آیا خوردن جگر در بارداری بی‌خطر است؟

جگر یک منبع غذایی خوب حاوی مواد مغذی است که می‎تواند برای زنان باردار مفید باشد. پس چرا معمولاً توصیه می‌شود از مصرف جگر در بارداری خودداری شود؟ آیا این دستورالعمل‌ها امروزه هنوز هم صادق هستند؟ در این مقاله به بررسی آخرین تحقیقات در مورد خوردن جگر در بارداری، اقدامات ایمنی که باید در مورد مصرف جگر در نظر داشته باشید و رعایت کنید، خواهیم پرداخت. 

خوردن جگر در ﺑﺎرداری

در دوران بارداری، تغذیه سالم و متعادل یکی از اصلی‌ترین عوامل تضمین‌کننده سلامت مادر و رشد مطلوب جنین است. انتخاب مواد غذایی مناسب می‌تواند نیازهای بدن را به‌خوبی تأمین کند و از بروز بسیاری از مشکلات پیشگیری نماید. یکی از خوراکی‌هایی که همواره درباره مصرف آن در این دوران پرسش‌هایی مطرح می‌شود، جگر است؛ ماده‌ای مغذی و پرخاصیت که در عین حال به‌دلیل داشتن ویتامین A بالا، مصرف بی‌رویه‌اش می‌تواند برای بارداری خطرساز باشد.

ارزش ﻏﺬایی جگر ﺑﺮای زﻧﺎن ﺑﺎردار

جگر (چه جگر گاو و چه جگر مرغ در بارداری) سرشار از مواد مغذی است. حدود ۱۰۰ گرم جگر حاوی مواد مغذی زیر است: 

• ۲۳ گرم پروتئین
• ۶ میلی‌گرم آهن
• ۳۵۴ میلی‌گرم پتاسیم
• بیش از ۵۶۰۰ میلی‌گرم ویتامین  A
• ۳۲۸ میلی‌گرم فولات
• ۱۵۳ کالری
• ۷۸ میلی‌گرم سدیم 

ﻓﻮاﯾﺪ ﻣﺼﺮف جگر در ﺑﺎرداری

جگر از نظر تغذیه‌ای بسیار غنی است و در دوران بارداری می‌تواند برخی نیازهای مهم بدن را تأمین کند. از جمله فواید مصرف جگر در بارداری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: 

بهبود کم‌خونی فقر آهن

در دوران بارداری، نیاز به آهن از ۸ میلی‌گرم در روز به ۲۷ میلی‌گرم در روز افزایش می‌یابد! آهن در دوران ﺑﺎرداری برای گلبول‌های قرمز خون ضروری است تا اکسیژن را در بدن حمل کنند و به سلول‌ها برساند. دریافت این مقدار آهن برای هر کسی می‌تواند دشوار باشد و بیزاری از غذا، هوس‌های غذایی و حالت تهوع صبحگاهی در دوران بارداری می‌تواند آن را دشوارتر کند. به همین دلیل کم‌خونی فقر آهن به ویژه در زنان باردار شایع است و بیش از نیمی از مادران تحت تأثیر آن قرار دارند.

مصرف جگر در بارداری می‌تواند به بهبود کم خونی در بارداری کمک کند. یک وعده ۱۲۰ گرمی جگر، ۶ میلی‌گرم از ۲۷ میلی‌گرم آهن روزانه مورد نیاز شما در دوران بارداری را تامین می‌کند. جگر حاوی نوعی آهن به نام آهن هِم است که به راحتی توسط بدن شما جذب می‌شود.

برای آشنایی با جزئیات بیشتر و نکات تکمیلی، پیشنهاد می‌کنیم مقاله «کم خونی ناشی از کمبود آهن در دوران بارداری» را نیز بخوانید.

جلوگیری از نقص لوله عصبی

به زنانی که می‌توانند باردار شوند، صرف نظر از اینکه در حال تلاش برای بارداری هستند یا خیر، توصیه می‌شود روزانه ۴۰۰ میکروگرم فولات مصرف کنند. دلیل اهمیت این موضوع این است که فولات (یا شکل مصنوعی آن، اسید فولیک) به جلوگیری از نقص لوله عصبی در نوزادان کمک می‌کند. این مرحله حیاتی رشد در چند هفته اول بارداری رخ می‌دهد. این قبل از زمانی است که بسیاری از زنان حتی از بارداری خود مطلع می‌شوند. بدون فولات کافی، نخاع یا مغز کودک شما ممکن است به درستی رشد نکند.

در یک وعده ۱۲۰ گرمی جگر، ۳۲۸ میکروگرم فولات وجود دارد. برای درک بهتر این موضوع، باید پنج فنجان اسفناج یا سبزیجات بخورید تا به همان مقدار موجود در جگر، به فولات دست یابید.

