غربالگری نقایص لوله عصبی چیست؟

تا حالا به این فکر کرده‌اید که چطور می‌توانیم از سلامت جنین خود در دوران بارداری مطمئن شویم؟ یکی از نگرانی‌های بزرگ پزشکان و والدین، مشکلاتی است که ممکن است در رشد اولیه جنین ایجاد شود، مخصوصاً نقایص لوله عصبی. لوله عصبی بخش مهمی از بدن جنین است که بعدها تبدیل به مغز و نخاع می‌شود. اگر این لوله به درستی بسته نشود، ممکن است نوزاد با مشکلات جدی به دنیا بیاید. خبر خوب این است که با انجام غربالگری در دوران بارداری، می‌توانیم این مشکلات را زود تشخیص دهیم. غربالگری به ما کمک می‌کند تا قبل از تولد بفهمیم که احتمال وجود چنین نقص‌هایی در جنین چقدر است و اگر لازم باشد، راهکارهای درمانی یا مراقبتی را زودتر آغاز کنیم. در ادامه این مقاله از مجله اینترنتی مام درباره اینکه غربالگری نقایص لوله عصبی چیست، چرا اهمیت دارد و چه روش‌هایی برای انجام آن وجود دارد، بیشتر توضیح خواهیم داد. 

نقص لوله عصبی چیست؟

نقص لوله عصبی (NTD) یک نوع نقص مادرزادی مغز، ستون فقرات یا نخاع است. دو مورد از رایج‌ترین نقص‌های لوله عصبی که احتمالا اسم‌شان به گوش‎تان خورده باشد، اسپینا بیفیدا و آنانسفالی هستند. 
این نقایص در جنین‌های در حال رشد در ماه اول بارداری، اغلب قبل از اینکه حتی بدانید باردار هستید، رخ می‌دهند. به طور معمول، در طول ماه اول بارداری، دو طرف ستون فقرات جنین به هم متصل می‌شوند تا نخاع، اعصاب نخاعی و مننژ (بافت‌های پوشاننده نخاع) را بپوشانند و محافظت کنند. در این مرحله، مغز و ستون فقرات در حال رشد، لوله عصبی نامیده می‌شوند. با پیشرفت بارداری، بالای لوله عصبی به مغز تبدیل می‌شود و بقیه لوله به نخاع تبدیل می‌شود. NTD زمانی اتفاق می‌افتد که این لوله در جایی از طول خود به طور کامل بسته نشود.

علائم نقص لوله عصبی در دوران بارداری چیست؟

اگر جنینی با نقص لوله عصبی باردار هستید، هیچ علامتی که مستقیماً با آن مرتبط باشد را تجربه نخواهید کرد. هنگامی که سونوگرافی جنین انجام می‌دهید، پزشک شما بسته به سن جنینی، علائم خاصی از سلامت و رشد جنین را بررسی می‌کند، از جمله علائم NTD در ستون فقرات و سر. پزشکان معمولاً می‌توانند NTD را با سونوگرافی تشخیص دهند.

غربالگری نقص لوله عصبی

پزشکان از آزمایش‌های زیر برای کمک به تشخیص نقص لوله عصبی قبل از تولد استفاده می‌کنند.

آزمایش خون

پزشک شما در طول هفته ۱۶ تا ۱۸ بارداری، آزمایش غربالگری را تجویز می‌کند که میزان آلفا-فتوپروتئین (AFP) را در خون شما اندازه‌گیری می‌کند. این مقدار در حدود ۷۵ تا ۸۰ درصد از زنان بارداری که جنینی با نقص لوله عصبی (NTD) دارند، بالاتر از حد معمول است. اگر سطح آن در خون شما بالا باشد، پزشک آزمایش‌های دیگری مانند سونوگرافی را برای ارزیابی بهتر جنین در حال رشد تجویز می‌کند.

سونوگرافی جنین 

سونوگرافی در دوران بارداری دقیق‌ترین روش برای تشخیص چندین نقص لوله عصبی است. پزشکان معمولاً سونوگرافی را در سه ماهه اول (۱۱ تا ۱۴ هفته بارداری) و سه ماهه دوم (۱۸ تا ۲۲ هفته بارداری) توصیه می‌کنند.

آمنیوسنتز

پزشک از این آزمایش برای بررسی نقص لوله عصبی و سایر نقص‌های مادرزادی استفاده می‌کند. در طول آمنیوسنتز، آنها از یک سوزن برای برداشتن نمونه‌ای از مایع کیسه آمنیوتیک که جنین را احاطه کرده است، استفاده می‌کنند. می‌توانید این آزمایش را در هفته‌های ۱۵ تا ۲۰ بارداری انجام دهید. این آزمایش خطرات خاصی را به همراه دارد.

