Pmdd چیست

اختلال پیش از قاعدگی یا PMDD شکل بسیار شدیدتری از سندرم پیش از قاعدگی یا PMS است. این اختلال می‌تواند افراد در سن باروری را تحت تأثیر قرار دهد. PMDD یک بیماری شدید و مزمن است که به توجه و درمان نیاز دارد. تغییر سبک زندگی و گاهی مصرف دارو می‌تواند به کنترل علائم کمک کند.
در ادامه این متن به توضیح بیش‌تری پیرامون اختلال Pmdd  و راه‌های مقابله با آن خواهیم پرداخت. 

Pmdd مخفف چیست

PMDD یا اختلال ناخوشی پیش از قاعدگی مخفف Premenstrual dysphoric disorder می‎باشد که در واقع شکل شدیدتر سندرم پیش از قاعدگی است.

علل PMDD 

محققین همچنان در تلاش هستند تا علل ایجاد کننده اختلال ناخوشی پیش از پریود و همتای آن یعنی سندرم پیش از قاعدگی را پیدا کنند. گفته می‌‎شود اختلال ناخوشی پیش از قاعدگی در اثر پاسخ غیرطبیعی مغز به نوسانات هورمون‌های طبیعی زنان طی چرخه قاعدگی بروز پیدا می‌کند و منجر به نقص در انتقال دهنده عصبی سروتونین می‌شود. سروتونین در مغز و روده تولید می‌شود. برخی محققین سروتونین را مسئول تعادل خلق وخو می دانند و معتقدند نقص آن باعث افسردگی می‌شود. عوامل دیگری نیز ممکن است در بروز اختلالPMDD  نقش داشته باشند یا علائم آن را تشدید کنند، از جمله:

عوامل ژنتیکی
حساسیت بیش‎تر به تغییرات سطح هورمون‌ها ممکن است ناشی از تفاوت‌های ژنتیکی و ارثی باشد. 
سیگار کشیدن
مصرف سیگار ممکن است بر میزان حساسیت بدن به تغییرات هورمونی تأثیر بگذارد.
تروما و استرس
PMDD ممکن است با تجربه رویدادهای پراسترس یا آسیب‌زای گذشته، مانند آزار جسمی یا عاطفی، ارتباط داشته باشد. استرس همچنین می‌تواند علائم PMDD را شدیدتر کند.

pmdd برای چه کسانی اتفاق می‎افتد؟

هر فردی ممکن است به اختلال نارسایی پیش از قاعدگی یا PMDD  مبتلا شود، اما احتمال بروز آن در افراد زیر بیش‌تر است:

افرادی که سابقه خانوادگی PMS  یا PMDD دارند 
افرادی که خودشان یا اعضای خانواده‌شان سابقه افسردگی، افسردگی پس از زایمان یا سایر اختلالات خلقی را دارند 
افرادی که دسترسی کمتری به آموزش‌های مربوط به مدیریت و درمان علائم غیرطبیعی قاعدگی دارند 
افرادی که سیگار می‌کشند. 

علائم  pmdd

علائم اختلال ناخوشی پیش از قاعدگی یا PMDD  معمولاً در هفته پیش از شروع قاعدگی ظاهر می‌شوند و طی چند روز پس از آغاز پریود از بین می‌روند. این علائم فعالیت‌های روزمره را مختل می‌کنند و ممکن است به‌قدری شدید باشند که فرد در خانه، محل کار و روابط خود با مشکل جدی در عملکرد روبه‌رو شود. این وضعیت با سایر روزهای ماه تفاوت محسوسی دارد. علائم شایع PMDD عبارت‌اند از:

• خلق افسرده، غمگینی، ناامیدی یا احساس بی‌ارزشی
• افزایش اضطراب، تنش یا احساس دائمی بی‌قراری و تحت فشار بودن
• نوسانات خلقی
• افکار خودانتقادگرانه و افزایش حساسیت نسبت به طرد شدن
• گریه‌های مکرر یا ناگهانی
• افزایش تحریک‌پذیری، خشم یا هر دو
• درگیری و تعارض با اعضای خانواده، همکاران یا دوستان
• کاهش علاقه به فعالیت‌های معمول
• مشکل در تمرکز
• خستگی، بی‌حالی یا کمبود انرژی
• تغییر در اشتها، مانند پرخوری، خوردن حجم زیاد غذا یا میل شدید به برخی خوراکی‌ها
• تغییر در الگوی خواب، مانند خواب بیش از حد یا دشواری در خوابیدن
• احساس درماندگی، فشار زیاد یا ناتوانی در کنترل شرایط
• علائم جسمی مانند تورم یا حساسیت پستان‌ها، سردرد، درد مفاصل یا عضلات، افزایش وزن و نفخ.

