فریز تخمک برای زنان مبتلا به سرطان

تشخیص سرطان می‌تواند برای هر فردی ویران‌گر باشد. خوشبختانه در اکثر موارد علم پزشکی بیماران مبتلا به سرطان را به زندگی برمی‎‌گرداند اما افراد جوان‌تر به غیر از عارضه‌هایی که این بیماری به همراه دارد، با از دست دادن بالقوه عملکرد باروری و فرصت بچه‌دار شدن هم مواجه هستند. چرا که داروهایی که به طور معمول برای درمان سرطان و شیمی‎‌درمانی مورد استفاده قرار می‎‌گیرند، به تخمدان‌ها آسیب می‎‌رسانند و تخمک‎‌ها را از بین می‌‏برند.

ﺣﻔﻆ ﺑﺎرورى زﻧﺎن مبتلا ﺑﻪ ﺳﺮﻃﺎن موضوع مهمی در دنیای پزشکی تولید مثل است. زنان جوانی که مبتلا به سرطان تشخیص داده شده‌اند، ممکن است به طور ناگهانی با این احتمال مواجه شوند که احتمال دارد باروری آن‌ها با درمان نجات دهنده‎‌ای که نیاز دارند، به خطر بیفتد. در حالی که درمان سرطان و بهبودی باید اولویت اول هر بیمار در این شرایط باشد، یافتن راهی برای حفظ باروری نیز برای بسیاری از زنان یک نگرانی فوری و معنادار است. فناوری‎‌های مدرن کمک باروری مانند فریز تخمک می‌تواند امیدی برای بیماران در این شرایط ایجاد کند. در واقع فریز تخمک قبل از شیمی درمانی تنها راهی است که می‎توان به کمک آن بعد از درمان سرطان شانس مادر شدن را حفظ کرد. در ادامه بیش‎تر به این موضوع خواهیم پرداخت.

لزوم فریز تخمک در بیماران سرطانی  

تیم مراقبت از سرطان باید در مورد مشکلات باروری احتمالی که ممکن است به دلیل درمان اتفاق بیفتد، در اولین فرصت ممکن، چه قبل از جراحی یا قبل از شروع درمان، با بیمار صحبت کنند. بیمارانی که علاقه‎‌مند به حفظ باروری هستند، باید به متخصص باروری ارجاع داده شوند. 

تاثیر سرطان بر وضعیت باروری

تا زمانی که سرطان مستقیماً به اندام‎‌های تولید مثلی حمله نکند، بعید است که خود سرطان بر باروری تأثیر بگذارد. در واقع ما نگران تاثیر سرطان بر باروری نیستیم. اما درمان‌هایی که برای بهبود سرطان مورد استفاده قرار می‎‌گیرند، مثل جراحی، پرتودرمانی و شیمی‌درمانی می‌توانند تأثیر قابل توجهی بر باروری داشته باشند. به همین دلیل فریز ﺗﺨﻤﮏ ﺑﺮای زﻧﺎن مبتلا ﺑﻪ ﺳﺮﻃﺎن اهمیت قابل توجه‌‎ای دارد. بهترین زﻣﺎن ﺑﺮای فریز ﺗﺨﻤﮏ در ﺳﺮﻃﺎن قبل از شروع درمان است. در ادامه توضیح خواهیم داد درمان‌های سرطان چگونه به باروری آسیب می‎‌رسانند.

جراحی

سرطان‎‌هایی که رحم، تخمدان‌‎ها، لوله‎‌های فالوپ یا سایر قسمت‌های دستگاه تناسلی را تحت تاثیر قرار می‎‌دهند اغلب نیاز به جراحی دارند. برداشتن تومورها در این قسمت از بدن می‌تواند باعث ایجاد بافت اسکار شود که ممکن است در بارداری اختلال ایجاد کند. در برخی موارد، برای درمان ممکن است نیاز به برداشتن تمام یا بخشی از اندام تناسلی داشته باشد که پیامدهای آشکاری بر توانایی زن برای باردار شدن پس از جراحی خواهد داشت.