کنترل افزایش وزن

جگر سرشار از پروتئین است، ماده مغذی که برای ساخت و حفظ بافت‌های سالم، از جمله عضلات، پوست و استخوان ضروری است. غذاهایی که پروتئین بالایی دارند، به شما کمک می‌کنند تا پس از خوردن آن‌ها احساس سیری طولانی‌تری داشته باشید و می‌تواند به شما در حفظ وزن سالم در بارداری کمک کند.

بهبود انرژی، عملکرد مغز و خلق و خو

ویتامین B12 برای عملکرد سالم سیستم عصبی شما بسیار مهم است. اگر به اندازه کافی این ویتامین را دریافت نکنید، ممکن است همیشه احساس خستگی کنید و انرژی کافی برای فعالیت‌های روزانه نداشته باشید. همچنین ممکن است در حافظه و درک مشکل داشته باشید و احساس افسردگی، گیجی یا تحریک‌پذیری کنید. جگر، به خصوص جگر گوسفندی در بارداری، یکی از بهترین منابع ویتامین B12 در بین هر غذایی است. یک وعده ۸۵ گرمی جگر گوسفند، حاوی ۶۰ میکروگرم ویتامین B12 است.

ﻣﻀﺮات و ﺧﻄﺮات اﺣﺘﻤﺎلی مصرف جگر در بارداری

در حالی که جگر منبع بسیار خوبی از بسیاری از مواد مغذی است، خوردن آن می‌تواند برای برخی افراد منجر به مشکلات سلامتی شود. در ادامه به بررسی مضرات خوردن جگر در بارداری خواهیم پرداخت. 

ناهنجاری جنین

نگرانی اصلی در مورد خوردن جگر در بارداری، خطر مسمومیت با ویتامین A است. میزان بالای ویتامین A با نقص‌های مادرزادی مربوط به سیستم عصبی مرکزی، ناحیه جمجمه و صورت و قلب مرتبط است. دوره بحرانی برای این خطر در سه ماهه اول بارداری است که اندام‌های جنین در حال شکل‌گیری هستند.

ویتامین A یک ماده مغذی ضروری در دوران بارداری است، اما مانند بسیاری از چیزهای دیگر، مصرف بیش از حد آن می‌تواند مضر باشد. توصیه می‌شود که زنان باردار روزانه ۸۰۰ میکروگرم ویتامین A مصرف کنند. اما ۱۰۰ گرم جگر گاو حاوی ۵۶۰۰ میکروگرم ویتامین A است. به نظر می‌رسد نگرانی‌ها در مورد نقص مادرزادی در انسان به دلیل مسمومیت با ویتامین A بیش‌تر در مواردی است که مادران مقادیر زیادی ویتامین A، عمدتاً از طریق مکمل‌ها، به طور منظم مصرف می‌کردند. به دلیل نگرانی‌های اخلاقی، مطالعات انسانی زیادی انجام نشده است. به طور کلی، مصرف کمتر از ۳۰۰۰ میکروگرم ویتامین A در روز به نظر نمی‌رسد خطر نقص مادرزادی را افزایش دهد. 

کلسترول بالا 

از دیگر مضرات خوردن جگر در بارداری، کلسترول بالا آن است. مادران بارداری که سعی در کاهش کلسترول خود دارند یا داروهای کلسترول مصرف می‌کنند، باید مراقب میزان مصرف خود باشند.

آلودگی میکروبی و آنتی‎بیوتیکی

آنتی‌بیوتیک‌های مختلفی برای درمان و پیش‌گیری از عفونت‌های باکتریایی به دام‌ها داده می‌شود. اگرچه مقرراتی برای استفاده از این آنتی‎بیوتیک وجود دارد، اما برخی از این آنتی‌بیوتیک‌ها می‌توانند هنگام خوردن گوشت یا تخم‌مرغ این حیوانات توسط انسان مصرف شوند. از آنجا که کبد اندامی است که مواد را از خون فیلتر و حذف می‌کند، تجمع این داروها احتمالاً در این نوع گوشت بیش‎تر است. آنتی‌بیوتیک‌های موجود در جگر ممکن است باعث موارد زیر شوند: 

• واکنش‌های آلرژیک، از جمله آنافیلاکسی
• مشکلات قلبی
• حساسیت به نور
• مشکلات رشدی در نوزادان متولد نشده.

ﻣﺼﺮف چه ﻣﻘﺪار جگر در ﺑﺎرداری ﻣﺠﺎز اﺳﺖ؟

تحقیقات بیش‌تری باید در مورد ﻣﻀﺮات ﺧﻮردن جگر در ﺑﺎرداری انجام شود، اما با توجه به نگرانی‌های اخلاقی، احتمالاً این تحقیقات به این زودی‌ها انجام نخواهد شد. به همین دلیل اگر می‌خواهید در دوران بارداری جگر بخورید، رعایت اعتدال مهم است. هر روز جگر نخورید. احتمالاً می‌توانید ماهی یک تا دو بار جگر بخورید بدون اینکه آسیبی ببینید، اما همیشه خوب است که با پزشک یا متخصص تغذیه دوران بارداری خود که سابقه پزشکی شخصی شما را می‌داند، مشورت کنید.