علائم PMDD ممکن است شبیه برخی بیماری‌های دیگر مانند اختلالات تیروئید، افسردگی یا اختلالات اضطرابی باشند. بنابراین برای تشخیص دقیق، همیشه باید به پزشک یا ارائه‌دهنده خدمات سلامت مراجعه کرد.

PMDD  در چه زمانی از چرخه قاعدگی رخ می‌دهد؟

اختلال ناخوشی پیش از قاعدگی در فاصله میان تخمک‌ گذاری تا شروع پریود رخ می‌دهد. این بازه از چرخه قاعدگی، فاز لوتئال نام دارد. فاز لوتئال در بیش‌تر افراد حدود دو هفته طول می‌کشد، اما ممکن است کوتاه‌تر یا طولانی‌تر باشد. در این دوره، ممکن است علائم PMDD را هر روز یا فقط در چند روز از فاز لوتئال تجربه کنید. 

در برخی افراد، شدت علائم با گذشت زمان افزایش پیدا می‌کند و تا زمان یائسگی ادامه می‌یابد. به همین دلیل، ممکن است فرد برای مدت طولانی به درمان نیاز داشته باشد. همچنین امکان دارد دوز داروها در طول دوره درمان و متناسب با وضعیت علائم تغییر کند.

تفاوت PMS و PMDD

بسیاری از افراد ممکن است علائم سندرم پیش از قاعدگی یا PMS  را تجربه کنند اما در PMDD این علائم بسیار شدیدتر هستند و می‌توانند تأثیر جدی بر زندگی فرد داشته باشند. این اختلال ممکن است کارکردن، حضور در جمع و داشتن روابط سالم را دشوار کند. در برخی موارد، PMDD  می‌تواند با افکار خودکشی نیز همراه باشد.

آیا PMDD یک مشکل سلامت روان محسوب می‌شود؟

متخصصان پزشکی PMDD را نوعی اختلال غدد درون‌ریز می‎دانند، یعنی اختلالی که با هورمون‌های بدن ارتباط دارد. بااین‌حال PMDD علاوه بر علائم جسمی می‌تواند علائم مرتبط با سلامت روان نیز ایجاد کند از جمله افسردگی، اضطراب و افکار خودکشی.

به همین دلیل، PMDD  در راهنمای تشخیصی DSM-5  به‌عنوان یکی از مشکلات سلامت روان طبقه‌بندی شده است. DSM-5 یکی از منابع اصلی است که پزشکان برای تشخیص اختلالات روانی از آن استفاده می‌کنند. اینکه شما علائم و تجربه‌های خود را چگونه درک و تعریف می‌کنید، به خودتان بستگی دارد؛ از جمله اینکه آن را یک مشکل سلامت روان بدانید یا نه. مهم‌ترین مسئله، دریافت درمان و حمایت مناسب برای کنترل تأثیر PMDD بر زندگی شماست.

راه های تشخیص اختلال pmdd

به‌جز بررسی سوابق پزشکی، معاینه جسمی و معاینه لگن، آزمایش‌های تشخیصی محدودی برای PMDD وجود دارد. از آنجا که ممکن است علائم مرتبط با سلامت روان داشته باشید، پزشک می‌تواند ارزیابی روان‌شناختی یا روان‌پزشکی را توصیه کند. همچنین ممکن است از شما خواسته شود علائم خود را برای چند ماه در دفترچه یا تقویم ثبت کنید. به‌طور کلی، برای تشخیص PMDD باید معیارهای زیر وجود داشته باشند:

طی یک سال و در بیش‎تر چرخه‌های قاعدگی، فرد باید پنج علامت یا بیش‌تر از علائم ذکرشده را داشته باشد. این علائم در هفته پیش از پریود ظاهر شوند و طی چند روز پس از شروع قاعدگی برطرف شوند.
علائم باید باعث ناراحتی قابل‌توجه شوند یا توانایی فرد را برای عملکرد در روابط اجتماعی، محیط کار یا سایر موقعیت‌ها مختل کنند.
علائم نباید ناشی از بیماری دیگری باشند یا در اثر یک بیماری زمینه‌ای دیگر تشدید شده باشند.

