مرکز مام

نوبت‌دهی مرکز مام

نوبت‌دهی

کم خونی فقر آهن در بارداری

بیشتر خانم ها در دوران بارداری خود فاقد ذخیره‌ کافی آهن برای پاسخگویی به افزایش نیاز بدن به خصوص در سه ماهه‌ دوم و سوم بارداری هستند. در صورتی که آهن کافی برای سنتز هموگلوبین وجود نداشته باشد موجب ایجاد آنمی در فرد خواهد شد. فقر آهن در بارداری...

کم خونی فقر آهن در بارداری
آنچه در این مطلب می‌خوانید
  1. علائم ظاهری کم خونی ناشی از کمبود آهن در بارداری چیست؟
  2. چگونه کم خونی فقر آهن را در بارداری تشخیص می‌دهند؟
  3. درمان کم خونی یا فقر آهن در بارداری چیست؟
  4. عوارض مصرف بیش از حد آهن چیست؟

کم خونی ناشی از کمبود آهن در دوران بارداری

در دوران بارداری بدن مادر به آهن نیاز بیشتری پیدا می‌کند. آهن یکی از اجزای اصلی هموگلوبین است. هموگلوبین پروتئین سلول‌های قرمز خونی است و موجب انتقال اکسیژن از ریه به بافت‌های مختلف بدن می‌شود. در دوران بارداری مقدار خون مورد نیاز بدن 50 درصد بیشتر از شرایط دیگر است. در نتیجه برای رشد جنین و جفت نیاز به آهن برای ساخت هموگلوبین اضافی، افزایش پیدا می‌کند.

متأسفانه، اکثر خانم‌ها در شروع بارداری فاقد ذخیره‌ی کافی آهن برای پاسخگویی به افزایش نیاز بدن خود به خصوص در سه ماهه ی دوم و سوم  هستند. در صورتی که آهن کافی برای سنتز هموگلوبین وجود نداشته باشد موجب ایجاد آنمی می‌شود. کمبود آهن شایع‌ترین علت ایجاد آنمی در بارداری است. علاوه بر کمبود آهن، آنمی در اثر عدم وجود اسیدفولیک یا ویتامین B12 کافی، از دست دادن مقدار زیادی خون و یا اختلالات ارثی خونی مثل بیماری کم خونی داسی شکل نیز ایجاد می‌شود.

علائم ظاهری کم خونی ناشی از کمبود آهن در بارداری چیست؟

خانم های باردار در صورت ابتلا به آنمی، به خصوص آنمی خفیف، فاقد علائم بالینی هستند. اما ممکن است در بعضی از خانم های باردار بی‌حالی، خستگی، ضعف، سرگیجه، رنگ‌پریدگی در پلک پایین و لب ها مشاهده شود. سایر علائم مانند تپش قلب، تنگی نفس، سردرد، سرگیجه، کج‌خلقی و عدم تمرکز نیز در خانم های باردار مبتلا به آنمی شدید مشاهده می‌شود.

چگونه کم خونی فقر آهن را در بارداری تشخیص می‌دهند؟

برای تشخیص آنمی در اوایل بارداری آزمایش‌های زیر انجام می‌گیرد:

  • اندازه‌گیری هماتوکریت (درصد سلول‌های قرمز خون در پلاسما)؛
  • اندازه‌گیری هموگلوبین (تعداد گرم‌های هموگلوبین در خون)؛
  • آزمایش خون در اواخر سه‌ماهه‌ی دوم و اوایل سه‌ماهه‌ی سوم نیز انجام می‌شود و دلیل آن عدم بروز فقر آهن در شروع بارداری است که دلیلی بر عدم بروز آن در مراحل بعدی بارداری نیست. به همین علت باید توجه داشت که سطح نسبتاً پایین هماتوکریت و هموگلوبین در نیمه‌ی دوم بارداری در خانم‌های باردار، طبیعی است.

درمان کم خونی یا فقر آهن در بارداری چیست؟

راه درمان فقر آهن چیست؟ درمان کم خونی در بارداری بسته به علت آن متفاوت بوده و همیشه مصرف مکمل‌های آهن پاسخ مناسبی برای درمان کم خونی به شمار نمی‌رود. در خانم های باردار مبتلا به کم خونی در بارداری، پزشک مکمل‌های آهن را بسته به شدت بیماری تجویز می‌کند. باید به این نکته‌ی مهم توجه داشت که مصرف آهن طبق نظر پزشک معالج صورت گیرد و به هیچ عنوان آهن اضافی مصرف نشود. چرا که مصرف آهن اضافی عوارضی جدی به دنبال خواهد داشت.

با توجه به نظر پزشک، می‌توان از مکمل‌های سولفات آهن به جای آهن، یا همراه با آن استفاده نمود. سولفات آهن 325 میلی‌‌گرمی، یک نوع نمک آهن است که رایج‌ترین مکمل آهن به شمار می‌رود.

بهترین حالت برای جذب بیشتر آهن، مصرف قرص‌های آهن با شکم خالی است. بهتر است مصرف قرص آهن به همراه آب یا آب پرتقال (به دلیل داشتن ویتامین C باشد. ویتامین C موجود در آب پرتقال برای جذب آهن مورد نیاز است. اما باید به این نکته توجه داشت که قرص آهن را نباید با شیر (به علت داشتن کلسیم و تداخل در جذب آهن)، چای و قهوه ( به علت مهار جذب آهن) مصرف کرد. 