بهترین جایگزین جگر در ﺑﺎرداری

زنان باردار می‌توانند مواد مغذی ضروری را از منابع مختلف دیگری دریافت کنند. این جایگزین‌ها مواد مغذی لازم را بدون خطر مرتبط با مصرف زیاد ویتامین A در بارداری فراهم می‌کنند. برای مثال:

• برای تامین آهن: گوشت بدون چربی، لوبیا، عدس، اسفناج و غلات غنی‌شده 
• برای تامین فولات: سبزیجات برگ‌دار سبز، مرکبات، لوبیا و غلات غنی‌شده.
• برای تامین ویتامین B12: ماهی، گوشت، مرغ، تخم‌مرغ و لبنیات.

برای اینکه این موضوع را بهتر درک کنید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله «استفاده از ویتامین ها در بارداری» را هم مطالعه نمایید.

پرﺳﺶﻫﺎی ﻣﺘﺪاول درﺑﺎره ﻣﺼﺮف جگر در ﺑﺎرداری

در ادامه به بررسی پاسخ پرسش‌هایی خواهیم پرداخت که ممکن است در رابطه با ﻓﻮاﯾﺪ ﻣﺼﺮف جگر در ﺑﺎرداری و مضرات آن برای شما مطرح شود. 

آﯾﺎ ﻣﺼﺮف جگر در ﺳﻪ ﻣﺎﻫﻪ اول ﺑﺎرداری ﺧﻄﺮﻧﺎک اﺳﺖ؟

جگر مقدار زیادی ویتامین A (از نوع رتینول) دارد و مصرف زیاد رتینول در سه‌ماهه اول می‌تواند باعث آسیب به رشد جنین، ناهنجاری مادرزادی و حتی افزایش خطر سقط شود.

بهترین روش پخت ﺑﺮای زﻧﺎن ﺑﺎردار چیست؟

جگر باید حتماً کاملاً پخته شود، چون نیم‌پز بودن آن می‌تواند باعث انتقال میکروب و انگل (مثل توکسوپلاسموز) شود. 

چند بار در هفته میﺗﻮان جگر ﺧﻮرد ﺑﺪون اینکه ﺑﺮای جنین ﺿﺮر داشته ﺑﺎﺷﺪ؟

مصرف مقدار خیلی کم جگر در بارداری بی‌خطر است. ﻣﻘﺪار ﻣﺠﺎز ﻣﺼﺮف جگر در ﺑﺎرداری، حدود ۳۰–۵۰ گرم، ماهی یکبار است. مصرف بیش‎تر از حد جگر، به دلیل ویتامین A بالا، ممکن است برای جنین (خصوصا در سه ماهه اول بارداری) خطرناک باشد.

آﯾﺎ ﺧﻮردن جگر در ﺑﺎرداری ﺑﺎﻋﺚ ﺳﻘﻂ جنین میﺷﻮد؟

اگر جگر به مقدار زیاد مصرف شود، ممکن است باعث سقط یا ناهنجاری جنین شود. دلیلش همان ویتامین A زیاد جگر است. اما مصرف کم و کنترل‌شده جگر در بارداری معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کند. مقاله «عوامل آسیب‌ رسان به جنین» می‌تواند توضیحات کامل‌تری درباره جنبه‌های مرتبط با این موضوع در اختیار شما قرار دهد.

آﯾﺎ جگر ﺳﻔﯿﺪ در ﺑﺎرداری ﺿﺮر دارد؟

جگر سفید ویتامین A زیادی ندارد، اما ارزش غذایی‌اش پایین است و ممکن است آلوده به میکروب و انگل باشد. بنابراین مصرف آن در دوران بارداری باید خیلی محدود شود.

و در پایان... 

جگر منبعی سرشار از ویتامین A و مواد مغذی است، اما در دوران بارداری به‌دلیل احتمال دریافت بیش از حد ویتامین A، مصرف آن باید با احتیاط و در حد محدود انجام شود. تغذیه ﺑﺎرداری و ﺳﻼﻣﺖ جنین ارتباط مستقیمی با هم دارند. به همین دلیل تغذیه متعادل در این دوران اهمیت زیادی دارد، زیرا سلامت مادر و رشد مناسب جنین به انتخاب غذاهای ایمن و مغذی وابسته است. به همین دلیل توصیه می‌شود مادران باردار پیش از مصرف جگر یا هر ماده غذایی پرریسک، با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنند تا رژیم غذایی‌شان هم مفید و هم بی‌خطر باشد.

با مراجعه به مجله اینترنتی مام می‌توانید به مجموعه‌ای از مطالب علمی و آموزشی دسترسی پیدا کنید؛ و در صورت نیاز به راهنمایی فردی و خدمات حضوری، کارشناسان ما در مرکز مام آماده همراهی شما هستند.