آماده شدن برای بارداری و تولد نوزاد میتواند به فهرست بلندی از کارهایی که باید انجام دهید منجر شود! از رنگآمیزی اتاق کودک گرفته تا خرید تخت و مطالعه مراحل رشد. اما قطعا مهمترین کاری که باید در این دوران انجام دهید، مراقبت از خودتان است. اطمینان از دریافت ویتامینها و مواد معدنی کافی، چه از طریق رژیم غذایی و چه از طریق ویتامینهای دوران بارداری، یکی از بهترین راهها برای حمایت از سیستم ایمنی بدن خود و همچنین کودک در حال رشدتان است.
ویتامین A یکی از ضروریترین ریزمغذیها در دوران بارداری است؛ از یک سو نقش حیاتی در رشد سلولها، تکامل سیستم ایمنی و بینایی جنین دارد و از سوی دیگر مصرف زیاد ویتامین آ در بارداری میتواند اثرات تراتوژنیک داشته باشد و به شکلگیری ناهنجاری در جنین منجر شود. همین دوگانگی، ویتامین A را به یکی از پرچالشترین موضوعات تغذیه در بارداری تبدیل کرده است. در ادامه این متن به بررسی نقش ویتامین A و ﺧﻄﺮات ﻣﺼﺮف زﯾﺎد ویتامین A در دوران حاملگی خواهیم پرداخت.
ویتامین A چیست؟
ویتامین A که گاهی اوقات رتینول، رتینوئیدها، رتینال، رتینوئیک اسید یا رتینیل استر نامیده میشود، یک ویتامین ضروری محلول در چربی است. علاقهمندان به مراقبت از پوست ممکن است این نامها را از محصولات مراقبت از پوست مورد علاقه خود قبل از بارداری بشناسند.
اهمیت ویتامین A در دوران ﺑﺎرداری
در حالی که توصیه میشود در دوران بارداری از محصولات مراقبت از پوست موضعی حاوی ویتامین A و حتی مواد غذایی و مکملهایی که مقدار زیادی از این ویتامین را دارند، اجتناب شود، گنجاندن این ماده مغذی به اندازه مورد نیاز در رژیم غذایی بسیار مهم است.
مصرف ویتامین A در سه ماهه اول بارداری، از ساختارهای کلیدی چشم مثل قرنیه، ملتحمه و سلولهای گیرنده نور در شبکیه محافظت میکند. همچنین به رشد چشمهای جنین شما کمک میکند و در عین حال برای حفظ دید در شب در مادران نیز ضروری است. شب کوری یا تاری دید در دوران بارداری میتواند نشانه کمبود ویتامین A باشد، با این حال، در بین افراد بارداری که رژیم غذایی متعادلی دارند، این عارضه بسیار نادر است.
ویتامین A همچنین برای ایمنی و تولید سلولهای پوستی مهم است و به رشد میلیونها کیسه هوایی کوچک (آلوئول) در ریههای کودک شما کمک میکند. این ساختارهای حیاتی اجازه میدهند هنگام تنفس اکسیژن به خون و دی اکسید کربن به بیرون منتقل شود. همچنین شواهدی از ارتباط ویتامین A و رشد جنین نیز دیده شده است.
ﻋﻮارض کمبود ویتامین A در ﺑﺎرداری
ویتامین A نقش حیاتی در دوران بارداری دارد و برخی مطالعات نشان دادهاند که سطح پایین آن میتواند بر رشد عملکرد سیستم ایمنی کودک شما پس از تولد تأثیر بگذارد. اگرچه مصرف کافی ویتامین A در طول دوران بارداری مهم است، اما خطر کمبود آن در سه ماهه سوم بارداری بیشتر است، زمانی که به دلیل رشد سریع جنین و افزایش حجم خون، نیاز به آن افزایش مییابد. از دیگر ﻋﻮارض ویتامین آ در ﺑﺎرداری، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
عوارض ویتامین A برای مادر
- شبکوری بارداری (خیلی نادر)
- خشکی چشم
- ضعف سیستم ایمنی و افزایش عفونتها
- تأخیر در ترمیم بافتها و زخمها
عوارض ویتامین A برای جنین و نوزاد
- اختلال در رشد جنین
- افزایش خطر زایمان زودرس و وزن کم هنگام تولد
- افزایش احتمال مرگومیر نوزاد
- مشکلات رشد ریه و سایر ارگانها
در کل هم کمبود و هم مصرف بیش از حد ویتامین آ در بارداری میتواند خطرناک باشد، برای همین مصرف این ویتامین در بارداری باید دقیقاً طبق توصیه پزشک باشد.