درمان  pmdd 

اختلال ناخوشی پیش از قاعدگی PMDD یک بیماری جدی، طولانی‌مدت و مزمن است که به درمان نیاز دارد. چند مورد از روش‌های زیر می‌توانند به کاهش علائم یا کم‌شدن شدت آن‌ها کمک کنند:

ایجاد تغییرات سالم در سبک زندگی

وقتی برای نخستین‌بار با پزشک خود صحبت می‌کنید، ممکن است برای بهبود سلامت جسمی و روانی‌تان، تغییراتی در سبک زندگی پیشنهاد شود. این تغییرات می‌توانند علائم PMDD را تا حد قابل‌کنترلی کاهش دهند؛ گاهی بدون نیاز به درمان‌های دیگر و گاهی در کنار سایر روش‌های درمانی. پزشک ممکن است پیشنهاد کند که:

• فعالیت بدنی بیشتری داشته باشید.
• رژیم غذایی خود را اصلاح کنید.
• خواب منظم و کافی داشته باشید.
• برای کاهش سطح استرس تلاش کنید.
• مصرف الکل را کاهش دهید.
• مصرف سیگار را کم کنید یا کاملاً کنار بگذارید.
• میزان کافئین موجود در رژیم غذایی خود را کاهش دهید.
• این تغییرات برای هر فرد متفاوت هستند. اقداماتی که می‌توانید انجام دهید، به شرایط شخصی، توانایی‌ها و تجربه‌های شما بستگی دارند.

مصرف مکمل‌ها

شواهد محدودی وجود دارد که نشان می‌دهد بعضی مکمل‌ها ممکن است علائم پیش از قاعدگی را کاهش دهند. با این‌حال، این مکمل‌ها به‌طور رسمی به‌عنوان درمان PMDD توصیه نمی‌شوند، زیرا شواهد علمی قوی و کافی درباره اثربخشی آن‌ها وجود ندارد. برای مثال:

کلسیم کربنات ممکن است به کاهش علائم جسمی و روانی کمک کند.
ویتامین B6 ممکن است در تسکین علائم مؤثر باشد؛ اما مصرف بیش از حد آن می‌تواند باعث نوروپاتی محیطی شود، یعنی فرد احساس طبیعی دست‌ها و پاهای خود را از دست بدهد. 
آگنوس کاستوس یا پنج‌انگشت، گیاهی است که ممکن است به کاهش تحریک‌پذیری، خشم، سردرد و درد پستان کمک کند. مصرف آن در دوران اقدام به بارداری یا شیردهی توصیه نمی‌شود.

داروهای ضدالتهابی

پزشک ممکن است مصرف داروهای مسکن یا ضدالتهاب مانند ایبوپروفن را پیشنهاد کند. این داروها می‌توانند به کنترل علائم جسمی PMDD مانند سردرد و دردهای مفصلی یا عضلانی کمک کنند. ممکن است بتوانید این داروها را بدون نسخه تهیه کنید اما بهتر است پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید تا مطمئن شوید برای شما مناسب و بی‌خطر هستند.

داروهای مهارکننده انتخابی بازجذب سروتونین یا SSRI

داروهایSSRI  یا مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین، نوعی داروی ضدافسردگی هستند و اغلب به‌عنوان نخستین درمان اختلال pmdd توصیه می‌شوند. پزشک ممکن است مصرف روزانه SSRI را در تمام طول ماه یا فقط در فاز لوتئال (فاصله زمانی میان تخمک‌گذاری تا شروع قاعدگی) توصیه کند. 
اگر پزشک برایتان SSRI تجویز کند، بهتر است پس از حدود دو ماه اثربخشی و عوارض آن را بررسی کند تا مشخص شود دارو برای شما مناسب است. اگر دارو مؤثر نباشد، پزشک ممکن است درمان دیگری را پیشنهاد کند یا نوع و مقدار داروی ضدافسردگی را تغییر دهد. 