شیمی درمانی

بسیاری از داروهای شیمی درمانی می‎توانند باعث آسیب به تخمدان‎‌ها شوند. داروهای شیمی‌‎درمانی معمولاً سلول‌هایی که به سرعت تقسیم می‌شوند را می‌کشند یا از تقسیم آن‎ها جلوگیری می‌کنند. در حالی که سلول‌های سرطانی هدف مورد نظر هستند اما سایر سلول‎‌های بدن نیز می‎توانند تحت تأثیر قرار بگیرند. شیمی درمانی می‎تواند به تخمک‎‌های زن، به ویژه تخمک‎هایی که نزدیک به آزاد شدن توسط تخمدان ها در طول تخمک گذاری هستند، آسیب برساند. تخمک‌های آسیب‌دیده ممکن است از نظر ژنتیکی غیرطبیعی شوند و اگر بارور شوند، ممکن است باعث نقایص مادرزادی یا سقط جنین شوند. برخی از انواع شیمی درمانی نیز ممکن است باعث شود برخی از زنان وارد یائسگی زودرس شوند، به این معنی که تخمک‎ گذاری برای همیشه متوقف خواهد شد.

پرتو درمانی

پرتوهای پرانرژی در رادیوتراپی به سمت ناحیه سرطانی بدن بیمار هدایت می‎‌شود تا سلول‌های سرطانی را از بین ببرد، اما سلول‌های سالم مجاور نیز می‎توانند کشته یا آسیب ببینند. هر چه سرطان به دستگاه تناسلی و شکم نزدیک‌تر باشد، احتمال اینکه پرتودرمانی بر باروری آینده تأثیر بگذارد بیش‎تر است. سرطان‎‌هایی که در نزدیکی غده هیپوفیز در مغز قرار دارند و با پرتو درمان می‎شوند نیز می‎توانند خطر مشکلات باروری را به همراه داشته باشند. 

فریز تخمک چیست؟ 

فریز تخمک یعنی خارج کردن تخمک‌ها از تخمدان و نگهداری آن‌ها به صورت فریز شده در آزمایشگاه. طی این پروسه تخمدان‌ها با داروهای باروری تحریک می‌شوند تا تعداد زیادی تخمک به یکباره بالغ شوند. این تحریک به دقت زمان‌بندی و نظارت می‌شود تا پزشک بتواند تخمک‌های سالم را در یک روش کوتاه، تحت آرام‌بخشی سبک، از بدن زن خارج کند. سپس تخمک‌ها منجمد می‌شوند و می‌توانند به مدت نامحدود بدون افت کیفیت قابل توجه نگهداری شوند. 

ﺑﺎروری ﭘﺲ از درﻣﺎن ﺳﺮﻃﺎن تنها در صورتی امکان پذیر است که تخمک‌ها فریز شده باشند. حتی در مواردی که رحم زن در طول درمان سرطان آسیب دیده یا برداشته شود، تخمک‌های فریز شده امکان داشتن فرزند بیولوژیکی را با کمک رحم جایگزین فراهم می‌کنند.

اگر متاهل هستید، ممکن است بخواهید به فریز کردن جنین به عنوان یک جایگزین نگاه کنید. ایجاد جنین به شما این امکان را می‌دهد که آزمایش ژنتیکی را انجام دهید و اطلاعات بیش‌تری در مورد پتانسیل هر جنین برای بارداری آینده به دست آورید.

پروسه فریز تخمک چگونه است؟ 

ﻣﺮاﺣﻞ اﻧﺠﺎم فریز ﺗﺨﻤﮏ پیش از درﻣﺎن ﺳﺮﻃﺎن معمولا چندان زمان‎بر نیست. انجماد تخمک‌ها مستلزم این است که شما تحت تحریک تخمدان برای ایجاد چندین تخمک در یک زمان قرار بگیرید. اکثر این داروها تزریقی هستند و به مدت ۸ تا ۱۱ روز تجویز می‎‌شوند. بعد از مصرف داروها، پزشک با بررسی سونوگرافی، چگونگی پاسخ تخمدان‌ها را به داروها بررسی می‌کند. 