میزان ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز ویتامین A در ﺑﺎرداری
زنان در دوران بارداری کمی بیشتر از حد معمول به ویتامین A نیاز دارند. میزان نیاز روزانه ویتامین A برای زنان باردار ۷۰۰ میکروگرم است که ۱۰۰ میکروگرم بیشتر از میانگین مصرف روزانه یک زن بالغ است. در دوران بارداری، بدن شما به طور طبیعی نیازهای جنین را در اولویت قرار میدهد، به همین دلیل است که به ویتامین A بیشتری نیاز دارید.
برای درک بهتر این موضوع، برای مثال نصف فنجان هویج خام حاوی ۴۶۰ میکروگرم ویتامین A است. یعنی یک فنجان کامل هویج، کل نیاز شما به این ویتامین در طول روز را فراهم میکند. بنابراین هیچ دلیلی وجود ندارد که نتوانید ویتامین A مورد نیاز خود را از غذاهایی که در طول روز در رژیم غذایی خود مصرف میکنید، دریافت کنید، حتی اگر هر روز از منابع ویتامین آ استفاده نکنید. دلیل این امر این است که ویتامین A یک ویتامین محلول در چربی است که بدن شما میتواند آن را در کبد ذخیره کند تا در آینده مورد استفاده قرار گیرد.
توصیه فعلی NHS این است که مصرف دوزهای ویتامین A از طریق مکملهایی سرشار از ویتامین A مانند روغن جگر ماهی برای زنان باردار توصیه نمیشود. اگر قصد مصرف مکملهای دوران بارداری یا مولتیویتامینها را دارید، حتماً میزان ویتامین A موجود در آنها را بررسی کنید و همیشه با پزشک یا مامای خود صحبت کنید تا از بیخطر بودن مصرف آن در دوران بارداری خود اطمینان حاصل کنید.
عوارض ﻣﺼﺮف ﺑﯿﺶ از ﺣﺪ ویتامین A در ﺑﺎرداری
مصرف بیش از حد ویتامین A در دوران بارداری میتواند برای کودک شما مضر باشد و باعث آسیب به رشد سیستم عصبی او شود. به همین دلیل، به زنان باردار (و کسانی که قصد بچهدار شدن دارند) توصیه میشود از مصرف دوزهای بالای ویتامین A خودداری کنند. از جمله عوارض مصرف بیش از حد ویتامین A در بارداری، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
عوارض برای جنین
- ناهنجاریهای جنینی
- مشکلات جمجمه و صورت (مثل شکاف لب و کام)
- ناهنجاری قلبی
- نقص در اندامها
- مشکلات سیستم عصبی مرکزی (مغز و نخاع)
عوارض برای مادر
- تهوع، استفراغ، سردرد
- آسیب کبدی
- پوستهپوسته شدن یا خشکی پوست
- خستگی و سرگیجه.
البته این عوارض در صورت مصرف بیشتر از ۱۰,۰۰۰ واحد بینالمللی (IU) در روز از شکل رتینول (موجود در مکملهای حیوانی یا دارویی) در بارداری ممکن است ایجاد شود. ولی مصرف منابع گیاهی بتاکاروتن مثل هویج و سبزیجات ایمن است، چون بدن آن را به مقدار لازم به ویتامین آ تبدیل میکند.
بهترین ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻏﺬایی ویتامین A ﺑﺮای زﻧﺎن ﺑﺎردار
در دوران بارداری، باید از مصرف هر نوع مکمل ویتامین A خودداری کنید و در عوض سعی کنید یک رژیم غذایی متعادل داشته باشید. انواع ویتامین A در بارداری در تعدادی از منابع غذایی سالم و بیخطر یافت میشود. این ویتامین به دو شکل در مواد غذایی وجود دارد: ویتامین A از پیش ساخته شده (رتینول) و کاروتنوئیدهای پیشساز ویتامین A. (بتاکاروتن)
رتینول
این شکل از ویتامین A در منابع حیوانی و غذاهای سرشار از پروتئین یافت میشود، از جمله منابع ویتامین آ در بارداری، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- شیر
- پنیر
- ماست
- تخم مرغ (به خصوص زرده)
- ماهیهای چرب.