قرص‌های جلوگیری از بارداری

قرص‌های ضدبارداری خوراکی که معمولاً به آن‌ها قرص جلوگیری گفته می‌شود، ممکن است با کنترل یا متوقف‌کردن قاعدگی به کاهش علائم PMDD کمک کنند. بااین‌حال، شواهد درباره اثربخشی این قرص‌ها در درمان PMDD یکسان نیست. برخی افراد با مصرف آن‌ها کاهش علائم را تجربه می‌کنند، درحالی‌که در بعضی دیگر علائم بدتر می‌شوند. این قرص‌ها ممکن است عوارض جانبی نیز داشته باشند و در صورتی که قصد بارداری دارید، نباید از آن‌ها استفاده کنید.

قرص‌های ضد بارداری خوراکی انواع مختلفی دارند و ترکیب هورمونی آن‌ها با یکدیگر متفاوت است. بعضی ترکیب‌های هورمونی ممکن است برای شما مناسب نباشند. از آنجا که PMDD در ارتباط با تخمک‌گذاری رخ می‌دهد، قرص‌هایی که تخمک‌گذاری را متوقف می‌کنند ممکن است برای کنترل علائم مؤثرتر باشند. اگر شما و پزشکتان تشخیص دهید که این دارو می‌تواند کمک‌کننده باشد، احتمالاً پزشک آن را برای یک دوره آزمایشی سه‌ماهه تجویز می‌کند تا مشخص شود این درمان برای شما مناسب است یا نه.

درمان خانگی pmdd

درمان خانگی pmdd  بیش‌تر با هدف کاهش شدت علائم انجام می‌شوند. با انجام راهکار‌های زیر می‌توانید در کنار درمان دارویی به خودتان کمک کنید:

با فردی مورد اعتماد صحبت کنید

صحبت‌کردن درباره تجربه‌هایتان ممکن است در ابتدا دشوار باشد، اما همین که کسی به حرف‌های شما گوش دهد و نشان دهد که برایتان اهمیت قائل است، می‌تواند کمک‌کننده باشد. ممکن است صحبت درباره موضوعات مربوط به سلامت باروری برایتان ناخوشایند باشد. شاید این مسائل را خصوصی یا تابو بدانید، با اینکه بخشی از زندگی روزمره بسیاری از افراد هستند. این موضوع می‌تواند صحبت‌کردن درباره مشکلات مرتبط با قاعدگی را سخت‌تر کند. بااین‌حال، توضیح‌دادن شرایط خود به دیگران می‌تواند نخستین قدم برای دریافت کمک و احساس بهتر باشد. اگر تمایلی ندارید با فردی که می‌شناسید صحبت کنید، می‌توانید با مشاور صحبت کنید. 

برای زمان شروع علائم از قبل برنامه‌ریزی کنید

اگر علائم شما الگوی مشخصی دارند، ممکن است بتوانید زمان احتمالی شروع آن‌ها را در ماه‌های آینده پیش‌بینی کنید. برای مثال، اگر متوجه شده‌اید که طی سه ماه گذشته علائم شما هفت روز پیش از شروع پریود ظاهر شده‌اند، می‌توانید زمان تقریبی شروع علائم در ماه‌های آینده را نیز محاسبه کنید. پیش‌بینی زمان شروع علائم کمک می‌کند برای آن دوره آماده‌تر باشید. برای مثال می‌توانید:

• رویدادها و کارهای پراسترس را به زمان دیگری موکول کنید.
• فعالیت‌های آرامش‌بخشی را برنامه‌ریزی کنید که می‌دانید خلق‌وخوی شما را بهتر می‌کنند.
• یک برنامه حمایتی تهیه کنید و در آن مشخص کنید در موقعیت‌های مختلف به چه نوع حمایتی نیاز دارید.