آیا نوزادی با نقص لوله عصبی می‌تواند زندگی کند؟

بله، نوزاد شما می‌تواند با برخی از نقص‌های لوله عصبی، مانند اسپینا بیفیدا، زندگی کند. در موارد شدیدتر مانند میلومننگوسل، احتمال آسیب‌های عصبی بالا است که ممکن است منجر به فلج یا مشکلات دیگر شود. آسیب‌های عصبی و از دست رفتن عملکرد که از بدو تولد وجود دارند، معمولاً دائمی هستند. با این حال، درمان‌هایی وجود دارند که در برخی موارد می‌توانند از آسیب بیشتر جلوگیری کرده و به کاهش عوارض کمک کنند. در مقابل، نوزادان مبتلا به آنانسفالی معمولاً مرده به دنیا می‌آیند یا مدت کوتاهی پس از تولد فوت می‌کنند.

عوامل خطر ایجاد نقص لوله عصبی

هر زنی می‌تواند نوزادی با نقص لوله عصبی داشته باشد. اما عوامل خاصی احتمال داشتن نوزادی با نقص لوله عصبی را افزایش می‌دهند، از جمله:

کمبود فولات (اسید فولیک)

فولات، شکل طبیعی ویتامین B-9، برای رشد سالم جنین ضروری است. کمبود فولات قبل و در دوران بارداری خطر ابتلا به اسپینا بیفیدا و سایر نقص‌های لوله عصبی را افزایش می‌دهد. اگر باردار هستید یا به بارداری فکر می‌کنید، مصرف ویتامین‌های دوران بارداری برای اطمینان از دریافت کافی فولات (اسید فولیک) و سایر مواد مغذی برای حمایت از یک بارداری سالم مهم است. مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC) به همه زنانی که می‌خواهند باردار شوند توصیه می‌کند علاوه بر خوردن غذاهای حاوی فولات، روزانه ۴۰۰ میکروگرم (میکروگرم) اسید فولیک مصرف کنند تا از بروز نقص‌های لوله عصبی جلوگیری شود. 

سابقه خانوادگی نقص لوله عصبی

زنانی که یک نوزاد مبتلا به نقص لوله عصبی (NTD) به دنیا آورده‌اند، ۲ تا ۳ درصد بیشتر در معرض خطر ابتلای نوزاد دوم خود به نقص لوله عصبی هستند. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد خطر ابتلای نوزاد خود به نقص لوله عصبی، مراجعه به یک مشاور ژنتیک را در نظر بگیرید.

برخی داروهای ضد تشنج

مصرف این داروها در دوران بارداری با نقص لوله عصبی مرتبط است. اگر برای جلوگیری از تشنج دارو مصرف می‌کنید، قبل از بارداری با پزشک خود در مورد چگونگی تأثیر دارو بر بارداری خود صحبت کنید.

دیابت

زنان بارداری که دیابت آن‌ها به خوبی مدیریت نشده است، خطر بیشتری برای داشتن نوزادی با نقص لوله عصبی دارند.

چاقی

زنانی که قبل از بارداری چاق هستند، خطر بیشتری برای داشتن نوزادی با نقص لوله عصبی دارند.

افزایش دمای بدن در اوایل بارداری

افزایش دمای مرکزی بدن (هیپرترمی) در هفته‌های اولیه بارداری به دلیل تب طولانی مدت یا استفاده از سونا یا وان آب گرم با افزایش جزئی خطر نقص لوله عصبی همراه بوده است.

مصرف مواد افیونی در اوایل بارداری

مواد افیونی دسته‌ای از داروهای بسیار قوی و بسیار اعتیادآور هستند که درد را کاهش می‌دهند. زنان بارداری که در دو ماه اول بارداری مواد افیونی مصرف کرده‌اند، علاوه بر سایر عوارض، احتمال بیشتری برای داشتن نوزادی با نقص لوله عصبی دارند. اگر باردار هستید و هرگونه دارو یا دارویی که ممکن است یک ماده افیونی باشد مصرف می‌کنید، فوراً به پزشک خود اطلاع دهید.

و در پایان... 

غربالگری نقایص لوله عصبی یکی از مهم‌ترین ابزارهایی است که در دوران بارداری در اختیار مادران و پزشکان قرار دارد. انجام این آزمایش‌ها به ما کمک می‌کند تا مشکلات احتمالی جنین را در مراحل اولیه تشخیص دهیم و اگر نیاز باشد، راهکارهای درمانی یا مراقبتی مناسب را به موقع آغاز کنیم. این موضوع باعث می‌شود که خانواده‌ها با آرامش بیشتری دوران بارداری را پشت سر بگذارند و با امید به آینده‌ای سالم‌تر برای فرزندشان برنامه‌ریزی کنند.