هنگامی که تخمدان‌ها آماده شدند، تخمک‎‌ها با کمک سونوگرافی در داخل واژن در حالی که یک سوزن را به داخل تخمدان‌‎ها هدایت می‎‌کنند، خارج می‎‌شوند. این عمل تحت بیهوشی انجام می‌‎شود و یک ربع طول می‌کشد. سپس تخمک‌ها در محلول مخصوصی در آزمایشگاه قرار داده می‌شوند و می‌توان آن را منجمد کرد. پس از آماده شدن، تخمک‌های یخ زده در نیتروژن مایع قرار می‌گیرند و می‌توان آن‌ها را به مدت نامحدود نگهداری کرد.

ﻣﺰاﯾﺎی فریز تخمک برای زنان مبتلا به سرطان 

بیماران مبتلا به سرطان امکان فریز کردن تخمک‌هایشان را دارند و با انجام این کار می‎توانند آینده باروری خود را حفظ کنند. در نظر داشته باشید زمان مناسب برای فریز تخمک در زنان مبتلا به سرطان، قبل از شروع درمان است. تصور نکنید که پزشک یا پرستار از شما می‌پرسند که آیا باروری برای شما مهم است یا خیر. این شما هستید که باید به فکر وضعیت باروری‌تان باشید. اگر در نظر دارید اقداماتی را برای حفظ باروری خود انجام دهید، فریز تخمک بهترین گزینه است. 

آیا فریز تخمک برای بیماران سرطانی بی خطر است؟

انجام فرآیند تحریک تخمدان و فریز کردن تخمک برای بیماران سرطانی خطرناک نیست. جدول زمانی فریز تخمک و درمان سرطان یک نکته مهم است که نیاز به مشاوره با تیم انکولوژی و تیم باروری دارد تا مشخص شود آیا تاخیر در شروع درمان سرطان برای ۱۰ تا ۱۲ روز بی‌خطر است یا خیر. ممکن است مواردی وجود داشته باشد که بیمار سرطانی نیاز به درمان فوری داشته باشد.

همچنین اگر سرطان وابسته به استروژن باشد، دارو‌های محرک تخمدان می‏تواند باعث گردش استروژن اضافی در بدن شود که به نوبه خود ممکن است سرطان را تغذیه کند و در نتیجه رشد سریع آن را به همراه داشته باشد. در این شرایط هم ممکن است فریز تخمک‌ها گزینه مناسبی نباشد.

پرسش‌های متداول

در ادامه به پاسخ پرسش‌هایی خواهیم پرداخت که ممکن است در این مسیر برای شما مطرح شود.

چرا باید قبل از درمان سرطان، تخمک‌ها را فریز کرد؟

درمان‎‌هایی که برای بهبود سرطان مورد استفاده قرار می‌گیرند (مثل شیمی‌‎درمانی) به تخمدان‌ها آسیب می‎‌رسانند و شانس بارداری را در آینده از فرد خواهند گرفت. به همین دلیل برای ﺣﻔﻆ ﺑﺎروری در ﺑﯿﻤﺎران ﺳﺮﻃﺎﻧﯽ نیاز به فریز کردن تخمک‌ها است.

آﯾﺎ فریز ﺗﺨﻤﮏ ﺑﺮای ﺑﯿﻤﺎران ﺳﺮﻃﺎﻧﯽ اﻣﮑﺎن پذیر اﺳﺖ؟

بله، منعی برای فریز تخمک برای بیماران مبتلا به سرطان وجود ندارد. 

می‎توان از آسیب به تخمدان‎‌ها طی درمان سرطان پیش‌گیری کرد؟ 

اکثر افراد به دنبال راه‌ﻫﺎی پیشگیری از آﺳﯿﺐ ﺑﻪ ﺗﺨﻤﮏﻫﺎ در درﻣﺎن ﺳﺮﻃﺎن هستند اما باید گفت فریز تخمک، تنها راه حفظ باروری زنان مبتلا به سرطان است.