می‌توانید از اپلیکیشن‌های ثبت و پیگیری قاعدگی مثل اپلیکیشن مام استفاده کنید. این برنامه‌ها به‌ویژه برای افرادی که چرخه قاعدگی نامنظمی دارند بسیار مفید هستند. اپلیکیشن‌های مختلفی با امکانات متفاوت وجود دارند و می‌توانید بررسی کنید کدام‌یک برای نیازهای شما مناسب‌تر است.

یک بسته مراقبت از خود آماده کنید

زمانی که حال روحی خوبی ندارید، ممکن است تشخیص اینکه چه چیزی می‌تواند حالتان را بهتر کند دشوار باشد. آماده‌کردن یک بسته مراقبت از خود از قبل می‌تواند کمک‌کننده باشد تا هر زمان که به آن نیاز داشتید، از آن استفاده کنید. بسته مراقبت از خود شامل وسایلی است که معمولاً باعث شادی، آرامش یا احساس بهتر شما می‌شوند. برای مثال، می‌توانید کتاب مورد علاقه، عکس‌ها، کرم دست یا بدن، توپ ضد استرس یا اسباب‌بازی‌های حرکتی، پتو یا لباس‌های راحت را در آن قرار دهید. یادداشت‌هایی برای یادآوری روش‌های کنارآمدن با موقعیت‌های دشوار نیز می‌توانند بخشی از این بسته باشند.

از سلامت عاطفی خود مراقبت کنید

روش‌های آرام‌سازی را امتحان کنید. یادگیری آرام‌شدن می‌تواند هنگام احساس استرس، اضطراب یا مشغله زیاد به حفظ سلامت روان شما کمک کند. می‌توانید روش‌های مختلف آرام‌سازی را امتحان کنید و ببینید کدام‌یک برایتان مؤثرتر است. زمانی را در طبیعت بگذرانید. حضور در فضای سبز و محیط‌های طبیعی می‌تواند به شما کمک کند ارتباط بیشتری با محیط اطراف خود احساس کنید و آرام‌تر شوید. ذهن‌آگاهی را تمرین کنید. تمرین ذهن‌آگاهی می‌تواند به مدیریت افکار ناخواسته و کاهش استرس کمک کند. این تمرین شامل توجه‌کردن به زمان حال، احساسات و افکار بدون قضاوت‌کردن آن‌هاست.

از سلامت جسمی خود مراقبت کنید

سعی کنید به‌اندازه کافی بخوابید. خواب کافی می‌تواند انرژی لازم برای کنارآمدن با احساسات و تجربه‌های دشوار را فراهم کند. به رژیم غذایی خود توجه کنید. غذاخوردن منظم و ثابت نگه‌داشتن قند خون می‌تواند بر خلق‌وخو و سطح انرژی شما تأثیر مثبت بگذارد. فعالیت بدنی داشته باشید. اگر علائم جسمی دارید، ممکن است ورزش‌کردن برایتان دشوار باشد اما فعالیت بدنی می‌تواند به کنترل علائم افسردگی و اضطراب کمک کند. حتی فعالیت‌های سبک و متناسب با توان بدنی نیز می‌توانند مفید باشند. حتما مقاله ورزش در پریود را بخوانید.

چه زمانی و به چه پزشکی باید مراجعه کرد

اگر علائم پیش از قاعدگی هر ماه باعث اختلال در کار، تحصیل، روابط، خواب یا فعالیت‌های روزمره می‌شوند، با تغییر سبک زندگی بهبود نمی‌یابند یا شدت آن‌ها رو به افزایش است، باید به متخصص زنان مراجعه کرد. متخصص زنان می‌تواند الگوی علائم را بررسی کند، بیماری‌های مشابه مانند اختلالات تیروئید، افسردگی و اضطراب را رد کرده و درمان دارویی یا هورمونی را آغاز کند.

در صورت غلبه علائم روانی مانند افسردگی شدید، اضطراب، خشم کنترل‌نشده یا اختلال جدی در عملکرد، ارزیابی هم‌زمان توسط روان‌پزشک یا روان‌شناس توصیه می‌شود. وجود افکار خودآزاری یا خودکشی یک وضعیت اورژانسی است و نیاز به مراجعه فوری به اورژانس دارد.

