننده است. 

چه غذاهایی باعث نفخ شکم بعد از زایمان می‌شوند؟

غذاهای فرآوری شده، آدامس و آب نبات، محصولات لبنی، میوه‌ها، لوبیا، غلات کامل و سبزیجات مثل بروکلی ممکن است باعث افزایش باد شکم بعد از زایمان شود.

چرا بعد از زایمان شکمم هنوز نفخ دارد؟

ممکن است عضلات دستگاه گوارش شما پس از زایمان سست شده و منجر به تجمع گاز و نفخ شکم شود. این احساس می‌تواند ناراحت کننده باشد اما معمولا کوتاه مدت است.

چه مدت طول می‌کشد تا نفخ شکم بعد از زایمان برطرف شود؟

شما در طول ۹ ماه بارداری وزن اضافه می‌کنید، بنابراین طبیعی است که پس از تولد نوزاد، ۹ ماه یا بیشتر طول بکشد تا بدن قبل از بارداری خود را بازیابی کنید. اما اگر ورم شکم بعد از زایمان تا ماه‌ها پس از زایمان از بین نمی‌رود، می‌تواند نشانه‌ای از یک مشکل باشد و نیاز هست که به پزشک مراجعه کنید.

آیا تغییر در عادت‌های غذایی می‌تواند نفخ را کم کند؟

داشتن رژیم غذایی حاوی فیبر و دوری از مواد غذایی نفاخ می‌تواند کمک بزرگی به کاهش نفخ شما بعد از زایمان کند.

ارتباط بین یبوست و نفخ شکم بعد از زایمان چیست؟

یبوست بعد از زایمان شایع هست و به علت حرکت کم روده‌ها اتفاق می‌افتد. به دنبال یبوست، نفخ و تجمع گازها درون شکم افزایش می‌یابد.

چرا بعد از زایمان شکمم به حالت قبل برنمی‌گردد؟

اگر ورم شکم بعد چند ماه پس از زایمان از بین نرفت، می‌تواند نشانه‌ای از یک مشکل باشد و نیاز هست که به پزشک مراجعه کنید. اگر صرفا ورم شکم را تجربه می‌کنید ولی علائم نفخ ندارید، ممکن است دچار دیاستاز رکتوس یا جدایش عضلات راست شکمی شده باشید. برای برسی علت ورم طول کشیده حتما به پزشک مراجعه کنید.

کلام آخر

نفخ بعد از زایمان اتفاق شایعی است که به دلیل تغییرات فیزیکی و هورمونی ایجاد می‌شود و معمولاً خود به خود از بین می‌رود. اکثر افراد چند ماه پس از زایمان کنترل روده‌های خود را به دست می‌آورند. دلایل زیادی وجود دارد که ممکن است دچار نفخ شکم بعد از زایمان شوید. بسیاری از زنان باد شکم بعد از زایمان را تجربه می‌کنند، بنابراین نیازی به احساس خجالت نیست. در بیشتر موارد، این عارضه جانبی با بهبودی بدن شما برطرف می‌شود. اگر ورم شکم بعد از زایمان طول کشید، با پزشک خود صحبت کنید. آنها می‌توانند به شناسایی علت کمک کنند و روش‌ها یا داروهایی را برای درمان نفخ بعد از زایمان پیشنهاد کنند.

ورزش و انجام تمرینات کگل می‌تواند به فرد کمک کند تا کنترل کف لگن خود را دوباره به دست آورد. اگر نفخ همراه با یبوست باشد، تغییرات رژیم غذایی نیز ممکن است کمک کند. اگر علائم دیگری همراه با باد شکم بعد از زایمان دارید، بهتر است با پزشک صحبت کنید. پزشک می‌تواند بررسی کند که آیا آسیب کف لگن وجود دارد یا خیر. در این مقاله علت نفخ بعد از سزارین و زایمان طبیعی را توضیح دادیم و راهکارهایی برای درمان نفخ بعد از زایمان ارائه دادیم تا شما با کمک گرفتن از آنها، دوران شیرین پس از زایمان را بدون ناراحتی و در کنار عضو جدید خانواده سپری کنید.