آﯾﺎ ﺑﻌﺪ از ﺷﺮوع شیمی درﻣﺎﻧﯽ ﻫﻨﻮز میﺗﻮان ﺗﺨﻤﮏ ﻫﺎ را فریز ﮐﺮد؟

با توجه به شواهد و تجربه ما در مراکز ناباروی، بعید به نظر می‎رسد که بعد از شیمی‌درمانی، تخمکی در تخمدان برای فریز کردن باقی بماند. با این حال با ارزیابی وضعیت ذخیره تخمدانی و فولیکول‎‌ها می‎توان امکان پذیر بودن فریز تخمک را مورد بررسی قرار داد. به همین دلیل است که بر انجام فریز تخمک قبل از شیمی درمانی تاکید می‎‌شود.

آیا تخمک فریز شده بعد از درمان سرطان سالم می‎ماند؟ 

تخمک‌های فریز شده به مدت نامحدودی بدون اینکه کیفیت‎شان کم شود در آزمایشگاه قابل نگهداری هستند. فرد مبتلا به سرطان بعد از تکمیل درمان خود می‏تواند هر موقع تصمیم به بارداری داشت، از این تخمک‎‌ها کمک بگیرید.

آﯾﺎ ﺑﻌﺪ از ﺳﺮﻃﺎن اﻣﮑﺎن ﺑﺎرداری وﺟﻮد دارد؟

اگر فرد قبل از شروع درمان سرطان، تخمک‌های خود را فریز نکرده باشد، بعید است شانس بارداری طبیعی را داشته باشد. مگر اینکه بیمار از لزوم فریز تخمک قبل از شیمی درمانی اگاه بوده و اقدام به فریز تخمک‌های خود کرده باشد. از روش ﻫﺎی ﺑﺎرداری ﺑﻌﺪ از ﺳﺮﻃﺎن می‎توان به IVF با کمک تخمک‌های فریز شده اشاره کرد. 

چه زمانی بعد از درمان سرطان می‌توان باردار شد؟

پزشکان توصیه می‌‎کنند بعد از درمان سرطان، برای اقدام به بارداری بین شش ماه تا دو سال صبر کنید. این فاصله خطر نقایص مادرزادی تخمک‌های آسیب دیده توسط شیمی درمانی یا سایر درمان‌ها را کاهش می‌دهد.

ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﻌﺪ از درﻣﺎن ﺳﺮﻃﺎن ﺑﺎروری ﺧﻮد را ارزیابی ﮐﻨﻢ؟

انجام یک آزمایش خون ساده به اسم آزمایش AMH و سونوگرافی اطلاعات کاملی در مورد وضعیت باروری در اختیار شما و پزشک‌تان قرار خواهد داد.

اگر قبل از درمان سرطان تخمک فریز نکرده باشم، هیچ راهی برای بارداری ندارم؟ 

اگر بیمار از فریز تخمک قبل از شیمی درمانی را انجام نداده باشد، احتمالا تخمکی برای بارداری نداشته باشد. استفاده از تخمک اهدایی یک گزینه برای زنانی است که رحم سالمی دارند و پزشکان اجازه بارداری به آن‌ها داده‎‌اند اما نمی‎توانند با تخمک خود باردار شوند.

و در پایان…

اگرچه سرطان و درمان آن بر باروری تأثیر می‎گذارد، اما با فریز ﺗﺨﻤﮏ پیش از درﻣﺎن ﺳﺮﻃﺎن، می‌توان حتی پس از سال‌ها به رویای پدر و مادر شدن دست یافت. فریز ﺗﺨﻤﮏ در ﺑﯿﻤﺎران سرطانی هیچ خطری به همراه ندارد و باعث تشدید بیماری نخواهد شد. اگر خودتان یا یکی از اطرافیان‌تان درگیر سرطان هستید، حتما به یاد داشته باشید که زندگی بعد از سرطان ادامه خواهد داشت و حتما به دنبال راهی برای حفظ باروری خود باشید. ما در مرکز مام همراه شما خواهیم بود تا بدون سختی این مسیر را طی کنید.