سوالات متداول

آیا درمان خانگی PMDD امکان‌پذیر است؟

اقداماتی مانند ورزش منظم، خواب کافی، کاهش استرس، تغذیه متعادل و ثبت روزانه علائم می‌توانند شدت نشانه‌های PMDD را کاهش دهند اما به‌تنهایی برای درمان pmdd کافی نیستند. درمان مؤثر اغلب ترکیبی از اصلاح سبک زندگی، روان‌درمانی و در صورت نیاز دارو است.

بهترین دارو برای PMDD چیست؟

داروهای مهارکننده بازجذب سروتونین یا  SSRIها مانند فلوکستین و سرترالین خط اول درمان دارویی محسوب می‌شوند. بهترین دارو برای pmdd وجود ندارد و انتخاب دارو و دوز مصرف روزانه باید براساس علائم و شرایط فرد انجام شود.

آیا PMDD خطرناک است؟

اختلال PMDD موجب آسیب مستقیم به اندام‌های بدن نمی‌شود اما یک اختلال جدی است و می‌تواند روابط، عملکرد شغلی و کیفیت زندگی را به‌شدت مختل کند. مطالعات، ارتباط آن را با افزایش افکار و اقدام به خودکشی نشان داده‌اند.

تست PMDD به چه صورت است؟

تست  pmddخاصی برای تشخیص این اختلال وجود ندارد. تشخیص معمولاً با ثبت روزانه شدت علائم طی حداقل دو چرخه قاعدگی و بررسی ارتباط علائم با فاز پیش از قاعدگی انجام می‌شود. بیماری‌هایی مانند افسردگی، اضطراب و اختلالات تیروئید نیز باید بررسی شوند.

آیا PMDD یک اختلال روانی است؟

بله؛ PMDD در راهنمای تشخیصی DSM-5 در گروه اختلالات افسردگی طبقه‌بندی شده است. بااین‌حال، این اختلال صرفاً جنبه روانی ندارد و احتمالاً در اثر حساسیت غیرطبیعی مغز به تغییرات طبیعی هورمون‌های چرخه قاعدگی ایجاد می‌شود.

آیا این اختلال با افزایش سن یا یائسگی برطرف می‌شود؟

علائم pmdd ممکن است در سال‌های نزدیک به یائسگی به‌دلیل نوسانات هورمونی تشدید یا نامنظم شوند، اما پس از یائسگی و توقف تخمک‌گذاری معمولاً پایان می‌یابد. ادامه علائم خلقی پس از یائسگی ممکن است ناشی از افسردگی، اضطراب یا علائم خود یائسگی باشد و باید جداگانه ارزیابی شود. 

نقش متخصص زنان در درمان PMDD چیست؟

متخصص زنان الگوی چرخه‌ای علائم Pmdd را بررسی کرده، بیماری‌های مشابه را رد می‌کند و درباره درمان‌های دارویی و هورمونی مانند قرص‌های جلوگیری مناسب تصمیم می‌گیرد. در موارد شدید، وجود بیماری روان‌پزشکی یا افکار خودکشی، درمان باید با همکاری روان‌پزشک یا روان‌شناس انجام شود. 

جمع بندی

اختلال ناخوشی پیش از قاعدگی یا  اختلالPMDD نوع شدیدتری از PMS است که می‌تواند سلامت جسمی و روانی، روابط و فعالیت‌های روزمره فرد را به‌طور جدی تحت تأثیر قرار دهد. تشخیص این اختلال بر اساس زمان‌بندی و شدت علائم در چرخه قاعدگی انجام می‌شود و ثبت روزانه نشانه‌ها می‌تواند به تشخیص دقیق‌تر کمک کند. خوشبختانه با اصلاح سبک زندگی، دریافت حمایت روانی و استفاده از درمان‌های دارویی یا هورمونی زیر نظر پزشک، می‌توان علائم PMDD را به‌خوبی کنترل کرد. در صورت شدیدبودن علائم یا بروز افکار خودآزاری، مراجعه سریع به پزشک یا مراکز درمانی ضروری است.