بتاکاروتن
میوهها و سبزیجات، به ویژه آنهایی که به رنگ قرمز، زرد و نارنجی هستند، سرشار از بتاکاروتن هستند که میتواند توسط بدن به ویتامین A تبدیل شود. منابع غذایی ویتامین A ﺑﺮای زﻧﺎن ﺑﺎردار شامل موارد زیر است:
- هویج
- پرتقال
- سیبزمینی شیرین
- زردآلو
- خربزه کوهی
- انبه
- فلفل دلمهای
- اسفناج
- کلم بروکلی.
آمادهسازی مواد غذایی به روشهای خاص میتواند بر میزان جذب ویتامینها توسط بدن تأثیر بگذارد. به عنوان مثال، خرد کردن، رنده کردن، آبمیوهگیری یا پختن غذاهای غنی از ویتامین A میتواند جذب کاروتنوئیدهای پروویتامین A را برای بدن شما آسانتر کند.
پرسشهای متداول درباره مصرف ویتامین A در بارداری
در ادامه به بررسی پاسخ پرسشهای متداولی خواهیم پرداخت که ممکن است در رابطه با مصرف ویتامین A در بارداری برای شما مطرح شود.
در ﺑﺎرداری روزاﻧﻪ چه ﻣﻘﺪار ویتامین A ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺼﺮف ﺷﻮد؟
توصیه میشود که زنان باردار روزانه ۸۰۰ میکروگرم ویتامین A مصرف کنند. این میزان از ویتامین A معمولا با یک رژیم غذایی متعادل و متنوع در دسترس بدن قرار میگیرد.
آﯾﺎ ﻣﺼﺮف جگر در دوران ﺑﺎرداری ﺧﻄﺮﻧﺎک اﺳﺖ؟
توصیه میشود که زنان باردار روزانه ۸۰۰ میکروگرم ویتامین A مصرف کنند. اما ۱۰۰ گرم جگر گاو حاوی ۵۶۰۰ میکروگرم ویتامین A است. به نظر میرسد نگرانیها در مورد نقص مادرزادی در انسان به دلیل مسمومیت با ویتامین A بیشتر در مواردی است که مادران مقادیر زیادی ویتامین A، عمدتاً از طریق مکملها، به طور منظم مصرف میکردندو بعید است صرفا با مصرف جگر مشکلی ایجاد شود. اما بنابر احتیاط توصیه میشود، مصرف جگر در بارداری محدود شود.
عوارض ﻣﺼﺮف ﺑﯿﺶ ازﺣﺪ ویتامین A چیست؟
مصرف زیاد ویتامین آ در بارداری (بهویژه به شکل مکمل) میتواند باعث نقایص مادرزادی، آسیب کبدی، سردرد، تهوع و مشکلات پوستی شود.
ﻣﺼﺮف ویتامین A بهتر اﺳﺖ از ﻃﺮیق ﻏﺬا ﺑﺎﺷﺪ ﯾﺎ مکمل؟
اولویت همیشه منابع غذایی طبیعی مثل سبزیجات نارنجی (هویج، کدو تنبل)، سبزیجات برگ سبز و لبنیات است. مکمل فقط در صورت تجویز پزشک، توصیه میشود.
کمبود ویتامین A در ﺑﺎرداری چه مشکلاتی ﺑﺮای جنین اﯾﺠﺎد میکند؟
کمبود ویتامین آ در بارداری، میتواند باعث اختلال رشد جنین، مشکلات بینایی (مثل شبکوری)، ضعف سیستم ایمنی و افزایش خطر عفونتها در مادر شود.
و در پایان...
ویتامین A در بارداری عنصری حیاتی اما حساس است؛ کمبود آن با اختلال رشد جنین، ضعف ایمنی و مشکلات بینایی همراه است، در حالیکه مصرف بیش از حد آن بهویژه از طریق مکملها یا جگر میتواند اثرات تراتوژنیک و آسیب کبدی ایجاد کند. دریافت روزانه حدود ۷۰۰–۸۰۰ میکروگرم (معادل ۲۵۰۰–۳۰۰۰ IU) برای زنان باردار توصیه میشود و اولویت باید بر تأمین آن از منابع غذایی متنوع مانند سبزیجات رنگی، سبزیجات برگ سبز و لبنیات باشد. مصرف مکمل ویتامین A صرفاً در شرایطی مجاز است که توسط پزشک تجویز شود.
اگر این مطلب برایتان مفید بود، پیشنهاد میکنیم برای دسترسی به مقالات بیشتر و مطالب آموزشی متنوع، به مجله اینترنتی مام سر بزنید؛ همچنین در صورتی که به مشاوره تخصصی یا خدمات حضوری نیاز دارید، میتوانید از طریق مرکز مام نوبت خود را ثبت کنید.