با مصرف مکمل‌های آهن به مدت یک هفته و یا بعد از شروع مصرف، سطح هموگلوبین و سلول‌های قرمز خون به مقدار زیادی افزایش پیدا می‌کنند. معمولاً در عرض فقط چند ماه مشکل آنمی برطرف می‌شود. اما پزشک مصرف مکمل‌های آهن را برای چندین ماه به طور پیوسته برای پر کردن دوباره‌ی ذخیره‌ی آهن بدن توصیه می‌کند. به علت اینکه دوز قابل مصرف مکمل‌های آهن در بزرگسالان، برای کودکان سمی است باید آن‌ها را از دسترس کودکان دور نگه داشت.

عوارض مصرف بیش از حد آهن چیست؟

مصرف بیش از حد مکمل‌های آهن سبب اختلال در عملکرد دستگاه گوارشی می‌شود. شایع‌ترین عوارض مصرف آهن که تقریباً مشکل بسیاری از خانم های باردار به شمار می‌رود، یبوست است. برای بهبود آن توصیه می‌شود آبمیوه و مایعات به اندازه‌ی کافی مصرف شود. از دیگر عوارض مصرف آهن، سوزش سر دل، درد در ناحیه‌ی شکم، حالت تهوع، استفراغ و یا اسهال در بارداری با شیوع کمتر است. با مشاهده‌ی عوارض جانبی به طور پیوسته باید به پزشک معالج مراجعه شود.

در زمان شروع مصرف مکمل‌های آهن، مشاهده‌ی مدفوع تیره‌رنگ نسبت به قبل از مصرف مکمل‌های آهن، طبیعی بوده و جای نگرانی وجود ندارد، چرا که عارضه‌ی جانبی مضری در نظر گرفته نمی‌شود.

کم خونی در بارداری ناشی از کمبود آهن بر سلامتی مادر و جنین اثر می‌گذارد. همچنین، کم خونی ناشی از فقر آهن در بارداری سبب افزایش خطر زایمان زودرس، کاهش وزن جنین و افزایش خطر تولد نوزاد مرده (مرده زایی) می‌شود.
آنمی ناشی از کمبود آهن در طول بارداری روی سلامت مادر نیز اثر گذاشته و باعث تضعیف سیستم ایمنی می‌شود. اگر خانم باردار در دوران بارداری دچار کم خونی شود، به احتمال زیاد هنگام تولد نوزاد، مقدار زیادی از خون خود را از دست می‌دهد. تحقیقات نشان داده است که فقر آهن در بارداری ممکن است خطر ابتلا به افسردگی پس از زایمان را به دنبال داشته باشد.
مصرف ویتامین‌ها و داشتن رژیم غذایی سالم و سرشار از آهن در دوران بارداری، از راه‌های اصلی جلوگیری از کمبود آهن است. گوشت قرمز، غنی از آهن است. البته مصرف گوشت‌های دیگر مانند مرغ و صدف هم منابع خوبی برای آهن به شمار می‌روند.

غذاهای گیاهی غنی از آهن عبارتند از لوبیا، عدس، کشمش، خرما، آلو، انجیر، زردآلو، سیب‌زمینی، کلم بروکلی، چغندر، سبزیجات برگ سبز، نان کامل، آجیل و دانه‌ها، بلغور جو دوسر و غلات. دقت کنید که بدن انسان، آهن منابع حیوانی (آهن هِم) را بسیار آسان‌تر از آهن منابع غیر‌حیوانی (آهن غیر هِم) جذب می‌کند. 

شما می‌توانید برای آشنایی با مقالات علمی و آموزشی بیشتر به مجله اینترنتی مام مراجعه کنید و در صورت تمایل به دریافت نوبت مشاوره حضوری و تخصصی از برترین پزشکان و کارشناسان، به مرکز مام سر بزنید.

مطالب مرتبط

  • اهمیت مصرف آهن در بارداری
    مقاله

    اهمیت مصرف آهن در بارداری

    آهن یک ماده معدنی ضروری در دوران بارداری است. زمانی که باردار هستید، تقریبا دو برابر مقدار قبل از انتظارتان به آهن نیاز دارید، چرا که بدن شم…

  • مصرف آهن و افزایش قدرت باروری
    مقاله

    مصرف آهن و افزایش قدرت باروری

    یکی از علل ناباروری در زنان کمبود برخی ریزمغذی ها مانند آهن مطرح شده است. زمانی که خون آهن کافی ندارد یا از تعداد کافی گلبول های قرمز برخورد…

  • امگا ۳ در بارداری
    مقاله

    امگا ۳ در بارداری

    مصرف امگا ۳ در بارداری باعث رشد مغز و چشم‌های جنین، کاهش خطر زایمان زودرس، حفظ سلامت قلب مادر، کاهش خطر افسردگی پس از زایمان، تقویت سیستم ای…

  • نقش ویتامین D در سلامت مردان و زنان
    مقاله

    نقش ویتامین D در سلامت مردان و زنان

    ویتامین D فقط برای استخوان‌ها نیست! این ویتامین حیاتی در سلامت زنان و مردان، باروری، پیشگیری از سرطان، تقویت ایمنی و حتی سلامت قلب نقش دارد.…

  • زایمان زودرس چیست؟
    مقاله

    زایمان زودرس چیست؟

    زایمان زودرس چیست؟ ختم بارداری قبل از هفته 37 بارداری را زایمان زودرس می گویند علائم زایمان زودرس عبارتند از: باز شدن دهانه رحم قبل موعود، د…

  • مکمل بارداری
    مقاله

    مکمل بارداری

    در طول بارداری، نیاز دریافتی به مکمل ها به طور قابل توجهی افزایش پیدا می‌کند؛ چرا که جنین همه مواد مغذی مورد نیاز خودش را از بدن مادر به دست…